II CSK 101/20

Sygn. akt II CSK 101/20 POSTANOWIENIE Dnia 23 lipca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela w sprawie z powództwa W.K. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Specjalistycznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej "Z." w S. i Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego [...] w S. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 lipca 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]. z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt I ACa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […]. na rzecz adwokata T.W. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, obejmującą należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Powódka W.K. wniosła o zasądzenie od każdego z pozwanych Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Z." z 2 siedzibą w S. i Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Rejonowego [...] w S. kwot po 500 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jej dóbr osobistych, takich jak zdrowie, godność, dobre imię, a także wolność i prawo do spokoju - w wyniku przymusowego umieszczenia powódki i przetrzymywania jej wbrew jej woli na oddziale psychiatrycznym pozwanego szpitala, które to umieszczenie bez zgody powódki zostało zatwierdzone niezasadnym postanowieniem pozwanego Sądu Rejonowego [...] w S. Wyrokiem z 20 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w S. powództwo oddalił. Wyrokiem z 16 października 2019 r. Sąd Apelacyjny w […]. oddalił apelację powódki. W skardze kasacyjnej powódka jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazała na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżącej, w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisu prawa wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 448 k.c. w odniesieniu do którego prezentowany jest zarówno pogląd, że dla uwzględnienia roszczenia opartego na tym przepisie nie ma konieczności wykazania winy szpitala, który wykonywał czynności na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, co uzasadnia przyjęcie, że właściwa jest ich kwalifikacja jako wykonywanie władzy publicznej, jak i że wina ta stanowi przesłankę odpowiedzialności. W ocenie powódki, oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi w zakresie naruszenia art. 448 k.c., bowiem wbrew przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że zachodzi brak zawinienia w działaniu pozwanego szpitala, działanie to winno być uznane za zawinione z uwagi na brak staranności w ustalaniu przez lekarza dyżurnego przy przyjęciu powódki do szpitala, czy zaistniało z jej strony realne i bezpośrednie zagrożenie własnego życia albo życia lub zdrowia innych osób, czego wymaga art. 24 ust 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, w drugiej kolejności w zakresie naruszenia art. 417 i 4171 k.c., bowiem wbrew przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, po stronie pozwanego Skarbu Państwa zaistniała bezprawność działania w związku z wydanym postanowieniem 3 przez Sąd Rejonowy [...] w S. z 20 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt VIII RNs […] i pomiędzy szkodą powódki wynikającą z naruszenia jej dóbr osobistych, a działaniem tego pozwanego zaistniał adekwatny związek przyczynowy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, niepubl.). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: 4 z 15 października 2002 r. II CZ 102/02, z 28 marca 2007r. II CSK 84/07, z 11 stycznia 2008 r. I UK 283/07 i z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08). Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100, z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07, niepubl.). Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższe przesłanki nie zostały wykazane. W skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie spełniona została któraś z przesłanek przyjęcia sprawy do rozpoznania. Przedstawione problemy prawne zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Tytułem przykładu należy wskazać, że w judykaturze utrwalony jest pogląd, że o ile odpowiedzialność w związku z naruszeniem dóbr osobistych zakłada bezprawność działania sprawcy, co wynika z treści art. 24 k.c., o tyle przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. jest wina sprawcy (m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2008 r. III CZP 31/08, OSNC 2009, nr 3, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2001 r. V CKN 1581/00, OSNC 2004, nr 4, poz. 53, z 1 kwietnia 2004 r. II CK 115/03, niepubl., z 28 września 2005 r. I CK 256/05, niepubl., z 19 stycznia 2007 r. III CSK 358/06, niepubl., z 11 grudnia 2013 r. IV CSK 188/13, niepubl.). Powołane przez skarżącą orzecznictwo mające wykazać pogląd przeciwny dotyczyło odpowiedzialności Skarbu Państwa w zakresie roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych przy wykonywaniu władzy publicznej (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 15) i zgodnie z nim odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym 5 naruszeniem nie zależy od winy. Jednak pogląd ten nie miał zastosowania do odpowiedzialności Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Z.” w S. Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu. Z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową powódki o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 w związku z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono - mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r., SK 66/19 - na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). jw