II CSKP 1021/23

II CSKP 1021/23 POSTANOWIENIE 22 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 marca 2023 r., I ACa 2825/22, w sprawie z powództwa R.Ł. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, I. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r., I CSK 3665/23, w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz R.Ł. 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE II CSKP 1021/23 2 Wyrokiem z 13 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi po rozpoznaniu sprawy z powództwa R.Ł. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. ustalił, że umowa kredytu hipotecznego z dnia 28 kwietnia 2008 r., jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powoda 740 931 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 lipca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3). Wyrokiem z 28 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania. Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części, tj. w zakresie oddalenia apelacji w związku z uwzględnieniem roszczenia odsetkowego o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od 740 931,00 zł liczonych od 28 lipca 2020 r. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na nieważność postępowania wobec naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 379 pkt. 4 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz w związku z uchwałą Sąd Najwyższego z 26 kwietnia 2023 roku, III PZP 6/22, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej. W okolicznościach sprawy Sąd Apelacyjny orzekał w składzie jednego sędziego, co – w ocenie skarżącego – ograniczało jego prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji doprowadziło do nieważności postępowania drugoinstancyjnego. Skarżący wskazał także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. Zdaniem skarżącego zobowiązanie do zwrotu świadczenia każdej strony powstaje i staje się wymagalne dopiero z momentem prawomocnego wyroku stwierdzającego nieważność umowy, względnie daty podjęcia przez powoda wiążącej decyzji w przedmiocie ewentualnego sanowania niedozwolonych klauzul, względnie zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy, co w niniejszej sprawie nastąpiło na rozprawie w dniu 21 września 2022 r. przed Sądem pierwszej instancji. W odpowiedzi powód wniósł o odrzucenie, ewentualnie odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych. II CSKP 1021/23 3 Postanowieniem z 16 listopada 2023 r., I CSK 3665/23, Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Po wydaniu postanowienia z 16 listopada 2023 r., I CSK 3665/23, zagadnienia podniesione przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej zostały już rozstrzygnięte. Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzenia o nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji w kontekście powołanej przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku uchwały składu siedmiu sędziów Sądu II CSKP 1021/23 4 Najwyższego - zasady prawnej z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 należy stwierdzić, że wbrew argumentacji skarżącego brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania apelacyjnego na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z rozpoznaniem sprawy przez ten Sąd w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r. W uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, Sąd Najwyższy uznał, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 powołanej wyżej ustawy ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Należy jednak zwrócić uwagę na istotny aspekt tej uchwały w zakresie daty obowiązywania przyjętej w niej wykładni, pominięty przez skarżącego. Sąd Najwyższy, nadając uchwale moc zasady prawnej, ustalił, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia i wiąże się z oceną skutków orzeczeń wydanych po dniu 26 kwietnia 2023 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł 28 marca 2023 r., zatem przed dniem podjęcia wskazanej uchwały, w związku z czym nie znajdzie ona zastosowania w tym przypadku. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, że rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji zostało wydane w oparciu o obowiązujące w jego dacie przepisy prawa, tj. art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zatem Sąd drugiej instancji, wydając orzeczenie w przedmiotowej sprawie w składzie jednoosobowym, działał na podstawie i w granicach prawa. W konsekwencji nie ma podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności postępowania. Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, że zachodzi ona wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić II CSKP 1021/23 5 argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07). Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym wyżej rozumieniu. Mimo że orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości UE w przedmiocie formy i okoliczności oświadczenia konsumenta co do świadomości skutków nieważności umowy i braku zgody na dalsze trwanie umowy zawierającej abuzywne klauzule waloryzacyjne, podlegało ewolucji, obecnie jednomyślnie przyjmuje się, że konsument może wyrazić wolę braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym przez każde zachowanie, które ujawnia tę wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.). W praktyce taka wola konsumenta jest wyrażana przede wszystkim w sposób dorozumiany w okolicznościach, w których konsument dąży do realizacji swoich uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli. Może to nastąpić np. przez wystosowanie do banku wezwania o zwrot kwot uiszczonych tytułem spłaty rat kredytu, ale także w każdy inny sposób, z którego wynika wola konsumenta powołania się na niedozwolony charakter postanowień umowy. Przykładowo za wezwanie do zwrotu uiszczonych nienależnie rat kredytu – równoznaczne II CSKP 1021/23 6 z oświadczeniem o rezygnacji z potwierdzenia związania niedozwolonym postanowieniem umownym – może też zostać uznany pozew o zapłatę (uchwała SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 oraz wyroki SN z: 5 czerwca 2025 r., II CSKP 1147/23; 2 grudnia 2025 r., II CSKP 614/25; 3 grudnia 2025 r., II CSKP 495/24; 12 grudnia 2025 r., II CSKP 765/23; 29 kwietnia 2026 r., II CSKP 826/23; 25 czerwca 2026 r., II CSKP 300/24; 29 kwietnia 2026 r., II CSKP 694/23). Oświadczenie konsumenta, wyrażające jednoznacznie brak woli związania postanowieniem niedozwolonym wystarcza do postawienia przysługującego mu roszczenia restytucyjnego w stan wymagalności. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. A.G. [SOP]