II CSK 252/20

Sygn. akt II CSK 252/20 POSTANOWIENIE Dnia 19 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Janiszewska w sprawie z powództwa A. O. przeciwko M. P. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 lutego 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od M. P. na rzecz A. O. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Pozwana M. P. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…), którym oddalono jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. w sprawie z powództwa A. O. o zapłatę bliżej określonej kwoty. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede wszystkim publicznoprawnym. Celem tym jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej funkcji służy uregulowana w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie 2 do ww. przepisów Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji w przedmiocie przyjęcia skargi do rozpoznania ma również na celu realizację zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o czym świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej. Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie tej przesłanki wymaga poprawnego zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów. Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych ocen danego zagadnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01). Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie, które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten walor (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14). Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego wyroku (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu 3 publicznego jak i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której zostało zadane, a jednocześnie - dzięki uniwersalnemu ujęciu - odpowiedź ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw. Oznacza to, że do sformułowania zagadnienia prawnego konieczne jest wydobycie z okoliczności faktycznych sprawy elementów charakterystycznych dla określonej grupy lub kategorii przypadków, a następnie generalizacja jego konstrukcyjnych elementów, które będą stanowiły osnowę analizy prawnej; dzięki temu odpowiedź na zagadnienie prawne, nie zatracając więzi z rozpoznawaną sprawą, może służyć ocenie problemów jurydycznych występujących w innych sprawach. Zdaniem skarżącej w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do pytania, czy dopuszczalne jest przyjmowanie ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji za własne przez sąd drugiej instancji w sytuacji, w której apelacja obejmowała zarzuty związane z tymi ustaleniami oraz czy art. 378 § 1 k.p.c. nie skutkuje w takim przypadku obowiązkiem przeprowadzenia przez sąd drugiej instancji własnej oceny materiału dowodowego. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostało ograniczone przez pozwaną do nakreślenia ww. problemu; nie spełnia ono zatem opisanych na wstępie wymagań, w szczególności nie prowadzi do wniosku o tym, by przedstawione zagadnienie prawne było istotne, nowe oraz miało przełożenie zarówno na rozpoznanie sprawy, jak i cechowało się odpowiednim walorem ogólności. Skarżąca wskazała wprawdzie, że „rozwinięcie opisu okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej zawarte zostało w uzasadnieniu skargi kasacyjnej”, jednak analiza uzasadnienia podstaw kasacyjnych we fragmencie nawiązującym do przedmiotu zagadnienia prawnego nie prowadzi do wniosku o tym, by poruszona kwestia realizowała przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wstępnie wypada zauważyć, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowią niezależne elementy konstrukcyjne tego środka zaskarżenia (art. 3984 § 1 pkt 2 oraz 3984 § 2 k.p.c.), 4 toteż konieczne jest ich wyraźne wyodrębnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10 stycznia 2001 r., V CZ 189/02 oraz 23 stycznia 2008 r., II PK 278/07). Każde z tych uzasadnień służy innemu celowi; w szczególności motywy podstaw skargi kasacyjnej nie muszą zawierać wywodów wskazujących na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a szerzej: argumentacja wspierająca zarzuty skargi może nie czynić zadość wymaganiom stawianym w związku z przyczynami kasacyjnymi, czyli racjami mającymi uzasadniać przyjęcie danej skargi do rozpoznania. Łącząc ww. uzasadnienia, strona pozbawia się możliwości indywidualizacji argumentów wspierających to konkretnie stanowisko, które na danym etapie postępowania (przedsąd - rozpoznanie skargi kasacyjnej) miałoby najpełniej przemawiać za słusznością racji podnoszonych w skardze kasacyjnej. W analizowanym przypadku doszło nie tylko do wskazanego wyżej redakcyjnego, lecz także argumentacyjnego połączenia uzasadnień. Wywód o wystąpieniu istotnego zagadnienia prawnego został natomiast sprowadzony do zaakcentowania konieczności rozpatrzenia w postępowaniu kasacyjnym rzekomego naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie to miałoby polegać na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, zdaniem skarżącej: bez merytorycznej analizy tej kwestii mimo zgłoszenia w apelacji zarzutów dotyczących oceny dowodów. W dalszych wątkach uzasadnienia, mającego formalnie służyć wykazaniu przyczyny kasacyjnej, skarżąca podjęła natomiast, wbrew treści art. 3983 § 3 k.p.c., próbę zakwestionowania oceny dowodów dokonanej przez Sąd pierwszej, a następnie także Sąd drugiej instancji, w celu podważenia ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Do odmiennej oceny wskazanych fragmentów skargi kasacyjnej niż ta, że pozwana wprost polemizuje z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów, nie prowadzi poczynione przez skarżącą zastrzeżenie, że istotą jej stanowiska pozostaje wskazanie na niedostatki uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Powyższa teza skarżącej nie znajduje bowiem potwierdzenia w wynikach analizy argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, a sprowadzającej się do niedopuszczalnego kwestionowania oceny dowodów i ustaleń faktycznych, 5 polemicznego względem obszernych motywów poświęconych tym zagadnieniom w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Brak również należytego wyjaśnienia, dlaczego, zdaniem skarżącej, przedstawione we wniosku zagadnienie prawne występuje w niniejszej sprawie i jakie przełożenie na rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu kasacyjnym miałaby odpowiedź na postawione przez pozwaną pytania. Rozważenie motywów orzeczenia Sądu Apelacyjnego prowadzi wszak do konkluzji, że Sąd ten dokonał samodzielnej oceny dowodów i na jej podstawie przyjął ustalenia faktyczne tożsame z ustaleniami Sądu Okręgowego (s. 10-13 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). Ponadto kwestie kognicji sądu drugiej instancji, sposobu konstruowania uzasadnienia jego orzeczeń oraz realizacji obowiązku rozpoznania sprawy w pozytywnie ujmowanych granicach apelacji były przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, które zaowocowały utrwaleniem się stanowisk judykatury - co zresztą znalazło częściowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Analiza tej skargi nie wskazuje natomiast, by istniały w tym zakresie jakieś nowe, niezbadane dotychczas wątpliwości, wymagające dodatkowego rozważenia na tle okoliczności niniejszej sprawy. Z tej przyczyny wyłącznie w charakterze przypomnienia wypada wskazać, że ocena motywów rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu apelacyjnym powinna uwzględniać, iż zgodnie z art. 391 § 1 k.p.c. w postępowaniu tym art. 3271 § 1 k.p.c. (w stanie prawnym sprzed 7 listopada 2019 r. - art. 328 § 2 k.p.c.) ma jedynie odpowiednie zastosowanie. W efekcie odesłania zawartego art. 391 § 1 k.p.c. uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji nie musi, a zwykle wręcz nie powinno zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu pierwszoinstancyjnego, lecz tylko te z elementów, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do jej rozstrzygnięcia przez sąd drugiej instancji (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lutego 1998 r., III CKN 372/97 r., z 24 listopada 1998 r., I CKN 899/97, z 16 czerwca 2016 r., V CSK 649/15 oraz z 14 marca 2017 r., II CSK 428/16). 6 W badaniu, czy uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji spełnia ww. oczekiwania, trzeba mieć również na uwadze, że wymagania stawiane takiemu uzasadnieniu są modyfikowane przez art. 378 § 1 k.p.c., który określa granice apelacji (wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2008 r., IV CSK 331/08), w tym związanie sądu drugiej instancji zarzutami apelacji oraz wynikającym z tego związania obowiązkiem zbadania zgłoszonych zarzutów (uchwała Sądu Najwyższego – zasada prawna – z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07). Obowiązek ten nie oznacza jednak, że na sądzie drugiej instancji ciąży powinność oddzielnego wypowiedzenia się o każdym z argumentów zawartych w apelacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2019 r., I CSK 368/18). Przeciwnie, dopuszczalne jest zbiorcze wyrażenie oceny zgłoszonych zarzutów, tyle że przedstawienie wyników dokonanej przez sąd oceny podstaw i wniosków środka zaskarżenia powinno wskazywać na to, że zostały one przez ten sąd w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2019 r., I CSK 433/18). Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 z późn. zm.). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia. 7 ke