II CSKP 1072/25

II CSKP 1072/25 POSTANOWIENIE 24 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Karol Weitz Protokolant Natalia Pleskot po rozpoznaniu na rozprawie 24 kwietnia 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej w W. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 28 stycznia 2022 r., I ACz 432/21, w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej w W. przeciwko H. w B. o zapłatę, uchyla zaskarżone postanowienie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Grzegorz Misiurek Paweł Grzegorczyk Karol Weitz (A.T.) II CSKP 1072/25 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 10 czerwca 2021 r. zawiesił postepowanie w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej w W. przeciwko pozwanej H. w B. o zapłatę na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. a zażalenie powoda na to postanowienie Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił postanowieniem z 4 października 2021 r. Po upływie trzech miesięcy od zawieszenia postępowania Sąd Okręgowy w Poznaniu umorzył je postanowieniem z 27 października 2021 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego umarzające postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że znaczna część zarzutów skarżącego zmierzała do podważenia zasadności zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Tymczasem kwestia ta została już zbadana w toku kontroli instancyjnej przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne postanowienie wiąże m.in. sąd, który je wydał oraz inne sądy. W tej sytuacji kontrola przyczyny zawieszenia postępowania na etapie orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania uprzednio zawieszonego oznaczałaby w istocie kontrolę prawomocnego postanowienia. W konsekwencji należało przyjąć, że prawomocne postanowienie o zawieszeniu postepowania wskazujące przyczynę tej decyzji procesowej ma charakter prejudycjalny w toku badania zasadności umorzenia postępowania i nie podlega ponownej kontroli. Na marginesie Sąd Apelacyjny stwierdził, że podziela przytoczone przez Sądy obu instancji rozważania dotyczące podstawy prawnej zawieszenia postepowania z uwagi na niemożność doręczenia pozwu stronie przeciwnej. Wskazał na brak podstaw do analizy podniesionych w zażaleniu zarzutów naruszenia art. 177 § pkt 6 k.p.c., art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego I Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sadowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) II CSKP 1072/25 3 nr 1348/2000. (Dz.U.UE.L.2007.324.79 z dnia 2007.12.10; dalej: „rozporządzenie nr 1393/2007”), art. 180 i art. 181 niemieckiego kodeksu postepowania cywilnego (Zivilprozessordnung) oraz art. 139 § 3 k.p.c. Stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia art. 180 § 1 k.p.c., gdyż w trakcie zawieszenia postępowania nie zaistniały podstawy do jego podjęcia. W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) powód zarzucił obrazę: art. 365 § 1 w związku z art. 182 k.p.c.; art. 133 § 22 k.p.c.; art. 139 § 3 k.p.c.; art. 182 § 1 w związku z art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. oraz art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1393/2007. Powołując się na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Kurator ustanowiony dla pozwanego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ocenę zasadności skargi kasacyjnej należało rozpocząć od rozważenia kwestii dopuszczalności badania przez sąd rozpoznający zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. prawidłowości postanowienia o zawieszeniu postępowania jako przesłanki jego umorzenia. Sąd Apelacyjny dostrzegł, że na tle tego problemu w orzecznictwie zarysowały dwa stanowiska. Jedno wskazujące, że sąd ma prawo i obowiązek przeprowadzenia takiej oceny na podstawie okoliczności sprawy (zob. postanowienia SN: z 5 kwietnia 1972 r., I CZ 45/72; z 14 września 1977 r., III CRN 194/74, OSPiKA 1978, Nr 4, poz. 80; z 3 marca 1977 r., I CZ 20/77, OSNCP 1977, Nr 12, poz. 238; z 18 sierpnia 1999 r., I CKN 535/99, nie publ; z 4 września 2008 r., IV CSK 213/08, OSNC - ZD 2009 A, poz. 23; z 25 marca 2010 r., I CSK 252/09; z 6 października 2010 r., II CSK 170/10; z 4 kwietnia 2014 r., II CSK 384/13 – nie publ. i z 4 czerwca 2014 r., II CSK 561/13, OSP 2014, Nr 12, poz. 117) oraz uchwała SN z 11 kwietnia 1985 r., III CZP 8/85, nie publ.), drugie zaś wyłączające na etapie umarzania zawieszonego postępowania dokonywanie merytorycznej oceny postanowienia o zawieszeniu postępowania z powodu związania jego treścią oraz wskazaną w nim podstawą prawną II CSKP 1072/25 4 (zob. postanowienia SN: z dnia 17 grudnia 1998 r., II CKN 713/98, OSP 1999, Nr 10, poz. 176; z 7 lutego 2003 r., III CK 276/02; z 18 czerwca 2004 r., II CK 383/03; z 9 lutego 2006 r., V CK 475/05 i z 4 marca 2008 r., IV CSK 342/07- nie publ.). Skłaniając się do tego drugiego stanowiska uznał, że w konkretnym stanie faktycznym, rozpoznając zażalenie powoda na postanowienie umarzające postępowanie zawieszone z przyczyny określonej w art. 182 § 1 pkt 6 k.p.c., nie mógł dokonać kontroli prawidłowości zawieszenia postępowania, gdyż została ona już przeprowadzona w wyniku zażalenia na postanowienie wydane w tym przedmiocie. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym nie podziela tego zapatrywania. Wykładnia dopuszczająca następczą kontrolę zasadności i właściwej odpowiednio do konkretnej sytuacji procesowej podstawy zawieszenia postępowania opiera się na założeniu, że sąd nie jest związany podstawą prawną zawieszenia postępowania wskazaną wadliwie w postanowieniu. Argumentem przemawiającym na rzecz takiej wykładni jest wzgląd na daleko idące dla strony skutki umorzenia postępowania. Akceptacja w sposób niejako automatyczny procesowych następstw bezpodstawnego zawieszenia postępowania, wywodzona z prawomocności formalnej i mocy wiążącej postanowienia o zawieszeniu, raziłaby nadmiernym formalizmem, mogącym prowadzić do pozbawienia strony prawa do rozpoznania sprawy. Prawomocność postanowienia o zawieszeniu postępowania jako orzeczenia o charakterze czysto procesowym nie obejmuje jego motywów. W ramach kontroli przesłanek stanowiących podstawę tego orzeczenia nie jest ono wzruszane – nie podlega uchyleniu ani zmianie. Badana jest jedynie kwestia, czy umorzenie postępowania prawomocnie zawieszonego uzasadnione jest przyczyną zawieszenia, która może rzeczywiście prowadzić do jego umorzenia na podstawie art. 182 § 1 k.p.c.; umorzenie powinno nastąpić tylko wtedy, gdy zastosowana przyczyna zawieszenia pozostaje objęta hipotezą tego przepisu i rzeczywiście zaistniała w toku postępowania (zob. uchwała SN z 18 lutego 1984 r., III CZP 86/04, OSNCP 1985, Nr 11, poz. 168). Sąd powinien z urzędu podjąć zawieszone postępowanie nie tylko wówczas, gdy ustała przyczyna zawieszenia, ale także wtedy, gdy wbrew swemu postanowieniu o zawieszeniu postępowania II CSKP 1072/25 5 dojdzie do wniosku, że przyczyna taka w ogóle nie istniała (zob. m.in. postanowienie SN z 9 lipca 2024 r., II CSKP 227/23, nie publ. i orzeczenia powołane w jego uzasadnieniu.). Zawieszenie postępowania jest odstępstwem od obowiązku rozpoznawania spraw sądowych bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP). Możliwość umorzenia postępowania jest wyjątkiem od przewidzianego w tym przepisie obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy cywilnej zainicjowanej przez stronę. Dokonywana z tego punktu widzenia wykładnia art. 182 § 1 k.p.c. nakazuje przyjąć, że umorzenie postępowania jest dopuszczalne, jeżeli rzeczywiście zachodzą wskazane przyczyny zawieszenia, a nie wtedy, gdy zostały one błędnie zakwalifikowane w postanowieniu o zawieszeniu postępowania. W konfrontacji z konstytucyjną zasadą prawa strony do sądu, zasada związania prawomocnym postanowieniem o zawieszeniu postępowania niekończącym postępowania w sprawie, jako przesłanką wydania postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, musi ustąpić. Konstytucyjne prawo do sądu oznacza nie tylko prawo do wszczęcia postępowania przed sądem, ale także prawo do właściwie ukształtowanej procedury sądowej, zgodnej z wymogami m.in. sprawiedliwości oraz prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia przez sąd (zob. postanowienie SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 945/22, nie publ.). Skorzystanie przez stronę z możliwości zaskarżenia postanowienia zawieszającego postępowanie nie wyłącza obowiązku sądu (również drugiej instancji) orzekającego w przedmiocie umorzenia postępowania dokonania oceny zasadności zawieszenia postępowania (zob. postanowienia SN: z 24 października 2018 r., II CSK 639/17 oraz z 9 stycznia 2026 r., II CSKP 466/23 – nie publ.). Sąd Apelacyjny uchylając się od tego obowiązku naruszył art. 182 § 1 pkt 1 i art. 180 in principio k.p.c.; za przejaw jego wykonania nie może być uznana poczyniona jedynie na marginesie lakoniczna wzmianka o aprobacie dokonanej w postanowieniach z 10 czerwca 2020 r. (przez Sąd Okręgowy) i 4 października 2021 r. (przez Sąd Apelacyjny) oceny prawnej podstawy zawieszenia postepowania. Stwierdził przy tym, że „znaczna część zarzutów” podniesionych w zażaleniu zmierzała do podważenia przyjętej podstawy zawieszenia II CSKP 1072/25 6 postępowania w sprawie. Ze stwierdzenia tego wynika, że poza zastrzeżeniami dotyczącymi zasadności zawieszenia postępowania, zostały podniesione również inne zarzuty; nie wiadomo jednak jakie i czy mogły one mieć wpływ na ocenę trafności zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do rekonstrukcji motywów leżących u podstaw zaskarżonego postanowienia na podstawie własnych domysłów lub przypuszczeń. Sąd Apelacyjny w posumowaniu swoich wywodów uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 180 k.c. i wskazał na brak podstaw do analizy pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżącego. Na podstawie przytoczonych motywów zaskarżonego postanowienia trudno jednoznacznie odczytać, czy Sąd Apelacyjny podzielił ustalenie dotyczące niewykonania przez powoda obowiązku wskazania prawidłowego adresu strony pozwanej i czy konstatacja ta była wynikiem konfrontacji z próbą doręczenia tej stronie odpisu pozwu stosownie do art. 7 rozporządzenia nr 1393/2007 (zgodnie z prawem państwa członkowskiego, do którego są adresowane dokumenty), a więc przy uwzględnieniu wskazanych przez skarżącego przepisów niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego, czy też uznał rozważanie tej kwestii w niniejszym postępowaniu za niedopuszczalne. Akceptacja stwierdzenia niewykonania przez powoda wymienionego obowiązku wymagałaby wskazania, dlaczego doręczenie – w świetle prawa państwa wezwanego – nie mogło zostać uznane za skuteczne, skoro próby jego dokonania były podejmowane w prawidłowo oznaczonej przez powoda siedzibie strony pozwanej; kwestia ta nie została należycie rozważona a poświadczenie doręczenia sporządzone na podstawie art. 10 rozporządzenia nr 1393/2007, zawierające stwierdzenie „braku możliwości zlokalizowania adresata” również jej nie wyjaśnia. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. Grzegorz Misiurek Paweł Grzegorczyk Karol Weitz (A.T.) [r.g.] II CSKP 1072/25 7