II CSK 430/16

Sygn. akt II CSK 430/16 POSTANOWIENIE Dnia 9 stycznia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku E. Spółki Akcyjnej w G. przy uczestnictwie M. K., A. K. i Skarbu Państwa - Starosty Powiatu S. o stwierdzenie zasiedzenia służebności, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 stycznia 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M. K. od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt IV Ca [...], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) oddala wniosek Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Uczestnik postępowania M. K. złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 października 2015 r., którym oddalono apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 stycznia 2015 r., uwzględniającego wniosek E. S.A. z siedzibą w G. o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu. Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył: 2 Celem skargi kasacyjnej jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Jego rola nie polega zatem na korygowaniu ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa, nawet gdyby one rzeczywiście wystąpiły. W ramach tzw. przedsądu Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., tj. czy występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przyczyny te mają wykazać występowanie kwestii istotnych dla interesu publicznego, uzasadniających przystąpienie do rozpoznania tak szczególnego środka prawnego. W treści skargi nie oznaczono wprost i nie umotywowano żadnej z przyczyn przedsądu wskazanych w art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Wezwany do uzupełnienia braku pełnomocnik stwierdził, że „co do zasady należałoby przyjąć, że samo złożenie skargi kasacyjnej, zawarcie w niej zarzutu kasacyjnego w stosunku do kwestionowanego orzeczenia sądu II instancji i uzasadnienie tego zarzutu (mniej lub bardziej udolne) wyczerpuje i konsumuje obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie kasacji do rozpoznania wraz z wszelkimi wymaganiami natury formalno-prawnej”. Stanowisko to nie zasługuje na akceptację. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania jest oddzielną jednostką redakcyjną skargi kasacyjnej, uregulowaną w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Wymogiem formalnym skargi jest zatem oznaczenie przyczyny i zamieszczenie odnoszącego się do niej uzasadnienia. Nie jest wystarczające odwołanie się do uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej, nawet jeżeli zawiera ono treściowo tożsame argumenty (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16 - nie publ.). Ograniczenie kognicji Sądu Najwyższego wynika stąd, że orzekanie w przedmiocie przyjęcia następuje na innym etapie postępowania, na posiedzeniu niejawnym w innym składzie, jak merytoryczne rozpoznawanie skargi kasacyjnej (art. 39810 zd. 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). 3 Niemniej wobec tego, że równolegle skarżący wskazał, że kwestionuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, do którego odwołał się sąd drugiej instancji, jako sprzeczne z konstytucyjną ochroną prawa własności (art. 21 i art. 64 ust. 3 Konstytucji) oraz bezpodstawne stosowanie się przez sądy do błędnej wykładni z uwagi na przysługującą im niezawisłość i swobodę orzekania (art. 178 Konstytucji) uznać należy, że pośrednio powołał przyczynę kwalifikowaną jako wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, wskazanie i umotywowanie przyczyny opartej na art. 3989 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zasadzie powinno spełniać wymagania odnoszące się do zagadnienia prawnego przedstawianego przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., w razie powstania poważnych wątpliwości, których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (por. m.in. nie publikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12, z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12). Wątpliwości muszą pozostawać w związku z rozstrzygnięciem sprawy wykazanym w uzasadnieniu wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11.). Istotne zagadnienie prawne należy jednak postawić w sposób tak ogólny i abstrakcyjny, by mogło być ocenione w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć wyłącznie prawny charakter (por. m.in. nie publikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13). Skarżącego obowiązany jest do przedstawienia własnego stanowiska co do rozstrzygnięcia sprawy oraz przyczyn wadliwości zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12). Wymagania te nie są spełnione w wypadku ograniczenia się do sformułowania pytań, wymagających zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.) Podkreślenia wymaga, że zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne 4 jeżeli Sąd Najwyższy nie zajął co do niego stanowiska, bądź zaszły okoliczności faktyczne uzasadniające jego zmianę lub modyfikację (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5). Sformułowanie i uzasadnienie wniosku przedstawione w skardze w oczywisty sposób nie odpowiada powyższym wymaganiom. Argument, iż zdaniem skarżącego „aprobata dotychczasowej linii orzeczniczej sądów w takich sprawach, ukształtowanej w oparciu o orzecznictwo i sposób argumentacji Sądu Najwyższego budzi poważne obawy co do ich zgodności z Konstytucją RP” nie jest wystarczający. Bez wątpienia problem legalizacji, przy wykorzystaniu konstrukcji prawa rzeczowego, utrwalonych stanów faktycznych związanych z korzystaniem przez przedsiębiorstwa przesyłowe z sieci, których elementy w postaci instalacji składających się z urządzeń technicznych z układami połączeń między nimi służą do przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii, jest złożony. W interesie państwa i wszystkich obywateli leży utrzymywanie ich zdolności do realizacji zaopatrzenia w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny. Konieczność rozwiązywania problemu w drodze sądowej wynika również z wieloletnich zaniedbań ustawodawczych. Stanowisko judykatury, wspierane przez piśmiennictwo, kształtuje się na tle zróżnicowanych, bardzo skomplikowanych stanów faktycznych i prawnych, podlega niezbędnym modyfikacjom. Przypomnieć należy, że w obecnym stanie i porządku prawnym dopuszczalne jest ograniczanie prawa własności w wyniku działania organów władzy publicznej, podjętego w formach prawnych mających oparcie w ustawach. W konstytucyjnej kompetencji sądów mieści się wydawanie rozstrzygnięć w wypadku sporów z uwzględnieniem zasady, że własność może być ograniczona w zakresie, w jakim nie narusza istoty oraz społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa własności wyznaczonym przez ustawy i zasady współżycia społecznego (art. 140 k.c.). Skarżący nie przedstawił dostatecznych argumentów uzasadniających przyjęcie, że kompetencja ta jest nadużywana i narusza Konstytucję, a skarga powinna być poddana merytorycznej ocenie Sądu Najwyższego. Samo odwołanie do aspektu konstytucyjnego w omawianym zakresie nie było wystarczające. 5 Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Nie znajdując podstaw do odstąpienia od zasady obciążania stron w postępowaniu nieprocesowym kosztami jakie poniosły we własnym zakresie Sąd Najwyższy postanowił o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. jw