II CSK 65/19

Sygn. akt II CSK 65/19 POSTANOWIENIE Dnia 23 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z wniosku P. w W. przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Starosty P. o wpis w dziale II księgi wieczystej (…) prawa użytkowania wieczystego na rzecz P., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 lipca 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt XV Ca (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację wnioskodawczyni P. w W. (dalej: „P.”) od postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 16 marca 2018 roku oddalającego wniosek o wpis na jej rzecz w dziale II księgi wieczystej (…) prawa użytkowania wieczystego. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazała, że zachodzi potrzeba odpowiedzi na pytania: 1) „czy przepis art. 110 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o P. (Dz.U. Nr 75, poz. 469, uchylony z dniem 31 grudnia 2010 r. – dalej: „ ustawa o P.”) stanowi samoistną podstawę wpisu w księdze wieczystej nabytego ex lege prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków i urządzeń trwale związanych z gruntem na rzecz P., z uwagi na brak wskazania trybu potwierdzenia nabycia tychże praw, w związku z czym sąd wieczystoksięgowy może dokonać wpisu ww. praw w założonej dla nieruchomości księdze wieczystej na podstawie tegoż przepisu, rozpoznając sprawę bez ograniczeń przewidzianych w art. 6262 § 3 w zw. z art. 626 8 § 1 i 2 k.p.c. i dokonując ustaleń odnośnie zaistnienia przesłanek do nabycia ww. praw wskazanych w przepisie stanowiącym podstawę wpisu w księdze wieczystej, czy też może konieczne jest wszczęcie postępowania o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1007 - dalej: „u.k.w.h.”) w celu potwierdzenia nabycia ww. praw przez P., 2) w przypadku przyjęcia pierwszego wariantu (samoistny wpis do księgi wieczystej) - czy dokonanie przez sąd wieczystoksięgowy ustaleń dotyczących zaistnienia przesłanek do nabycia praw wskazanych w przepisie stanowiącym samoistną podstawę wpisu w księdze wieczystej może nastąpić na podstawie każdego dokumentu w rozumieniu art. 2431 k.p.c., w tym odpisów dokumentów, jeżeli ich zgodność z oryginałem została poświadczona przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii 3 Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (art. 129 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), czy też może to nastąpić jedynie na podstawie dokumentów stanowiących podstawę wpisu w księdze wieczystej, a przy uznaniu jako prawidłowego drugiego stanowiska, czy podstawę wpisu w księdze wieczystej może stanowić, zamiast dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym (art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (art. 129 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.)”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych 4 spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, nie publ.). Zagadnienia prawne obszernie umotywowane przez skarżącą nie stanowią podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Brak bezpośredniego związku między zagadnieniem czy art. 110 ust. 1 i 2 ustawy o P. może stanowić podstawę nabycia przez wnioskodawczynię z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości a rozstrzygnięciem sprawy, skoro Sąd drugiej instancji nie zanegował takiej możliwości, a podstawą oddalenia wniosku było nie przedłożenie dokumentów o odpowiedniej treści i formie, wymaganych do dokonania wpisu, wykazujących istnienie stanu faktycznego stanowiącego podstawę nabycia prawa użytkowania wieczystego ex lege tj. posiadania nieruchomości przez P. w dniu 1 sierpnia 1988 r. oraz wykorzystywania jej do celów statutowych. Rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym nie może być również wskazywanie skarżącej drogi prawnej w jakiej powinna zmierzać do realizacji swoich praw wobec niepowodzenia wniosku w postępowaniu wieczystoksięgowym (powództwo o ustalenie czy uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym). Ponadto zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego w postępowaniu o wpis stanowił już przedmiot obszernych wyjaśnień w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przyjmuje się w nim, że art. 6268 § 2 k.p.c., nie może być rozumiany, jako ograniczający rolę sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym do realizacji wyłącznie funkcji rejestracyjno - ewidencyjnych, skoro Sąd ten obowiązany jest badać nie tylko treść wniosku, lecz także treść i formę załączonych do niego dokumentów. Kognicja tego sądu nie obejmuje natomiast - do czego zmierza 5 skarżąca - badania ani rozstrzygania jakichkolwiek sporów o istnienie lub nieistnienie prawa, które ma być wpisane, zarówno w charakterze przesłanki rozstrzygnięcia jak i samego rozstrzygnięcia. Takie rozumienie kognicji sądu wieczystoksięgowego wynika z prawnych gwarancji prawidłowości dokonywanych wpisów i ich skutków dla bezpieczeństwa obrotu prawnego (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1984 r., III CZP 70/84, OSNC 1985, nr 8, poz. 108 i z dnia 23 września 1993 r., III CZP 81/93, OSNC 1994, nr 2, poz. 27 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2000 r., II CKN 451/00, nie publ., z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01, nie publ., z dnia 2 lipca 2004 r. II CK 265/04, nie publ., z dnia 18 czerwca 2009 r. II CSK 4/09, nie publ., z dnia 18 czerwca 2009, II CSK 4/09, nie publ., z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 36/09, nie publ., z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 406/09, nie publ., z dnia 7 grudnia 2011 r. II CSK 604/10, nie publ., i z dnia 20 stycznia 2016 r., IV CSK 438/15, nie publ.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że potrzeba załączenia do wniosku o wpis jakiegokolwiek dokumentu może odpaść w razie nabycia ex lege wpisywanego prawa o ile nie jest wymagane poświadczenie jego nabycia deklaratywnym orzeczeniem sądu lub decyzją administracyjną (por. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93, OSNC 1994, nr 2, poz.29, z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 15/09, OSNC 2010, nr 1, poz. 10, z dnia 27 czerwca 2013 r., III CZP 29/13, OSNC 2014, nr 1, poz. 5, z dnia 7 października 2009 r., III CZP 69/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 53, z dnia 25 lutego 2016 r., OSNC 2017, nr 2, poz. 16 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1997 r., II CKN 216/97, OSNC 1998, nr 1, poz.7, z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 824/00, nie publ., i z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 1092/00, OSNC 2003, nr 9, poz.122). W rozpoznawanym przypadku podstawą odmowy wpisu było jednak przedstawienie przez skarżącą dokumentów, które ani swoją treścią ani formą wymaganą w postępowaniu wieczystoksięgowym nie wykazywały podstaw nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa. Polski system wieczystoksięgowy oparty jest na zasadzie legalizmu materialnego, od którego wyjątki na rzecz konsensusu formalnego wynikają z ustawy. Zasada legalizmu materialnego oznacza, że wpis może być dokonany 6 tylko na podstawie takiego dokumentu, który dokumentuje czynność materialnoprawną powodującą powstanie, zmianę lub ustanie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej. Ograniczony charakter zasady legalizmu materialnego wyraża się natomiast w delimitacji środków dowodowych, którymi można w postępowaniu wieczystoksięgowym wykazywać zmianę stanu prawnego nieruchomości oraz w ograniczonej kognicji sądu wieczystoksięgowego do faktów pozytywnych świadczących o zaistnieniu zmiany stanu prawnego. Ukształtowane w sposób odbiegający od ogólnych zasad postępowania dowodowego reguły dowodowe postępowania wieczystoksięgowego, nie pozwalają na przeprowadzenie innych dowodów niż z dokumentów (art. 6268 § 2 k.p.c. - z wyjątkami wynikającymi z art. 6268 § 21 - § 4 k.p.c.), z uwzględnieniem treści art. 31 ust. 1 u.k.w.h., co ogranicza środki dowodowe, którymi można wykazać podstawę wpisu w znaczeniu materialnym. Ratio legis tego przepisu, zawierającego minimum wymogów formalnych obowiązujących w postępowaniu wieczystoksięgowym, sprowadza się do zapewnienia podwyższonego bezpieczeństwa obrotu w zakresie dokumentów prywatnych, które decydują o zmianie stanu prawnego nieruchomości. Przyjęte zasady służą zapewnieniu wiarygodności ksiąg wieczystych w sposób maksymalnie możliwy do uzyskania w uproszczonym postępowaniu sądowym, jakim jest postępowanie wieczystoksięgowe (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07, nie publ. i z dnia 20 listopada 2014 roku, V CSK 9/14, OSNC 2015 nr 12, poz. 146). Zagadnienie formy w jakiej powinny być przedstawione dokumenty stanowiące podstawę wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym, w tym również w kontekście czy może to być kopia dokumentu potwierdzona za zgodność z oryginałem przez reprezentującego wnioskodawcę pełnomocnika będącego radcą prawnym została wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2016 r., I CSK 819/15, OSNC 2017, nr 7-8, poz. 92 i orzecznictwo przywołane w jego uzasadnieniu). Wyjaśnienie rozbieżności w orzecznictwie na tle tego zagadnienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2014 r., V CSK 9/14, OSNC 2015, nr 12, poz. 146) nie jest w realiach analizowanej sprawy konieczne, 7 skoro podstawą odmowy wpisu była nie tylko forma ale również treść dokumentów mających stanowić podstawę wpisu. W konsekwencji skarżąca nie wykazała potrzeby ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie na tle swojej jednostkowej sytuacji prawnej związanej z nieobowiązującym już art. 110 ust. 1 i 2 ustawy o P.. Ubocznie zauważenia wymaga, że Sąd Najwyższy dwukrotnie już odmawiał przyjęcia skarg kasacyjnych skarżącej do rozpoznania, w których wnioski o ich przyjęcie do rozpoznania były oparte na tożsamej argumentacji prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2019 r., IV CSK 243/18, nie publ. i z dnia 18 kwietnia 2019 r., IV CSK 467/18, nie publ.). Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. jw