II CSKP 1700/22

II CSKP 1700/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 21 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska (przewodniczący) SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca) SSN Mariusz Załucki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 listopada 2024 r. w Warszawie skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 maja 2021 r., VI ACa 729/20, w sprawie z powództwa Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego […] w W. przeciwko B. P. o zapłatę, I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od B. P. na rzecz Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego […] w W. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Piotr Telusiewicz Beata Janiszewska Mariusz Załucki UZASADNIENIE II CSKP 1700/22 2 Powód Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny […] w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego B. P. kwoty 413 096,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 12 kwietnia 2016 r. do dnia zapłaty. Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z 29 kwietnia 2016 r., III Nc 212/16, Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił żądanie powoda w całości. W zarzutach od nakazu zapłaty z 25 maja 2016 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Wyrokiem z 7 lipca 2019 r., Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił powyższy nakaz zapłaty w całości i powództwo oddalił. Sąd ten ustalił w szczególności, że 27 listopada 2009 r. B. P. zawarł z Bankiem S.A. w W. (dalej: B.) umowę kredytu na kwotę 330 000 zł, następnie zmienioną aneksem z 27 listopada 2009 r. Kwota kredytu została pozwanemu wypłacona. Na zabezpieczenie kredytu pozwany wystawił weksel własny in blanco. Pismem z 24 listopada 2011 r. B. wypowiedział powyższą umowę i wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 266 517,34 zł. Wezwanie pozwany odebrał 6 grudnia 2011 r. Umowa z 27 listopada 2009 r. została wypowiedziana 14 grudnia 2011 r. Postanowieniem z 10 maja 2012 r., Sąd Rejonowy w P. nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu 11 kwietnia 2012 r. przez B. przeciwko B. P. na kwotę 258 599,42 zł wraz z odsetkami, z ograniczeniem odpowiedzialności dłużnika do kwoty 495 000 zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. M. Ż. 12 lipca 2012 r., a Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w L. 20 grudnia 2012 r., umorzyli postępowania egzekucyjne przeciwko B. P. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. B. 20 czerwca 2013 r. zawarła z Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny […] w W. umowę sprzedaży wierzytelności, na podstawie której Fundusz nabył wierzytelność B. wobec pozwanego, wynikającą z powyższej umowy kredytu. B. ponadto indosowała na rzecz funduszu wystawiony przez pozwanego weksel in blanco. Pozwem z 8 lipca 2014 r., wniesionym do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, powód wniósł o zasądzenie od B. P. kwoty 389 305,84 zł wraz z odsetkami. II CSKP 1700/22 3 Na skutek sprzeciwu od nakazu zapłaty z 15 lipca 2014 r., Sąd Okręgowy w Lublinie wezwał powoda do wykazania, że osoba która podpisała pozew była uprawniona do reprezentacji powoda. Wobec niewykonania powyższego zarządzenia, postanowieniem z 5 grudnia 2014 r., Sąd umorzył postępowanie w sprawie. Powód 8 maja 2015 r. wypełnił weksel in blanco na kwotę 413 096,98 zł i 31 marca 2016 r. wezwał pozwanego do wykupu weksla. Pozwany nie podjął wezwania w terminie. Zwrot do nadawcy nastąpił 20 kwietnia 2016 r. Według § 2 deklaracji wekslowej B. miała prawo wypełnić ten weksel w każdym czasie na sumę odpowiadającą zadłużeniu B. P. wobec B. z tego tytułu łącznie z odsetkami, prowizją i kosztami oraz weksel ten opatrzyć datą płatności według swego uznania, zawiadamiając B. P. listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru pod wskazanym adresem najpóźniej na 7 dni przed terminem płatności. Sąd Okręgowy uznał, że w przedstawionych okolicznościach sprawy powództwo podlegało oddaleniu wobec skutecznie podniesionego zarzutu przedawnienia. Wskazał, że zobowiązanie o treści wyrażonej w wekslu nie powstaje, jeżeli weksel in blanco został uzupełniony po upływie terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu tym wekslem. W rozpoznawanej sprawie umowa kredytu została wypowiedziana pozwanemu 14 grudnia 2011 r. Według § 17 ust. 1 w zw. z § 16 ust. 3 umowy wierzytelność powoda stała się wymagalna po upływie 30 dni, tj. 14 stycznia 2012 r. Ponieważ roszczenie powoda na podstawie art. 118 k.c. podlegało przedawnieniu z upływem 3 lat, to termin przedawnienia upłynął 14 stycznia 2015 r. Ponieważ wypełnienie weksla nastąpiło 8 maja 2015 r., to - w ocenie Sądu Okręgowego - zobowiązanie powoda nie powstało. Sąd Okręgowy przyjął, że bieg terminu przedawnienia nie został przerwany przez wniesienie pozwu do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie 8 lipca 2014 r. Elektroniczne postępowanie upominawcze wszczęte tym pozwem zostało umorzone postanowieniem Sądu Okręgowego w Lublinie 5 grudnia 2014 r. wobec nieuzupełnienia braków formalnych pozwu. W ocenie Sądu pierwszej instancji w takim przypadku nie zachodzi skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 k.c. Skutek taki wywołać może jedynie prawidłowe, z formalnego punktu widzenia, wytoczenie powództwa. Sąd Okręgowy nie podzielił II CSKP 1700/22 4 tym samym stanowiska wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z 21 listopada 2013 r., III CZP 66/13. Wyrokiem z 7 maja 2021 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie na skutek apelacji powoda zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymał w całości w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Warszawie 29 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt III Nc 212/16 i orzekł o kosztach postępowania. Sąd Apelacyjny w Warszawie - odmiennie niż Sąd Okręgowy w Lublinie - uznał, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu. Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 21 listopada 2013 r., III CZP 66/13, uznał, że wniesienie pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia, również w przypadku umorzenia postępowania na podstawie art. 50537 k.p.c. w jego ówczesnym brzmieniu. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 50537 § 1 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez oddalenie apelacji powoda i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie, ocenionym odmiennie przez sądy obu instancji, był wpływ wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym na bieg terminu przedawnienia roszczenia dochodzonego tym pozwem w sytuacji, gdy postępowanie zostało następnie umorzone na podstawie art. 50537 § 1 k.p.c. Wobec kilkukrotnych nowelizacji przepisów normujących elektroniczne postępowanie upominawcze, podkreślić należy, że przedmiotowe zagadnienie, a także zarzut skargi kasacyjnej, dotyczą powołanego przepisu o treści aktualnej w dacie orzekania, a więc w brzmieniu już II CSKP 1700/22 5 nieobowiązującym. Według art. 50536 k.p.c. w razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu, nakaz zapłaty tracił moc w całości, a sąd przekazywał sprawę do sądu według właściwości ogólnej. W myśl art. 50537 § 1 k.p.c. po przekazaniu sprawy przewodniczący wzywał powoda do uzupełnienia braków pozwu, określonych bliżej w treści powołanego przepisu, we wskazanym tam terminie. W razie nieusunięcia tych braków sąd umarzał postępowanie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma wątpliwości, że sprzeciw został skutecznie przez pozwanego wniesiony, powód braków nie usunął, a postępowanie zostało umorzone. Sporne między stronami pozostawało natomiast, czy wniesienie pozwu, które skutkowało wydaniem nakazu zapłaty, spowodowało przerwanie biegu przedawnienia roszczenia. Uchwałą z 21 listopada 2013 r., III CZP 66/13, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, iż wytoczenie powództwa w elektronicznym postępowaniu upominawczym zakończonym umorzeniem postępowania na podstawie art. 50537 § 1 k.p.c. przerywa bieg terminu przedawnienia. Uzasadniając to rozstrzygnięcie w szczególności wskazał, iż według art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Taką czynnością procesową jest wniesienie przez powoda pozwu co do roszczenia nim objętego, a zatem także pozwu nakazowego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że brak jest regulacji, w której wyłączono by skutek polegający na przerwaniu biegu przedawnienia w przypadku, gdy wszczęte postępowanie zostało następnie umorzone na podstawie art. 50537 § 1 k.c. ze względu na nieusunięcie braków formalnych. W szczególności, odmiennie niż w przypadku zwrotu nieuzupełnionego pozwu (art. 130 § 2 k.p.c.), umorzenia postępowania zawieszonego (art. 182 § 2 k.p.c.) i cofnięcia pozwu (art. 203 § 2 k.p.c.), brak jest przepisu, w którym przesądzono by, że w razie umorzenia na podstawie art. 50537 § 1 k.c. wniesiony pozew nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Odstępstwo od ogólnej zasady, według której wniesienie pozwu wywołuje wszystkie przewidziane ustawowo skutki, w tym również dotyczące przerwania biegu przedawnienia, należy rozpatrywać w kategoriach wyjątku, który wymaga wyraźnej II CSKP 1700/22 6 podstawy normatywnej i którego obowiązywania nie można uzasadniać wyłącznie w oparciu o wykładnię funkcjonalną. W ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielić należy zarówno tezę powołanej uchwały, jak i argumentację przedstawioną w jej uzasadnieniu. Przerwanie biegu przedawnienia na skutek wniesienia pozwu należy rozumieć jako zasadę, a wyłączenie tego skutku - jako wyjątek wymagający stosownej regulacji ustawowej. Powoływane przez skarżącego argumenty natury funkcjonalnej, związane między innymi z możliwością instrumentalnego wpływania przez wierzycieli na wpływ biegu terminu przedawnienia, należy ocenić jako niewystarczające dla odstąpienia od jednoznacznych rezultatów wykładni językowej i systemowej. Ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, aby celem ustawodawcy było zniweczenie skutków prawnych wytoczenia powództwa w razie umorzenia postępowania na podstawie art. 50537 § 1 k.c. w jego ówczesnym brzmieniu. Na rzecz zasadności przedstawionego kierunku wykładni przemawiają również argumenty związane ze zmianami powołanego przepisu. Zgodnie z obecną treścią art. 50537 § 2 k.c. jeżeli w terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu elektronicznego postępowania upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o to samo roszczenie w postępowaniu innym niż elektroniczne postępowanie upominawcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, następują z dniem wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Powyższe brzmienie powołanego przepisu zostało ukształtowane ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469), która weszła w życie 7 lutego 2020 r. Wprowadzenie przez ustawodawcę przesłanek utrzymania w mocy skutków prawnych wytoczenia powództwa należy rozumieć w ten sposób, że w braku spełnienia tych przesłanek wspomniane skutki należy uznać za nieistniejące. Dotyczy to również przerwania biegu przedawnienia. Jednocześnie brak podobnej regulacji w stanie prawnym, którego dotyczy rozpoznawana skarga kasacyjna, powoduje, że brak było wówczas podstaw do odstąpienia od ogólnej zasady, według której wytoczenie powództwa skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia. II CSKP 1700/22 7 Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Piotr Telusiewicz Beata Janiszewska Mariusz Załucki [ł.n]