II CSK 371/20

Sygn. akt II CSK 371/20 POSTANOWIENIE Dnia 17 czerwca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa G. B. przeciwko E.G. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 10 września 2019 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację G. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 24 maja 2018 r. oddalającego jej powództwo przeciwko E.G. o zapłatę 50.000 Euro. W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, powódka wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jej zdaniem, skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż wbrew 2 stanowisku Sądów obu instancji – zajętemu mimo ustalenia, że doszło do wydania ciągnika oraz zapłaty ceny, jak również bez rozważenia zachowania i zamiarów stron spornej umowy, choć wskazując na pozorność umowy, pozwany przyznał tym samym, że posiadał zamiar jej zawarcia i nie ukrywał pozorności swego działania - zawarta między stronami umowa sprzedaży ciągnika nie była umową pozorną. Ponadto, mimo celowego działania pozwanego, Sądy nie uwzględniły art. 5 k.c. i art. 41 k.p.c. Wreszcie żaden z Sądów badających sprawę nie wziął pod uwagę ewentualności zastosowania innej podstawy prawnej roszczenia, mimo że powód nie ma obowiązku podawania tej podstawy, a jego jedynym zadaniem jest sformułowanie, czego się domaga (np. zapłaty określonej kwoty) oraz wskazanie i dowodnienie okoliczności faktycznych będących podstawą żądania. Odstępując od zbadania, czy roszczenie powódki jest zasadne na innej podstawie prawnej, Sąd Apelacyjny nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). 3 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2015 r., III CSK 198/15, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl., z dnia 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl., zdnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, nie publ., z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl., z dnia 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl., z dnia 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl., z dnia 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.). Skarżąca nie wykazała, by wyrok Sądu Apelacyjnego był dotknięty tego rodzaju nieprawidłowościami. Wbrew jej wywodom poczynione w sprawie ustalenia, że doszło do wydania ciągnika oraz zapłaty ceny w żaden sposób nie kolidowały z tezą o pozorności umowy, gdyż Sądy ustaliły, iż w okolicznościach sprawy doszło do zawarcia rzeczywistej umowy sprzedaży między mężem powódki a R. B.V. z siedzibą w Holandii. Rozważały także zamiary stron spornej umowy, wyjaśniając dokładnie motywy leżące u podstaw jej zawarcia, które wskazywały właśnie na jej pozorność, a powołanie się na nią przez pozwanego w niniejszym procesie w żaden sposób nie podważa twierdzenia, że przez jej zawarcie strony zmierzały do wywołania na zewnątrz (względem banku) wrażenia jej rzeczywistego charakteru, choć zgadzały się co do jej pozorności. Zarzucając z kolei nierozpoznanie istoty sprawy, skarżąca nie wskazała, jakie normy prawa procesowego i materialnego zostały w ten sposób naruszone (przepisy materialnoprawne - przez ich niezastosowanie), co dyskwalifikuje zarzut, zważywszy, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw (por. art. 39813 § 1 k.p.c.). Dodatkowo należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż podmiot inicjujący postępowanie zgodnie z zasadą da mihi factum dabo tibi ius ma jedynie obowiązek sprecyzować żądanie i przytoczyć okoliczności faktyczne, zastosowanie zaś właściwej podstawy prawnej 4 należy do sądu. Tym niemniej przytoczony przez powódkę zespół faktów, mających uzasadniać żądanie, wskazywał jednoznacznie, że domaga się zapłaty spełnionego przez nią świadczenia w związku z odstąpieniem od umowy sprzedaży z uwagi na wady przedmiotu sprzedaży. Skarżąca nie wykazała, aby przytoczone przez nią okoliczności faktyczne stwarzały podstawę do rozpoznania jej żądania także na innej podstawie prawnej, w szczególności - co podkreślił Sąd Apelacyjny - na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Okolicznością taką nie jest z pewnością przelanie przez powódkę kwoty 50.000 euro na konto pozwanego, zważywszy, że stosownie do wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń (por. art. 39813 § 2 k.p.c.) pozwany podjął tę kwotę i przekazał małżonkowi powódki, co stanowiło element szerszych działań ukierunkowanych na zawarcie i wykonanie przez męża powódki umowy z R. B.V. Trzeba też zwrócić uwagę, że zarzut nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) nie może być przeciwstawiony twierdzeniu, iż umowa jest pozorna i nieważna, skoro nieważność ta następuje z mocy samego prawa. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Wysokość należnych pozwanemu kosztów zastępstwa prawnego ustalono stosownie do § 10 ust. 4 pkt. 2 w zw. z § 2 pkt. 7 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Sąd Najwyższy nie zawarł w postanowieniu rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym wobec przyjęcia, że sformułowany przez pełnomocnika w punkcie IV.3 skargi kasacyjnej wniosek o przyznanie, na podstawie art. 39821 w związku z art. 391 § 1 i z art. 98 § 1 k.p.c., kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, nie stanowił wniosku o przyznanie pełnomocnikowi od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, jak również nie zawierał oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów 5 nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 68). ke