II CSKP 209/24

II CSKP 209/24 POSTANOWIENIE 27 marca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Władysław Pawlak SSN Dariusz Zawistowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III Ca 1127/20, w sprawie z wniosku I. P., M. P. i M. L. - następców prawnych J. P. z udziałem G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G., P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W., M. L., M. P., W. R. i Gminy […] o zasiedzenie, oddala skargę kasacyjną i zasądza od uczestniczki G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. na rzecz wnioskodawców I. P., M. P. i M. L. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 900,00 (dziewięćset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia skarżącej odpisu postanowienia do dnia zapłaty. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Dariusz Zawistowski (A.T.) UZASADNIENIE II CSKP 209/24 2 Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku postanowieniem z 20 sierpnia 2020 r. stwierdził, że wnioskodawca P. z dniem 3 lipca 2010 r. nabył przez zasiedzenie […], w której jako dotychczasowy właściciel wpisana była G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (pkt I); oddalił wniosek w pozostałym zakresie (pkt II); umorzył postępowanie w zakresie cofniętego wniosku (pkt III); orzekł, że mapa z projektem podziału wymieniona w pkt I stanowi integralną częścią postanowienia (pkt IV) i rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt V-VIII). Sąd Okręgowy w Gdańsku, po rozpoznaniu apelacji wnioskodawców J. P. i I. P. oraz uczestników postępowania M. P. i G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G., postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną sprostował postanowienie Sądu Rejonowego w pkt I w ten sposób, że w miejsce zwrotu: „w której jako dotychczasowy właściciel wpisana była G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.” wpisał zwrot: „w której jako dotychczasowy właściciel wpisana była P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w G.” (pkt 1); oddalił apelacje skarżących (pkt 2) i orzekł o kosztach postepowania kasacyjnego (pkt 3). W sprawie ustalono, że E. P. […] kupił od Z. P. nieruchomość […]. Po nabyciu tych nieruchomości E. P. ogrodził działki […] siatką stalową rozciągniętą na słupach wmurowanych w ziemię i urządził na nich fermę zwierząt futerkowych a następnie wybudował dom. Ogrodzenie zostało uwidocznione na mapie […], do celów planu realizacyjnego zabudowy wymienionych działek; pokazano na niej również budynek gospodarczy wzniesiony przez E. P. przekraczający granicę z działką […] oraz stanowiący część tej działki pas gruntu objęty ogrodzeniem. Działka […] była własnością Skarbu Państwa […]. Umowami darowizny […] E. P. przeniósł udział […] w prawie własności nieruchomości […] na rzecz syna J. P. oraz udziały […] we własności tej nieruchomości na rzecz wnuczki M. P. i żony I. P. Od tego czasu wnioskodawcy J. i I. P. oraz E. P. i M. P. mieszkali razem na przedmiotowej nieruchomości i wspólnie gospodarowali oraz zarządzali całą nieruchomością jako II CSKP 209/24 3 współwłaściciele. E. P. zmarł […] Spadek po nim na podstawie testamentu nabyli: J. P., I. P., M. P. oraz M. P. – […]. Na podstawie ugody sądowej […] J. P., I. P., M. P. oraz M. P. dokonali działu spadku po zmarłym E. P. i częściowego zniesienia współwłasności w ten sposób, że działki […] zostały przyznane wnioskodawcom w sprawie niniejszej - małżonkom I. i J. P. i objęte ich wspólnością ustawową małżeńską. […] Część powierzchni tych działek objęta jest ogrodzeniem wykonanym […] przez E. P. W tym zakresie grunty te nieprzerwanie co najmniej […] stanowiły integralną część gospodarstwa E. P. […] zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przeciwko W. R., które objęło m.in. nieruchomość […] w J. W toku egzekucji nie ustalono przebiegu granic tej działki, ani faktu, że część jej część pozostaje w posiadaniu E. P. […] komornik stwierdził umorzenie postępowania egzekucyjnego - zawieszonego na wniosek wierzyciela […] - z mocy samego prawa, wobec bezczynności wierzyciela. Nikt nigdy nie narzucał E. P., ani jego następcom prawnym, w jaki sposób mają korzystać z zajętego fragmentu działek […]. Wszystkie decyzje odnośnie poszczególnych prac na tym terenie podejmowali samodzielnie. […] R. P. jako pełnomocnik W. R. uczestniczył w nabyciu nieruchomości objętej wnioskiem od Skarbu Państwa; przed przystąpieniem do przetargu był on obecny na terenie tej nieruchomości. […] W. R. nie zgłaszała żadnych roszczeń w stosunku do E. P. […] R. P. jako dyrektor spółki P., zlecając podział nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka ewidencyjna […], dowiedział się, że granice tej nieruchomości przebiegają inaczej niż na gruncie. Wcześniej nikt nigdy nie kierował w stosunku do E. P., ani do wnioskodawców żadnych roszczeń związanych z częścią nieruchomości składającej się z działek […] i nie domagał się ich wydania; […]. W świetle tak ustalanego stanu faktycznego Sąd Rejonowy przyjął, że E. P. […] objął w posiadanie samoistne w złej wierze część nieruchomości […]. Postepowania […] nie zainicjował właściciel nieruchomości obejmującej działkę […] i nie było ono ukierunkowane na wyzucie posiadacza z posiadania, wobec czego mógł on – po zajęciu wierzytelności kontynuować w dalszym ciągu władać sporną II CSKP 209/24 4 częścią nieruchomości jako posiadacz samoistny. W toku postepowania egzekucyjnego nie ustalono, że część zajętej nieruchomości znajduje się w posiadaniu innej osoby i został fizycznie oddzielona. Gdyby nawet przyjąć – do czego nie ma podstaw - że wszczęcie egzekucji przerwało bieg terminu zasiedzenia, to należałoby uznać, że skutek ten został zniweczony przez umorzenia postępowania egzekucyjnego w następstwie wierzyciela. Sąd Rejonowy, stwierdzając zasiedzenie udziału w prawie własności nieruchomości jedynie na rzecz E. P., wskazał na żądanie wniosku uniemożliwiające uwzględnienie go w odniesieniu do pozostałych współposiadaczy. Wnioskodawcy domagali się bowiem stwierdzenia zasiedzenia na rzecz E. P., bądź jego następców prawnych, odwołując się do postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po nim. Tymczasem krąg spadkobierców E. P. jest inny niż osób, które nabyły od niego udziały w nieruchomości w drodze darowizn […] Sąd Okręgowy zaaprobował ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego postanowienia i ich ocenę prawną. Wskazał, że skarżącej G. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. – wbrew jej odmiennemu zapatrywaniu – nie chroniła przed zasiedzeniem udziału w nieruchomości rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.). Stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie ma charakter deklaratywny a przedmiotem postępowania zmierzającego do tego celu nie jest ustalenie, kto pozostaje aktualnym właścicielem spornej nieruchomości. Postępowanie to zmierza bowiem tylko do stwierdzenia, czy doszło do zasiedzenia nieruchomości, a jeżeli tak, to w jakiej dacie i na rzecz jakiego podmiotu. Dlatego też z uwagi na datę stwierdzonego zasiedzenia nieruchomości sprostowania wymagało określenie podmiotu, przeciwko któremu zasiedzenie to nastąpiło. […] właścicielem części nieruchomości objętej wnioskiem pozostawała P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. Termin zasiedzenia upłynął zatem w czasie, gdy ten podmiot był właścicielem gruntu. Uczestniczka G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. w skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu oddalającemu jej apelację, zawartemu w pkt 2 postanowienia Sądu Okręgowego, wniosła o uchylenie tego orzeczenia w II CSKP 209/24 5 zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sadowi w powyższym zakresie do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 5 u.k.w.h. oraz art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 172 § 2 k.c. i art. 175 k.c. – przez ich niezastosowanie. Drugą zaś podstawę wypełniła zarzutami naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 327' § 1 pkt 1, art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 350 § 1 i 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Wnioskodawcy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, należało stwierdzić, że nie mogły one zostać uznane za zasadne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że powołanie się w skardze kasacyjnej na naruszenie wymagań, jakie spełniać powinno uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji (określonych obecnie w art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) może być usprawiedliwione tylko wyjątkowych wypadkach, gdy uzasadnienie to nie zawiera wszystkich koniecznych elementów konstrukcyjnych lub zawiera tak kardynalne braki, że niemożliwe jest dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki: z 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, z 21 lutego 2008 r. III CSK 264/07, z 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, z 21 lutego 2008 r. III CSK 264/07, z 28 lutego 2018 r., II CSK 246/17 – nie publ.). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte tego rodzaju brakami. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, Sąd Okręgowy odniósł się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 5 u.k.w.h., uznając go za bezzasadny, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (str. 23-24). Wskazany przez skarżącą art. 327' § 1 pkt 1 w związku II CSKP 209/24 6 art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. nie mógł stanowić właściwej płaszczyzny do krytyki trafności tej oceny ani usprawiedliwiać zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Zamierzonego skutku nie mógł wywrzeć zarzut naruszenia art. 350 § 1 i 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sprostowanie postanowienia Sądu pierwszej instancji zostało dokonane w pkt 1 postanowienia Sądu Okręgowego, nieobjętym zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze kasacyjnej. Jedynie na marginesie należało zauważyć, że skutkiem tego sprostowania nie była zmiana istoty rozstrzygnięcia, lecz skorygowanie oczywistej omyłki przez wskazanie rzeczywistego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem, ujawnionego w księdze wieczystej […] w dacie upływu okresu zasiedzenia, która to okoliczność była w sprawie bezsporna. Za chybione należało uznać również zarzuty wypełniające podstawę kasacyjna naruszenia prawa materialnego. Według skarżącej, Sąd Okręgowy naruszył art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 172 § 2 k.c. i art. 175 k.c. przez ich niezastosowanie w następstwie uznania – wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd Najwyższy w uchwale z 22 listopada 2013 r. (OSNC 2014, nr 7-8/74) - że do przerwania biegu zasiedzenia nie doszło wskutek wszczęcia egzekucji z nieruchomości. W związku z tak sformułowanym zarzutem należy zauważyć, że został on ograniczony do kwestii konsekwencji prawnych zajęcia nieruchomości w toku skierowanej do niej egzekucji sądowej, dotyczących biegu terminu zasiedzenia nieruchomości. Tymczasem u podstaw zaskarżonego postanowienia legła nie tylko ocena, że w konkretnym stanie faktycznym w następstwie zajęcia nieruchomości nie doszło do naruszenia posiadania jej części przez E. P., ale również zapatrywanie, że umorzenie postepowania egzekucyjnego zawieszonego na wniosek wierzyciela – w następstwie jego bezczynności – stanowi zdarzenie niweczące skutek przerwania biegu terminu zasiedzenia. Zarzut skarżącej skonstruowany we wskazany wyżej sposób nie mógł zatem – niezależnie od jego trafności - stanowić wystarczającej podstawy do skutecznego podważenia prawidłowości oceny zarzutu przerwania biegu terminu zasiedzenia. Za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 5 u.k.w.h., którego słuszności skarżąca upatrywała w bezzasadnym przyjęciu, że rękojmia wiary II CSKP 209/24 7 publicznej ksiąg wieczystych nie uchroniła jej przed zasiedzeniem nieruchomości stwierdzonym w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu tego zarzutu skarżąca powołała się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 21 lutego 2013 r. w sprawie IV CSK 481/12 (nie publ.), zgodnie z którym rękojmia ksiąg wieczystych chroni osoby, które przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabyły własność lub inne prawo rzeczowe, nawet jeśli w czasie poprzedzającym transakcję inny podmiot nabył prawo do zasiedzenia własności nieruchomości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaprezentowano jednak również zapatrywanie odmienne. W postanowieniu z 3 kwietnia 2002 3 r., V CK 60/03 (OSNC 2004, nr 6, poz. 101) zwrócono uwagę na to, że stwierdzenie zasiedzenia ma ten skutek, że określa nowy stan prawny nieruchomości, poczynając od daty wskazanej w postanowieniu sądu, bez względu na skutki późniejszych zdarzeń, które ten stan mogą odmiennie kształtować. W postępowaniu o zasiedzenie sąd wydaje postanowienie, w którym stwierdza, kto nabył własność nieruchomości w określonej chwili, a tym samym, kto własność tę utracił, bez względu na to, czy w chwili orzekania nabywca zachował własność przedmiotu zasiedzenia. Każde późniejsze nabycie własności - niezależnie od podstawy prawnej - odbywa się jego kosztem. Nie do przyjęcia jest pogląd, że takie późniejsze nabycie nieruchomości, np. w drodze kupna i w zaufaniu do księgi wieczystej, odbiera zainteresowanemu prawo do żądania stwierdzenia zasiedzenia. Oznaczałoby to, że z upływem terminu otwierającego możliwość stwierdzenia zasiedzenia, a przed kolejną zmianą właściciela, nieruchomość nie stanowiła niczyjej własności, zaś takiego stanu rzeczy obowiązujące prawo nie przewiduje. Sąd Najwyższy, odnosząc się do nabycia własności nieruchomości w zaufaniu do treści księgi wieczystej, przyjął, że okoliczność ta nie przesądza pozytywnego skutku umowy. Wskazał również, że choć w obecnym stanie prawnym nie ma odpowiednika art. 47 Pr. rzecz., w myśl którego, jeżeli w chwili zawarcia umowy o przeniesienie własności nieruchomość była własnością osoby trzeciej z mocy przepisów o zasiedzeniu, nabywca może powołać się przeciwko tej osobie na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych tylko wtedy, gdy przed upływem roku od daty umowy zażąda oddania mu nieruchomości w posiadanie, niemniej - choćby ze względu na uregulowanie II CSKP 209/24 8 zawarte w art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h. - ten, kto nieruchomość zasiedział, bądź jego następca prawny nie jest pozbawiony możliwości kwestionowania skuteczności zbycia. Ocena Sądu Okręgowego, odnosząca się do zarzutu naruszenia art. 5 u.k.h.w., podniesionego w apelacji skarżącej, jest zbieżna z przytoczonym poglądem Sądu Najwyższego, podzielanym przez skład orzekający. Skutki nabycia przez zasiedzenie następują z mocy prawa. W ramach postępowania o stwierdzenie zasiedzenia poza zakresem badania sądu pozostają okoliczności, które wystąpiły po dacie zasiedzenia. W konsekwencji, instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych nie ma znaczenia dla nabycia nieruchomości przez zasiedzenie w określonej dacie z punktu widzenia okoliczności zaistniałych po upływie terminu zasiedzenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2019 r., V CSK 582/18, nie publ.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Dariusz Zawistowski (A.T.) [r.g.]