II CSKP 1099/25

II CSKP 1099/25 POSTANOWIENIE 12 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 12 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 4 lipca 2023 r., I ACa 1555/22, w sprawie z powództwa A. D. i M. D. przeciwko P. S.A. w W. o ustalenie i zapłatę, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2025 r., I CSK 317/24, i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od P. Bank S.A. w W. łącznie na rzecz A. D. i M. D. 2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu. (G.G.) II CSKP 1099/25 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 23 marca 2022 r., I C 940/20, Sąd Okręgowy w Gdańsku ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz powodowych kredytobiorców 9632,77 zł i 135 979 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami od 25 sierpnia 2020 r. oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanego banku. Sąd drugiej instancji ustalił, że 14 czerwca 2010 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu w wysokości 172 023,22 franków szwajcarskich (CHF), jednak nie więcej niż 486 000 zł, denominowanego do CHF. Wysokość kredytu w złotych miała zostać określona według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić kredyt do 12 czerwca 2040 r. w miesięcznych ratach, tj. wyrażoną w CHF sumę kredytu z odsetkami z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banku w dniu płatności raty kredytu. Od lipca 2010 roku do czerwca 2020 roku kredytobiorcy uiścili na rzecz banku 135 979 CHF oraz 9632,77 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron, lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Sąd Apelacyjny wskzał, że konsekwencją nieważności umowy jest roszczenie o zwrot kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej wykonaniu (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania przez nich z mechanizmów II CSKP 1099/25 3 ochrony konsumenckiej, przewidzianych w art. 3851 § 1 k.c., odpadła podstawa prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie - świadczenia obu stron spełnione w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne. Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni: 1) art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG w zw. z art. 455 w zw. z art. 481 § 1 i § 2 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez rozstrzygnięcie, czy w przypadku stwierdzenia przez Sąd powszechny, że określone postanowienia umowne stanowią niedozwolone postanowienia bez których umowa nie może dalej obowiązywać, a w efekcie stwierdzenia nieważności umowy i zasądzenie na tej podstawie zwrotu świadczeń dokonanych przez konsumenta w wykonaniu umowy, odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonych kwot powinny być liczone od dnia uprawomocnienia się wyroku w sprawie, od dnia wydania orzeczenia przez sąd pierwszej instancji, od dnia doręczenia przedsiębiorcy oświadczenia konsumenta odnośnie odmowy sanowania postanowień abuzywnych, od dnia złożenia przez konsumenta oświadczenia odnośnie odmowy sanowania postanowień abuzywnych, po poinformowaniu kredytobiorcy przez sąd o konsekwencjach upadku umowy, od dnia następującego po upływie terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty skierowanym do przedsiębiorcy przez konsumenta, w tym dnia następującego po posiedzeniu ugodowym lub po doręczeniu bankowi pozwu lub reklamacji lub od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu, 2) art. 455 w zw. z art. 481 § 1-2 w zw. z art. 358 § 2 k.c. przez rozstrzygnięcie, czy od należności zasądzonej na rzecz kredytobiorców w walucie CHF należne są odsetki ustawowe za opóźnienie obliczane według takiej samej stopy, jak dla świadczeń w walucie krajowej, 3) art. 496 w zw. z art. 497 w zw. z art. 487 k.c. przez rozstrzygnięcie o skuteczności zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank. Postanowieniem z 19 grudnia 2025 r., I CSK 317/24, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: II CSKP 1099/25 4 Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż: 1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów; 2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Skarżący nie kwestionuje, że sposób określenia kursu CHF był niedozwolony i Sąd Najwyższy nie mógł uznać umowy kredytu za ważną. Wymagalność roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, a więc i rozpoczęcia biegu odsetek (art. 481 k.c.), nie jest uzależniona od złożenia oświadczenia co do związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym (wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r., II CSKP 1048/23, wyrok Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2024 r., II CSKP 560/230). Możliwość przywrócenia mocy prawnej niedozwolonemu postanowieniu umowy oświadczeniem konsumenta, ze skutkiem ex tunc, nie pozbawia wymagalności roszczenia konsumenta o zwrot nienależenie spełnionych świadczeń. Jeżeli konsument żąda od przedsiębiorcy świadczenia z powołaniem się na niedozwolony charakter niektórych postanowień umowy, to dostatecznie wyraża swoje stanowisko co ważności umowy lub jej części, a jego roszczenie staje się wymagalne zgodnie z art. 455 k.c., tj. z upływem czasu koniecznego do oceny przez przedsiębiorcę zasadności żądania zapłaty. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie ustanawia wyjątków od zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje II CSKP 1099/25 5 inne zagadnienie – przesłanki uznania postanowienia umowy za niedozwolone i skutek prawny takiego uznania w postaci niezwiązania konsumenta tym postanowieniem; nie odnosi się do terminu spełnienia świadczeń powstających na skutek nieważności postanowienia umowy lub całej umowy. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że zasądzenie zapłaty w walucie obcej wyłącza zasadność zasądzenia odsetek za opóźnienie z uwagi na „waloryzacyjną rolę” zapłaty w walucie obcej. Zasądzenie zwrotu świadczenia nienależnego w walucie obcej wynika z okoliczności, że świadczenie to zostało spełnione w walucie obcej. Świadczenie od początku było świadczeniem pieniężnym, jego przedmiotem jest waluta obca. Skoro świadczenie ma charakter pieniężny, to powinno być spełnione przez zapłatę sumy nominalnej, co reguluje wprost art. 3581 § 1 k.c. Zasądzenie zwrotu świadczenia nienależnego w walucie obcej realizowało zasadę nominalizmu, w sprawie nie nastąpiła waloryzacja świadczenia. Artykuł 481 § 2 k.c. określa stopę odsetek za opóźnienie w spełnieniu każdego świadczenia pieniężnego, niezależnie od waluty. Nie przysługuje prawo zatrzymania dla ochrony roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23, (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), uznał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że również brak możliwości potrącenia w konkretnej sprawie nie przesądza o przyznaniu stronom umowy kredytu prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że uprawnienia prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w przypadku świadczeń różnorodzajowych – prawo zatrzymania. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), uznał, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. Już w chwil wydania postanowienia o przyjęciu skargi do rozpoznania nie zachodziła potrzeba wykładni podniesiona we wniosku o przyjęcie. Zarazem II CSKP 1099/25 6 nie zachodzą okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego zmienił postanowienie z 19 grudnia 2025 r., I CSK 317/24 i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodem przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (G.G.) [a.ł]