II CSKP 1804/22

II CSKP 1804/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 19 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący) SSN Maciej Kowalski SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2024 r. w Warszawie skargi kasacyjnej B. W. i T. W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 lipca 2021 r., I ACa 250/20 w sprawie z powództwa Banku […] spółki akcyjnej w K. przeciwko B. W. i T. W. o zapłatę, I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od pozwanych B. W. i T. W. na rzecz powoda Banku […] spółki akcyjnej w K. solidarnie 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Maciej Kowalski Tomasz Szanciło Piotr Telusiewicz ł.n II CSKP 1804/22 2 UZASADNIENIE Nakazem zapłaty z 9 listopada 2018 r., wydanym w postępowaniu nakazowym z weksla, Sąd Okręgowy w Krakowie nakazał A. sp. z o.o. sp. k. w N., T. W. i B. W., aby zapłacili solidarnie na rzecz powoda Bank […] S.A. w K. 80 707,09 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Wyrokiem częściowym z 18 września 2018 r. Sąd Okręgowy w Krakowie utrzymał w mocy powyższy nakaz zapłaty w stosunku do pozwanych T. W. i B. W. Sąd pierwszej instancji ustalił, że 22 maja 2015 r. pomiędzy stroną powodową a pozwaną spółką została zawarta umowa o kredyt złotowy. Na jej podstawie bank udzielił spółce kredytu do wysokości maksymalnego pułapu zadłużenia, który w okresie od 1 do 30 listopada 2015 r. wynosił 210 000 zł. Kredyt został udzielony na okres od dnia udostępnienia, tj. od 22 maja 2015 r. do 30 listopada 2015 r. W dniu 24 czerwca 2015 r. strony zawarły aneks nr 1, zmieniający § 1 ust. 1 umowy, dotyczący okresów maksymalnego pułapu zadłużenia. Umowa z 22 maja 2015 r. i aneks nr 1 do tej umowy zostały podpisane w imieniu pozwanej spółki, jako kredytobiorcy, przez pełnomocnika – pozwanego T. W. Działał on w oparciu o pełnomocnictwo z 4 listopada 2014 r., na podstawie którego był umocowany do dokonywania wszystkich czynności, do których uprawniony jest komplementariusz, oraz do których wymagana jest uchwała wszystkich wspólników. W dniu 30 listopada 2015 r. został zawarty aneks nr 2 do powyższej umowy kredytowej. Zgodnie z tym aneksem dotychczasową treść § 1-6 umowy z 22 maja 2015 r. zastąpiono nowym brzmieniem określonym w załączniku nr 1 do aneksu. W § 1 ust. 2 załącznika postanowiono, że kredyt jest udzielany na okres od dnia udostępnienia, tj. od 11 listopada 2015 r. do 30 maja 2016 r. Również i ten aneks oraz załącznik zostały podpisane przez pełnomocnika pozwanej spółki T. W. Zabezpieczenie umowy stanowił między innymi weksel in blanco, wystawiony przez spółkę w dniu podpisania aneksu nr 2, a poręczony przez B. W. i T. W. Do weksla została wystawiona deklaracja wekslowa, w której wskazano, że II CSKP 1804/22 3 weksel stanowi zabezpieczenie umowy kredytowej zawartej 22 maja 2015 r. i w razie nieuregulowania przez spółkę terminowo i należycie wierzytelności banku z tytułu tej umowy powód ma prawo wypełnić weksel na łączną sumę odpowiadającą wysokości wymagalnej wierzytelności banku wraz z odsetkami, prowizjami oraz wszelkimi innymi kosztami wynikającymi z umowy. Oświadczeniem z 28 stycznia 2016 r., doręczonym spółce 29 stycznia 2016 r., bank wypowiedział umowę kredytową z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, liczonego od dnia doręczenia wypowiedzenia, z uwagi na naruszenie warunków umowy, polegające między innymi na opóźnieniach w płatnościach. Powodowy bank i pozwana spółka 15 marca 2016 r. zawarli umowę restrukturyzacyjną, w której zgodnie stwierdziły, że według stanu na 11 marca 2016 r. wymagalne zadłużenie spółki wynosi 163 730,93 zł, a dłużnik zobowiązany jest spłacić zadłużenie w ratach, których wysokość i terminy płatności określono w umowie. Zabezpieczenie umowy restrukturyzacyjnej stanowił między innymi weksel in blanco, wystawiony przez spółkę 15 marca 2016 r., a poręczony przez pozwanych B. W. i T. W. W imieniu spółki weksel został podpisany przez pełnomocnika T. W. Do weksla została wystawiona deklaracja wekslowa z 15 marca 2016 r., w której wskazano, że weksel stanowi zabezpieczenie umowy kredytu z 22 maja 2015 r. wraz z aneksami z 22 maja 2015 r. i 30 listopada 2015 r., objętej umową restrukturyzacyjną z 15 marca 2016 r., i że w razie nieuregulowania przez spółkę terminowo i należycie wierzytelności banku z tytułu umowy ma on prawo wypełnić weksel na łączną sumę odpowiadającą wysokości wymagalnej wierzytelności banku wraz z odsetkami, prowizjami oraz wszelkimi innymi kosztami wynikającymi z umowy. Do deklaracji wekslowej zostały załączone oświadczenia poręczycieli B. W. i T. W., w których wskazali oni, że wyrażają zgodę na treść deklaracji wekslowej i znana im jest umowa kredytu z 22 maja 2015 r. wraz z aneksami nr 1 i 2, objęta umową restrukturyzacyjną. Spółka nie spłacała zobowiązań wynikających z umowy restrukturyzacyjnej zgodnie z jej postanowieniami i pismem z 29 września 2017 r. bank złożył spółce oświadczenie o jej wypowiedzeniu z zachowaniem 30-dniowego okresu II CSKP 1804/22 4 wypowiedzenia, liczonego od daty doręczenia pisma. Jednocześnie bank wskazał, że kwota zadłużenia na dzień wystawienia pisma wynosiła 75 970,11 zł. Oświadczenie zostało zwrócone do nadawcy 3 listopada 2017 r., po dwukrotnej awizacji. W dniu 29 marca 2018 r. bank poinformował spółkę i każdego z poręczycieli o wypełnieniu weksla wystawionego na zabezpieczenie spłaty zobowiązań spółki wynikających z umowy z 22 maja 2015 r. wraz z późniejszymi zmianami na kwotę 88 707,09 zł, z terminem płatności na 27 kwietnia 2018 r. i wezwał ich do zapłaty powyższej sumy w wyznaczonym terminie. Wezwanie zostało doręczone spółce 6 kwietnia 2018 r., a T. W. i B. W. 11 kwietnia 2018 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że odpowiedzialność pozwanych T. W. i B. W. wynika z poręczenia wekslowego udzielonego za wystawcę weksla, zabezpieczającego roszczenia powoda wynikające z umowy zawartej przez niego z pozwaną spółką. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że przedłożony do akt sprawy weksel został wystawiony na zabezpieczenie tego zobowiązania, na które powołuje się powód, tj. wynikającego z umowy restrukturyzacyjnej z 15 marca 2016 r. Sąd Okręgowy uznał, że pozwani nie wykazali zasadności zarzutu nieistnienia roszczenia, bądź wadliwego określenia jego wysokości. Z kolei w odniesieniu do zarzutu niewłaściwego umocowania pełnomocnika spółki T. W. wskazał, że okoliczność ta nie ma wpływu na odpowiedzialność poręczycieli wekslowych. Wyrokiem z 2 lipca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację pozwanych i orzekł o kosztach postępowania. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, przyjmując je za własne. Uznał za trafną również ocenę prawną tego Sądu. Sąd Apelacyjny stwierdził w szczególności, że nie był zasadny zarzut, iż Sąd Okręgowy pominął status pozwanych jako konsumentów, podczas gdy umowa, której zabezpieczenie stanowił poręczony weksel, zawierała postanowienia abuzywne. W ocenie Sądu odwoławczego T. W. i B. W. nie przysługiwał status konsumentów. Umowa mająca zawierać postanowienia abuzywne została zawarta między powodowym bankiem a pozwaną spółką. Pozwani nie byli stroną tej umowy, II CSKP 1804/22 5 a w sprawie występują wyłącznie jako poręczyciele wystawionego przez spółkę weksla. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli pozwani T. W. i B. W., zaskarżając ten wyrok w zakresie pkt 1 i 3, tj. w zakresie, w którym Sąd Apelacyjny oddalił apelację tych pozwanych i orzekł o kosztach procesu. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 221 i art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 2 b) oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L Nr 95, s. 29; dalej: „dyrektywa 93/13”) w zw. z art. 76 Konstytucji, - art. 3851 § 1 i 4 w zw. z art. 3853 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z art. 76 Konstytucji. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt 1 i 3 oraz o uchylenie wyroku częściowego Sądu Okręgowego z 18 września 2019 r. w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania, ewentualnie, wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt 1 i 3 i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania. Wnieśli także o zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanych solidarnie kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podniesiony w skardze kasacyjne zarzut naruszenia art. 221 i 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 2 b) oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 dotyczy nieuprawnionego przyjęcia przez Sąd meriti, że pozwani nie są konsumentami, ponieważ z ustalonego przez Sąd Okręgowy (i zaakceptowanego w całości przez Sąd Apelacyjny) stanu faktycznego nie wynika, aby pomiędzy udzieleniem poręczenia wekslowego, a działalnością pozwanych występował bezpośredni związek. II CSKP 1804/22 6 W orzecznictwie przyjmuje się, że czynnością, o której mowa w art. 221 k.c., może być również udzielenie poręczenia wekslowego. Przypisanie poręczycielowi wekslowemu statusu konsumenta należy przy tym oceniać odrębnie od oceny konsumenckiego charakteru umowy zabezpieczonej wekslem. Rozstrzygające znaczenie ma związek udzielenia poręczenia wekslowego z działalnością gospodarczą lub zawodową osoby dokonującej tej czynności (zob. m.in. wyroki SN: z 19 stycznia 2006 r., IV CK 372/05; z 10 maja 2017 r., I CSK 477/16). W orzecznictwie wyjaśniono, że czynność prawna ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową, gdy nie zmierza, przynajmniej częściowo, do zaspokojenia osobistych (konsumpcyjnych) potrzeb osoby dokonującej tej czynności. Wykluczenie bezpośredniego związku czynności prawnej z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową można natomiast rozważać w tych sprawach, w których przynajmniej w części zachowany jest konsumencki, osobisty cel lub przedmiot danej czynności (zob. wyroki SN: z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 914/22; z 13 marca 2024 r., II CSKP 218/24; postanowienie SN z 11 lipca 2023 r., I CSK 5084/22). Kwestia przypisania statusu konsumenta osobie fizycznej, która ustanowiła zabezpieczenie wierzytelności przysługującej przeciwko spółce handlowej, była rozważana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie tym działanie w celach prywatnych -– charakteryzujące konsumenta -– przeciwstawiono działaniu z powodu powiązań funkcjonalnych osoby fizycznej ze spółką. Trybunał wskazał, że powiązania te mogą polegać w szczególności na znaczącym udziale w kapitale zakładowym lub pełnieniu funkcji zarządczych w spółce (postanowienie z 14 września 2016 r., Pavel Dumitraș i Mioara Dumitraș przeciwko BRD Groupe Société Générale - sucursala Satu Mare, C-534/15, ECLI:EU:C:2016:700; postanowienie z dnia 19 listopada 2015 r., Dumitru Tarcău, Ileana Tarcău przeciwko Banca Comercială Intesa Sanpaolo România SA i in., C-74/15, ECLI:EU:C:2015:772). Trybunał wskazał ponadto, że w przypadku osoby fizycznej, która wystąpiła jako poręczyciel wykonania przez spółkę handlową jej zobowiązań, do sądu krajowego należy ustalenie, czy osoba ta działała w ramach swej działalności zawodowej, bądź to z powodu powiązań funkcjonalnych, jakie ma z tą spółką, takich jak zarządzanie, bądź to z uwagi na znaczący udział w jej kapitale II CSKP 1804/22 7 zakładowym, czy też działała w celach prywatnych (zob pkt 34 wskazanego wyżej postanowienia TSUE z 14 września 2016 r., C-534/15). Tymczasem Sąd Apelacyjny, odnosząc się do zarzutu pozwanych pominięcia w sprawie ich statusu jako konsumentów, wskazał jedynie, że pozwanym tym nie przysługiwał status konsumentów, jako że wskazywali oni na abuzywność postanowień umowy restrukturyzacyjnej, zawartej między Bank […] S.A. w K. a spółką A. sp. z o.o. sp. k., której nie byli stroną, lecz występowali wyłącznie jako poręczyciele weksla zabezpieczającego umowę. W sprawie nie ustalano zatem czy pozwani, udzielając poręczenia, działali w ramach swej działalności zawodowej, bądź to z powodu posiadanych z pozwaną spółką powiązań funkcjonalnych, takich jak zarządzanie, bądź to z uwagi na znaczący udział w jej kapitale zakładowym, czy też działali w celach prywatnych. Brak ustaleń w zakresie czy pozwani, udzielając poręczenia, byli konsumentami w okolicznościach sprawy, nie przesądził jednak o zasadności wniesionej skargi kasacyjnej. Nawet bowiem w przypadku uznania pozwanych za konsumentów skarga kasacyjna podlegałaby oddaleniu wobec niewykazania przez nich istnienia klauzul abuzywnych odnoszących się do udzielonego przez nich poręczenia wekslowego. W ocenie skarżących w umowie restrukturyzacyjnej znajdowały się następujące postanowienia mające charakter klauzul abuzywnych: - § 2 ust. 4, przewidujący możliwość zmiany w trakcie obowiązywania umowy wysokości marży pobieranej od dłużnika; - § 6 ust. 4, wskazujący na możliwość żądania przez bank ustanowienia, w określonym przez siebie terminie, dodatkowego zabezpieczenia; - § 7 ust. 1, odnoszący się do potwierdzenia przez dłużników zapoznania się z dokumentami, które w ocenie skarżących nie były dołączone do umowy; - § 8 ust. 2, przewidujący zwolnienie banku z obowiązków określonych w ustawie Prawo bankowe. Treść umowy restrukturyzacyjnej nie odnosiła się jednak wprost do poręczenia wekslowego. Jedynie w jej § 6 ust. 1 wskazano, że pozostają w mocy dotychczasowe II CSKP 1804/22 8 sposoby zabezpieczenia umowy. Odnosiło się to więc do zabezpieczenia umowy, które stanowił weksel in blanco, wystawiony przez spółkę w dniu podpisania aneksu nr 2, a poręczony przez B. W. i T. W. Poręczenie wekslowe ma charakter abstrakcyjny względem zobowiązania wekslowego. Zatem dla zarzutu naruszenia prawa materialnego (tj. art. 3851 § 1 i 4 w zw. z art. 3853 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zw. z art. 76 Konstytucji) nie miało znaczenia występowanie bądź niewystępowanie klauzul abuzywnych w stosunku podstawowym, ale istnienie takich klauzul wprost odnoszących się do poręczenia wekslowego. Skarżący nie wskazali na takie postanowienia, a Sąd Najwyższy, dokonując kontroli w trybie art. 3851 k.c., nie dopatrzył się postanowień o takim charakterze. Nie ma ich ani w umowie restrukturyzacyjnej, ani w deklaracji wekslowej. Ma to zaś decydujące znaczenie dla relacji zachodzącej między skutkami wynikającymi z badania postanowień umowy restrukturyzacyjnej i deklaracji wekslowej a odpowiedzialnością pozwanych za zobowiązanie z tytułu poręczenia wekslowego. Nie można zaakceptować stanowiska skarżących wskazującego, że „za klauzulę abuzywną należy uznać przede wszystkim zobowiązanie pozwanych do udzielenia poręczenia wekslowego”. Pozwani dokonali typowego w obrocie zabezpieczenia wierzytelności banku, a jako osoby pełniące w spółkach wymienione powyżej funkcje, z pewnością posiadali wiedzę o tego typu praktykach umownych. Poręczenie cywilne jest instytucją przewidzianą w kodeksie cywilnym jako jedna z form zabezpieczenia roszczenia i nie sposób przyjąć, aby dokonanie tej czynności samo w sobie stanowiło czynność, co do której mają zastosowanie przepisy regulujące niedozwolone postanowienia umowne. Stanowisko zaprezentowane przez skarżących prowadziłoby w istocie do wyeliminowania możliwości udzielenia poręczenia wekslowego przez konsumenta, do czego nie ma żadnych podstaw. Ubocznie, nie przesądzając, czy udzielając poręczeń wekslowych skarżący działali jako konsumenci (art. 221 k.c.), należy wskazać, że Sąd Najwyższy podziela dotychczasową linię orzeczniczą, zgodnie z którą udział np. w spółce komandytowej sam w sobie nie wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej. Spółka komandytowa, a nie jej wspólnik, prowadzi przedsiębiorstwo i działalność II CSKP 1804/22 9 gospodarczą we własnym imieniu, wypracowując w efekcie zysk, który uchwałą wspólników zostaje przeznaczony w określonej części do podziału pomiędzy wspólników (zob. uchwały SN: z 22 lipca 2005 r., III CZP 45/05; z 25 listopada 2011 r., III CZP 67/11; z 31 stycznia 2023 r., III CZP 98/22; wyrok SN z 30 stycznia 2007 r., IV CSK 356/06 w odniesieniu do spółki kapitałowej). Taki wniosek należy odnieść do udziału w którejkolwiek spółce prawa handlowego, gdyż odróżnić trzeba czynności dokonywane przez spółkę handlową będącą przedsiębiorcą, w której imieniu działają osoby uprawnione do reprezentacji (członek zarządu, prokurent, ustanowiony pełnomocnik), od czynności dokonywanych przez te osoby jako osoby fizyczne nie w ramach reprezentacji spółki. Przy uwzględnieniu struktury spółki komandytowej i komplementariusza należy również zauważyć, że udzielenie poręczenia wekslowego nie oznacza automatycznego uzyskania przez poręczycieli ekonomicznych korzyści z działalności gospodarczej spółki komandytowej finansowanej z kredytu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 105 § 2 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. [ł.n]