II CSK 393/20

Sygn. akt II CSK 393/20 POSTANOWIENIE Dnia 27 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kamil Zaradkiewicz w sprawie z powództwa W. K. przeciwko Spółdzielni S. w P. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 kwietnia 2021 r. na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego, 3) oddala wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) po rozpoznaniu apelacji Powoda od wyroku Sądu Okręgowego w P. z 13 lutego 2019 r. w sprawie o zapłatę 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci godności, z powództwa W. K. przeciwko Spółdzielni [...] S. w P., oddalającego żądanie - oddalił apelację i przyznał pełnomocnikowi Powoda wynagrodzenie za udzielenie z urzędu pomocy prawnej. 2 Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł Powód, zaskarżając go w całości. Wniósł o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej wskazując, że zachodzi nieważność postępowania, a w przypadku stwierdzenia, iż nie zachodzi nieważność postępowania z ostrożności procesowej wskazał, iż w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności rozstrzygnięcia, czy stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 378 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. wydanie rozstrzygnięcia oddalającego powództwo wyłącznie w oparciu o materialnoprawną podstawę powództwa wskazaną (dobrowolnie) przez Powoda, w przypadku, gdy subsumpcja stanu faktycznego sprawy pod inny przepis prawa materialnego pozwala na uwzględnienie powództwa oraz podnosząc, iż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Pozwana Spółdzielnia [...] „S.” wniosła o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest w polskim systemie prawnym ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być w każdym wypadku uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy na tym etapie postępowania kasacyjnego, tj. w ramach tzw. przedsądu, bada wyłącznie wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty przez powołanie i uzasadnienie przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą 3 mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowane zostały istotne wymagania, którym powinno sprostać uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. istnienie istotnego zagadnienia prawnego, nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., sygn. akt II CZ 35/01, OSNC 2002, z. 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., sygn. akt III CKN 570/01, OSNC 2002, z. 12, poz.151). Zagadnienie prawne nie powinno być wskazane w sposób kazuistyczny, ale także - jak w niniejszej sprawie - ogólny i z lakonicznym wręcz uzasadnieniem. Jednoczesne wskazanie oczywistej zasadności skargi w niniejszej sprawie nie zostało także odrębnie umotywowane. Sąd Najwyższy nie stwierdził też nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego odmowa ustanowienia dla strony pełnomocnika procesowego z urzędu nie usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw, gdyż wniosek ten podlega uwzględnieniu, jeżeli w ocenie sądu udział profesjonalnego pełnomocnika jest potrzebny - art. 117 § 5 k.p.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 2 marca 2005 r., III CK 533/04, LEX nr 197647; 12 września 2007 r., I CSK 199/07, LEX nr 461625; 16 kwietnia 2008 r., V CSK 564/07, LEX nr 424339; 18 kwietnia 2008 r., II CSK 636/07, LEX nr 646332 oraz postanowienia z: 15 maja 2007 r., V CSK 37/07, LEX nr 442585; 29 kwietnia 2009 r., II CSK 643/08, LEX nr 610216). Tylko w wyjątkowych sytuacjach nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z urzędu może być kwalifikowane jako powodujące nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw. Dotyczy to przypadków, gdy strona swoim zachowaniem wykazuje 4 nieznajomość reguł postępowania lub nieporadność, prowadzącą do tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest w stanie wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia (wyroki Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2009 r., I UK 195/09, OSNP 2011, z. 13-14, poz. 190 oraz z 12 maja 2010 r., I UK 19/10, LEX nr 603408). W niniejszej sprawie zarzut odnoszący się do postępowania przed Sądem I instancji został w tym zakresie rozpoznany przez Sąd ad quem oraz uznany za pozbawiony podstaw, zaś w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym Powód był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, rozstrzygając o kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821 in princ. k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c., z uwagi na sytuację Skarżącego. Wniosek pełnomocnika o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym podlegał oddaleniu, bowiem czynności profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (zob. zamiast wielu np. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 123). jw