II CSK 616/15

Sygn. akt II CSK 616/15 POSTANOWIENIE Dnia 17 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Karol Weitz w sprawie z wniosku S. P. przy uczestnictwie J. P. o stwierdzenie nabycia spadku, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 marca 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt I Ca […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 kwietnia 2015 r. W skardze kasacyjnej powołano się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz na istnienie potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności, uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Problemy sformułowane w skardze kasacyjnej nie odpowiadają tej przesłance. Pierwszy z nich został oparty na pytaniu o stopień zaburzeń czynności psychicznych testatora, który uzasadnia zastosowanie art. 945 § 1 k.c. Kwestia ta była już przedmiotem licznych wypowiedzi w orzecznictwie, interpretujących go jednak w sposób kazuistyczny, z odniesieniem do konkretnych okoliczności rozpoznawanych spraw. Wniosek ten wynika przy tym z samej konstrukcji tego przepisu, który – tak jak inne regulacje wad oświadczenia woli w prawie cywilnym – 3 skupia się na okolicznościach towarzyszących złożeniu konkretnego oświadczenia i przyjęciu, że nie zostało ono wyrażone w sposób dostatecznie wolny lub świadomy. Pytanie o cząstkowy lub całkowity charakter tej niemożności ma znaczenie drugorzędne, kluczową bowiem rolę odgrywa stwierdzenie, że dane oświadczenie zostało złożone w warunkach, które nie pozwalają uznać go za wyraz rzeczywistej woli testatora. W konsekwencji, problem wskazany w skardze nie mógłby stanowić podstawy do wyrażenia przez Sąd Najwyższy bardziej ogólnego poglądu, który mógłby w istotnym stopniu przyczynić się do rozwoju prawa. Z podobnych względów za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przemawia także problem zakresu działania przez sąd z urzędu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Kwestia ta z istoty wiąże się z dyskrecjonalną decyzją sądu, podejmowaną na gruncie stanu konkretnej sprawy. Z tego powodu trudno wskazać w jej ramach problemy, które pozwalałyby na sformułowanie uniwersalnego poglądu, odpowiadającego przesłance istotnego zagadnienia prawnego w opisanym wyżej rozumieniu. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, w stosunku do art. 945 k.c. nie została spełniona także przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Rozbieżność pomiędzy wskazanymi orzeczeniami ma jedynie pozorny charakter. Po pierwsze, inaczej niż wskazano w skardze, tylko jedna z tych wypowiedzi pochodzi od Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CK 523/02, nie publ.), pozostałe dwie natomiast są orzeczeniami sądów okręgowych. Sformułowanie tych stanowisk przez sądy różnego szczebla wyklucza miarodajne ustalenie, by na tle art. 945 § 1 k.c. w orzecznictwie istniała zgodność lub rozbieżność poglądów. Po drugie, inaczej niż stwierdzono w skardze, wśród prezentowanych wypowiedzi brak stanowisk, które jednoznacznie wskazywałyby na konieczność przyjęcia, że wada oświadczenia woli ujęta w art. 945 § 1 k.c. może wystąpić tylko w razie pełnego braku świadomości lub swobody testatora. Stanowisko takie zostało wprawdzie sformułowane w powołanym orzecznictwie, autor skargi kasacyjnej nie dostrzegł jednak jego kontekstu. W orzeczeniach powołanych przez skarżącego Sąd Najwyższy odnosił się do innych potencjalnych przyczyn ograniczenia swobody i świadomości niż zaburzenia psychiczne – oceniając wpływ sugerowania treści rozrządzeń testamentowych przez osoby trzecie i dochodząc do wniosku, że 4 nie doprowadziły one do wyłączenia swobody decyzji testatora. Sytuacja ta wykazuje na tyle dużą specyfikę, że wyrażony na jej gruncie pogląd nie może świadczyć o istnieniu w orzecznictwie głębszych rozbieżności, wykraczających poza ramy poszczególnych spraw. Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3, art. 98 § 3 oraz art. 108 § 1 w zw. z art. 13 § 2, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.