II CSKP 1764/22

II CSKP 1764/22 POSTANOWIENIE 28 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Władysław Pawlak SSN Agnieszka Piotrowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2025 r. w Warszawie skargi kasacyjnej I.D. i Diecezji […] od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 9 lipca 2021 r., I ACa 1097/20, w sprawie z powództwa K.T. przeciwko I.D. i Diecezji […] o ochronę dóbr osobistych, odrzuca skargę kasacyjną Władysław Pawlak Paweł Grzegorczyk Agnieszka Piotrowska (K.G.) UZASADNIENIE II CSKP 1764/22 2 Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy oddalił powództwo K.T. przeciwko I.D. i Diecezji […] o ochronę dóbr osobistych (pkt I) i orzekł o kosztach postępowania (pkt II-III). Na skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 9 lipca 2021 r., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, w pkt 1 zmienił zaskarżony wyrok w punktach I-III w ten sposób, że: I. nakazał każdemu z pozwanych wystosowanie do powoda listu o treści wskazanej w sentencji; II. zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda 10 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 października 2018 r. do dnia zapłaty; III. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; IV. zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda koszty procesu; w pkt 2 oddalił apelację w pozostałym zakresie i w pkt 3 orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrok Sądu Apelacyjnego w części zobowiązującej do wystosowania listu o treści wskazanej w sentencji zaskarżyli skargą kasacyjną pozwani, zarzucając naruszenie art. 233 § 1 i art. 232 § 1 k.p.c. w związku z art. 3271 § 1 pkt 1 i 2, art. 316 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c., art. 24 k.c., jak również art. 2 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1966), art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie, dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r., nr 51, poz. 318), a także art. 25 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji i art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 265). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W zakresie dopuszczalności rozpoznania skargi kasacyjnej ze względu na sposób wyznaczenia składu orzekającego (art. 80 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 622), należało odwołać się odpowiednio do rozważań poczynionych m.in. w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2025 r., II CSKP 1885/22 i II CSKP 172/24, które Sąd Najwyższy podziela, nie stwierdzając przeszkód do wydania orzeczenia w niniejszym składzie. II CSKP 1764/22 3 Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia o nadzwyczajnym charakterze, przysługującym od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji (art. 3981 k.p.c.). W skardze należy zawrzeć oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany (art. 3984 § 1 pkt 1-3 k.p.c.). Wymagania te, zgodnie z utrwalonym poglądem, decydują o istocie skargi kasacyjnej, są rozłączne i powinny być spełnione każde z osobna, a ich niedochowanie skutkuje brakiem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, pociągającym za sobą jej odrzucenie a limine, bez możliwości naprawienia tego braku (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., II PZ 17/06, OSNP 2007, nr 9-10, poz. 136, z dnia 10 października 2013 r., III CZ 52/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 77 i z dnia 19 marca 2021 r., II CSK 406/20). Kontrola dopuszczalności skargi kasacyjnej musi każdorazowo poprzedzać ocenę jej merytorycznej zasadności i należy przede wszystkim do sądu drugiej instancji, który wydał zaskarżone orzeczenie (art. 3986 § 2 k.p.c.). Sprawuje ją jednak także Sąd Najwyższy, który na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. jest obowiązany odrzucić skargę kasacyjną, podlegającą odrzuceniu przez sąd drugiej instancji. W petitum złożonej skargi kasacyjnej oznaczono orzeczenie, od którego została wniesiona, ze wskazaniem, że pozwani zaskarżają wyrok Sądu Apelacyjnego w zakresie, w jakim nakazuje pozwanym wystosowanie do powoda listu prywatnego o treści wskazanej w sentencji (pkt I), przytoczono podstawy kasacyjne (pkt II), wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. (pkt III) i o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (pkt IV). Po przytoczeniu argumentów uzasadniających wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w skardze sformułowano ponadto wniosek o zasądzenie na rzecz pozwanych kosztów postępowania kasacyjnego i wskazano, że skarga kasacyjna jest dopuszczalna, jako że pozwani zaskarżają orzeczenie Sądu Apelacyjnego jedynie w zakresie dotyczącym roszczenia niemajątkowego (pkt V). W skardze nie złożono natomiast wniosku o uchylenie lub uchylenie II CSKP 1764/22 4 i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.). Brak precyzji w formułowaniu rzeczonego wniosku co do zakresu oczekiwanego uchylenia lub uchylenia i zmiany zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia jest w niektórych przypadkach możliwy do usunięcia w drodze wykładni żądania skarżącego w kontekście oznaczonego w skardze zakresu zaskarżenia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2016 r., I PZ 5/16, OSNP 2017, nr 12, poz. 162 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2024 r., II CSKP 1646/22 oraz powołane tam wcześniejsze orzecznictwo; co do granic takiej wykładni zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2021 r., II CSK 406/20). Mając na względzie stopień sformalizowania postępowania kasacyjnego, korespondujący z przymusem adwokacko-radcowskim (art. 871 k.p.c.) oraz akcentowaną już odrębność i rozłączność konstrukcyjnych wymagań skargi kasacyjnej określonych w art. 3984 § 1 pkt 1-3 k.p.c. – wykluczyć należy jednak wykładnię, która zmierzałaby do konstruowania przez Sąd Najwyższy, niejako w miejsce strony, wniosku kasacyjnego wraz z jego kierunkiem i zakresem oczekiwanego uchylenia zaskarżonego orzeczenia, jeżeli wniosek taki nie został w skardze wysłowiony (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2000 r., II CKN 711/00, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 151, z dnia 21 lipca 2006 r., III CZ 41/06, z dnia 23 sierpnia 2012 r., III CSK 161/12 i z dnia 25 maja 2018 r., I CZ 47/18). Przyjmując to stanowisko, należy mieć na względzie, że wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę zaskarżonego orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany jest nieodzownym elementem każdego postępowania kasacyjnego. Wniosek ten odzwierciedla bowiem kluczowe dla każdego środka zaskarżenia żądanie, aby zaskarżone orzeczenie zostało wzruszone (uchylone lub zmienione), którego sformułowanie jest warunkiem sine qua non oceny przyczyn i podstaw kasacyjnych, a następnie – w razie zasadności podstaw kasacyjnych – wzruszenia zaskarżonego orzeczenia. Ponadto, wniosek ten wpływa także na zakres uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (art. 39815 § 1 k.p.c.) i rozstrzyga o dopuszczalności wydania przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia reformatoryjnego (art. 39816 k.p.c.). Wola strony w tej materii powinna być zatem II CSKP 1764/22 5 wyrażona jednoznacznie, co – niezależnie od akcentowanego wcześniej formalizmu postępowania kasacyjnego – wzmacnia tezę o niedopuszczalności prowadzenia przez sąd a quo lub Sąd Najwyższy zabiegów interpretacyjnych mających na celu rekonstrukcję domyślnych intencji strony skarżącej w tej materii. Zabieg taki, oparty na założeniu, że wniesienie skargi wraz z oznaczeniem w niej zakresu zaskarżenia zawiera dorozumiane żądanie – pozostawione uznaniu Sądu Najwyższego – uchylenia lub uchylenia i zmiany orzeczenia w oznaczonym w skardze zakresie, podważałby zarówno brzmienie, jak i systematykę art. art. 3984 § 1 k.p.c., z której explicite wynika rozłączny charakter wyszczególnionych w nim wymagań konstrukcyjnych skargi. W tym stanie rzeczy, stwierdziwszy, że skarga kasacyjna nie zawiera koniecznego wniosku o uchylenie lub uchylenie i zmianę zaskarżonego orzeczenia (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.), a w konsekwencji także oznaczenia zakresu żądanego uchylenia lub zmiany, Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za niedopuszczalną, co prowadziło do jej odrzucenia. Z tych względów, na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Władysław Pawlak Paweł Grzegorczyk Agnieszka Piotrowska (K.G.) [a.ł])