II CSK 500/13

Sygn. akt II CSK 500/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Województwa […] przeciwko J. S. o zapłatę, oraz z powództwa wzajemnego J. S. przeciwko Województwu […] o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2014 r., skargi kasacyjnej strony powodowej - pozwanej wzajemnej od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 kwietnia 2013 r. 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Województwa […] na rzecz J. S. 1 800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Województwo […] domagało się zasądzenia od J. S. 65.636 zł tytułem kar umownych. Pozwany wystąpił z powództwem wzajemnym o zapłatę zatrzymanych i potrąconych przez powoda sum należnego mu wynagrodzenia w kwocie 12.200 zł. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. oddalił powództwo główne oraz uwzględnił powództwo wzajemne. Ustalił, że w dniu 18 października 2008 r. strony zawarły umowę w sprawie opracowania dokumentacji do budowy obejścia G. w ciągu drogi wojewódzkiej nr […]. Umowę zawarto na okres 12 miesięcy, a terminarz oddania poszczególnych prac ustalono w złączniku nr 1 do umowy. W dniu 23 grudnia 2008 r. strony sporządziły aneks do umowy, w którym wyeliminowały dotychczasowy załącznik do umowy o nazwie „Harmonogram rzeczowo-finansowy prac projektowych” i w to miejsce wprowadziły „Zakres rzeczowo-finansowy prac projektowych”. Jednocześnie zniosły terminarz oddania poszczególnych elementów projektu - przedmiotu umowy. Przyczyny niezależne od pozwanego spowodowały, że wykonanie prac objętych zmodyfikowaną umową w terminie określonym przez strony stało się niemożliwe. Powód jednostronnie ustalił termin wykonania prac na dzień 10 czerwca 2011 r., czyli do dnia wydania przez Wojewodę […] decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Opóźnienie wykonania przez pozwanego zamówionego dzieła zostało ustalone przez powołaną przez powoda wewnętrzną komisję odbiorczą, w której pozwany nie brał udziału. Zdaniem Sądu Rejonowego, komisja ustaliła - w sposób całkowicie arbitralny - iż pozwany nie wykonał części prac projektowych, objętych zakresem rzeczowo-finansowym, mianowicie zatwierdzonych projektów stałej organizacji ruchu oraz organizacji ruchu na czas budowy. J. S. złożył zatwierdzony projekt stałej organizacji ruchu w dniu 24 czerwca 2011 r., a projekt organizacji ruchu na czas budowy w dniu 25 lipca 2011 r., więc komisja uznała, iż pozostawał w zwłoce z wykonaniem dzieła przez okres 44 dni i obciążyła pozwanego umownymi karami pieniężnymi, a powód potrącił je z należną pozwanemu wierzytelnością z przysługującego mu wynagrodzenia w wysokości 12.200 zł. 3 Zdaniem Sądu Rejonowego, zgodnie z § 7 ust. 1 umowę zawarto na 12 miesięcy od dnia jej podpisania. Oznaczało to, że po upływie okresu obowiązywania prawa i obowiązki stron wygasły, a strony powinny rozliczyć się z dokonanych wzajemnie świadczeń. Strony, podpisując aneks do umowy, zniosły terminarz oddania prac i jednocześnie określiły kolejność oddawania poszczególnych elementów prac projektowych. Pozwany zdał dwa ostanie projekty dopiero po zrealizowaniu projektów wcześniejszych. Oznaczało to należyte wykonanie przez niego umowy i w żadnym wypadku nie mogło być traktowane jako niedochowanie terminów umownych. Chociaż, zgodnie z § 2 aneksu oraz § 7 umowy, wygasła ona w dniu 19 października 2009 r., jednak strony kontynuowały współpracę na jej podstawie aż do wykonania dzieła w lipcu 2011. Należało więc uznać, że strony w sposób konkludentny w dalszym ciągu uważały się za związane tą umową, postanowienia o terminach umownych stały się zaś nieaktualne. Województwo […] wniosło apelację od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. oddalił apelację, zasądził od Województwa […] na rzecz J. S. 1.800 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego oraz z urzędu sprostował oczywistą omyłkę w pkt 2 zaskarżonego wyroku, zastępując datę "14 grudnia 2009 r." datą "17 grudnia 2011 r.” Uznał, że Sąd Rejonowy należycie wyjaśnił sprawę, dokładnie ustalił stan faktyczny oraz wywiódł z niego prawidłowe wnioski i oceny. Zdaniem Sądu Okręgowego, apelujący podniósł zarzuty, które są tylko polemiką z ustaleniami i słusznymi wnioskami Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy w szczególności zgodził się z Sądem Rejonowym, że użyte w umowie określenie oznacza, iż po upływie 12 miesięcy umowa przestaje obowiązywać, bo została zawarta na czas oznaczony (§ 7 ust. 1 i 2 umowy). Punkt 7 specyfikacji istotnych warunków zamówienia nie jest skorelowany z § 7 umowy (pierwszy z nich mówi o wykonaniu zamówienia, drugi o okresie obowiązywania umowy). Rozbieżność ta oznacza, że oba postanowienia, dotyczące różnych zagadnień, funkcjonują niezależnie od siebie. Zarzut, że Sąd na podstawie art. 65 § 2 k.c. nie dokonał interpretacji (po myśli powoda) § 7 umowy jest kuriozalny, bo właśnie Sąd zinterpretował to postanowienie zgodnie z jego werbalnym brzmieniem, odmiennym od znaczenia, jakie powód obecnie usiłuje mu nadać, ale zgodnie ze znaczeniem użytych słów. Komisja - bez udziału pozwanego 4 - sama zdecydowała o znaczeniu dat, które nie były ani zawarte w umowie, ani nie były przedmiotem uzgodnień stron. Zdaniem Sądu Okręgowego, powód nie udowodnił, że poczynając od dnia 10 czerwca 2011 r. płynął okres opóźnienia zawiniony przez pozwanego. Województwo […] wniosło skargę kasacyjną, w której zaskarżyło wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 65 § 1 i 2 k.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. dotyczy błędnej wykładni § 7 ust. 1 umowy z dnia 2 października 2008 r. oraz pkt 7 specyfikacji istotnych warunków zamówienia i pkt 4 oferty przez uznanie, że umowa została zawarta na czas określony i nie zawierała terminu realizacji zamówienia, uniemożliwiając zastosowanie § 19 ust. 1 pkt 1 umowy dotyczącego kary umownej, podczas gdy prawidłowa interpretacja i zastosowanie art. 65 § 1 i 2 k.c. powinny - zdaniem skarżącego - prowadzić do wniosku, iż umowa określała termin wykonania zamówienia, który wynosił 12 miesięcy licząc od dnia zawarcia umowy, zaś po upływie 12 miesięcy umowa nie wygasła i nadal obowiązywała wskutek niewykonania zobowiązania przez pozwanego. Zarzut ten jest nietrafny. Zgodnie z § 7 umowy z dnia 2 października 2008 r., została ona zawarta na okres 12 miesięcy liczonych od dnia jej podpisania, a szczegółowe terminy zostały określone w harmonogramie rzeczowo-finansowym, stanowiącym załącznik nr 1 do umowy. Według aneksu do umowy z dnia 2 października 2008 r., zamiast harmonogramu rzeczowo-finansowego wprowadzono zakres rzeczowo-finansowy prac projektowych, który nie określił terminów wykonania wyszczególnionych prac projektowych. Interpretując przede wszystkim wolę stron ponad brzmienie łączącej ich umowy trzeba stwierdzić, że - uchylając w grudniu 2008 r. aneks do umowy regulujący szczegółowy harmonogram zadań - strony de facto podważyły skuteczność postanowień umownych o karach umownych za opóźnienie w realizacji zadania. Na pewno bowiem wspólna wola stron nie obejmowała tego, że zamawiający sam będzie ustalał nowe terminy wykonania zadania. 5 Stąd za bezpodstawne trzeba przyjąć naliczenie kar umownych, zatem rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego co do meritum jest trafne. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. 6