II CSKP 240/24

II CSKP 240/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 24 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 lipca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 13 lipca 2022 r., V Ca 2482/21, w sprawie z powództwa I.S. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od pozwanego na rzecz powódki koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 2700 (dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia odpisu orzeczenia pozwanemu do dnia zapłaty. Agnieszka Piotrowska Władysław Pawlak Roman Trzaskowski (A.D.) II CSKP 240/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie zasądził od pozwanego Bank S.A. w W. (dalej Bank) na rzecz powódki I.S. kwotę 33 462,64 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 lutego 2021 r., a także kwotę 8 848,98 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 lutego 2021 r. oraz oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 16 maja 2008 r. powódka zawarła z pozwanym Bankiem umowę kredytu w kwocie 434.602,53 franków szwajcarskich (CHF) na okres i cel wskazany w umowie, przy czym Sąd, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, opisał szczegółowo postanowienia umowne i sposób wykonywania tej umowy. Uruchomienie kredytu miało nastąpić w transzach wyrażonych w złotych, w wysokości określonej w umowie przedwstępnej sprzedaży kredytowanej nieruchomości zawartej przez powódkę z deweloperem, w kwocie nie większej niż 861.729,90 zł na wskazany w umowie rachunek bankowy. Zgodnie z umową, kredyt został wypłacony powódce w złotych, w kolejnych transzach w okresie od maja 2008 r. do października 2009 r. w łącznej kwocie 811.040,06 zł, stanowiącej równowartość kwoty 341.204,12 CH. Wnioskiem z 4 sierpnia 2017 r. powódka zwróciła się do Rzecznika Finansowego o przeprowadzenia pozasądowego postępowania w sprawie rozwiązania sporu z pozwanym Bankiem, domagając się, w związku z zarzucaną przez nią nieważnością umowy kredytu i zawartymi w niej niedozwolonymi postanowieniami umownymi, zwrotu na jej rzecz kwot 119.548,25 zł i 88.180,79 CHF z tytułu spłaty kredytu w okresie od 8 września 2008 r. do stycznia 2017 r.. Postępowanie zakończyło się brakiem porozumienia pomiędzy powódką a pozwanym Bankiem, co stwierdził Rzecznik Finansowy w protokole z 27 lutego 2020 r. Powódka uiściła na rzecz pozwanego Banku z tytułu spłaty rat kredytu kwoty 135.345,90 zł w okresie od 5 czerwca 2008 r. do 5 grudnia 2011 r. (w tym 33.462,64 zł w okresie od 5 lipca 2011 r. do 5 grudnia 2011 r.) oraz 31.094,37 CHF w okresie od 5 stycznia .2012 r. do 5 września 2013 r. (w tym 9.661,76 CHF w okresie od 5 stycznia .2012 r do 5 czerwca 2012 r.). II CSKP 240/24 3 Opierając się na tych ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji podniósł, że zawarta przez strony umowa kredytu jest w całości nieważna (art. 58 § 1 i 3 k.c.), co uzasadnia żądanie powódki o zwrot równowartości uiszczonych przez nią, w wykonaniu tej umowy, rat kredytu (stanowiących świadczenie nienależne) na podstawie art. 405 zw. z art. 410 § 1 k.c.., co w konsekwencji doprowadziło do uwzględnienia powództwa w przeważającej części. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy zawarł obszerne rozważania i wywody prawne, dotyczące roszczenia powódki, obejmującego żądanie zwrotu rat kredytu uiszczonych w latach 2008-2013, wyjaśniając szczegółowo motywy rozstrzygnięcia. Wyrokiem z 13 lipca 2022 r., Sądu Okręgowy w Warszawie oddalił apelację pozwanego Banku, podzielając ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu Rejonowego. W skardze kasacyjnej pozwany Bank zarzucił naruszenie: -art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 69 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r – Prawo bankowe (dalej prawo bankowe) przez wadliwą wykładnię postanowień umownych w sposób wskazany w tej podstawie kasacyjnej; - art. 65 § 1 k.c. przez wadliwą wykładnię pkt 1, pkt 5, pkt 8.8. umowy, § 2 pkt 20, § 4 ust.5, pkt 5 i § 9 ust. 4 regulaminu, stanowiącego integralną część umowy kredytu, w sposób wskazany w tej podstawie kasacyjnej; -art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE L.95 z 21 kwietnia 1993 r.- dalej Dyrektywa 93/13) przez wadliwe przyjęcie, że zakwestionowane postanowienia umowne są niedozwolone jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta; - art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 przez przyjęcie, że w sytuacji wyeliminowania zakwestionowanych postanowień umownych nie jest możliwe dalsze obowiązywanie umowy; - art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 2 Konstytucji oraz z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez orzeczenie II CSKP 240/24 4 sankcji rażąco surowej wobec stopnia naruszenia oraz prowadzącej do rażącej dysproporcji praw i obowiązków stron na niekorzyść Banku, - art. 1 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez uznanie, że zakwestionowane przez powódkę klauzule przeliczeniowe należy uznać za nieuczciwe z tej przyczyny, że mechanizm ustalania kursów walut nie został określony w umowie i regulaminie, co miało dawać Bankowi całkowitą dowolność w ich określaniu, - art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez przyjęcie, że uznanie postanowień za abuzywne powoduje, że po ich eliminacji, umowa narusza art. 3531 k.c. i z tej przyczyny na podstawie art. 58 § 1 k.c. i jest nieważna, - art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. przez błędne przyjęcie, że spełnione przez kredytobiorcę świadczenia są nienależnie, podczas gdy zawarta przez strony umowa jest ważna i wiąże strony w całości, - art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. art. 405 k.c. i art. 410 § 1 k.c. przez zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 33 570,29 PLN i od kwoty 9 661,76 CHF od 5 lutego 2021 r., - art. 5 k.c. przez błędne niezastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy i oddalenie apelacji pozwanego w całości, podczas gdy powódka, żądając stwierdzenia nieważności umowy kredytu i zwrotu kwot, które uprzednio wpłaciła na poczet jej wykonania, nadużyła przysługujących jej praw podmiotowych, a wywodzone przez nią żądania naruszają zasady współżycia społecznego, w tym zasadę zaufania w obrocie gospodarczym, zasadę równości i zasadę sprawiedliwości społecznej. Powołując się na te podstawy kasacyjne, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie apelacji pozwanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: II CSKP 240/24 5 Nie są zasadne rozbudowane i wielowątkowe zarzuty naruszenia art. 65 k.c. i art. 3851 k.c. w związku z przytoczonymi w podstawach kasacyjnych przepisami kodeksu cywilnego, prawa bankowego, Dyrektywy 93/13, Konstytucji i Traktatu o Unii Europejskiej. Kwestie w nich poruszone zostały już wszechstronnie rozważone i rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), w świetle którego nie doszło do naruszenia przytoczonych w skardze norm prawnych. W ramach podstawy naruszenia art. 65 k.c. skarżący, w istocie, polemizuje z ocenami prawnymi Sądów meriti, wynikającymi z wykładni umowy kredytu i stanowiącego jej część regulaminu, dokonanej na gruncie ustaleń faktycznych tej sprawy. W szczególności pozwany zakwestionował wykładnię umowy, prowadzącą Sąd do wniosku, że nie była ona umową walutową w CHF, lecz umową denominowaną do CHF, zawierała mechanizm przeliczeniowy, ustalany jednostronnie przez Bank i obowiązujący powódkę zarówno przy wypłacie na jej rzecz kredytu, jak i spłacie przez nią rat kredytu, opisany w umowie i regulaminie, umowa zawierała w tym zakresie postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 3851 k.c. oraz dyrektywy 93/13, a zatem niewiążące dla powódki, a ich eliminacja prowadziła do upadku umowy kredytu i obowiązku zwrotu przez Bank otrzymanych od powódki świadczeń. Tymczasem, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa Sądu Najwyższego i TSUE, wykładnia przedmiotowej umowy przez Sąd Apelacyjny jest prawidłowa, pozostaje w zgodzie z dyrektywami wykładni oświadczeń woli, wskazanymi w art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz doprowadziła Sąd Okręgowy do prawidłowej konkluzji o zasadności powództwa powódki. Zasadnie przyjął Sąd drugiej instancji, że przedmiotowa umowa nie była umową kredytu walutowego, albowiem nie posiadała cech charakteryzujących ten typ umowy, na podstawie której bank wypłaca kredytobiorcy, na jego wniosek, kredyt w walucie obcej i w tejże walucie obcej kredytobiorca spłaca umówione raty kredytu. Zarówno wykładnia tej umowy, jak i wniosek Sądu, że była to umowa denominowana do waluty obcej są prawidłowe, skoro w świetle jej treści kredyt miał być wypłacony i został wypłacony powódce wyłącznie w złotych, w granicach sumy, jednoznacznie II CSKP 240/24 6 wskazanej w umowie i wyrażonej w złotych (czym zresztą powódka była zainteresowana, skoro kredyt miał służyć pokryciu ceny kupna nieruchomości położonej w Polsce i wyrażonej w złotych), zaś mechanizm przeliczeniowy ustalony jednostronnie przez pozwany Bank i służący wyliczeniu zarówno kwoty kredytu, jak i jego rat, był dla powódki obligatoryjny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje aktualnie pogląd (po początkowym okresie przyjmowania poglądu przeciwnego), że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji (denominacji), zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (lub kredytu złotowego denominowanego w walucie obcej) określają główne świadczenia stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Skarżący zarzucił wadliwe przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że postanowienia umowy stron przewidujące mechanizm przeliczania waluty obcej na złote i odwrotnie przy użyciu kursu tej waluty obowiązującego w Banku nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zarzut ten jest niezasadny, albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE wyjaśniono już, że wymaganie wyrażenia postanowienia umownego w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem jest spełnione w sytuacji, w której umowa przedstawia konsumentowi w sposób przejrzysty działanie mechanizmu waloryzacyjnego tak, aby konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne, związane z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania kredytowego, waloryzowanego kursem waluty obcej. Konsument powinien być jasno poinformowany przez bank, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy nieograniczone niczym ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16, a także wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19, TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3 ust. 1 Dyrektywy II CSKP 240/24 7 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że postanowienia umowy kredytu, które powodują skutek w postaci ponoszenia przez kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka kursowego, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich postanowień. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Sąd Najwyższy podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń, wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada jedynie elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona konsumenta może zostać zapewniona jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną jego rzeczywiste i tym samym bieżące interesy, a nie interesy, jakie miał w okolicznościach istniejących w chwili zawarcia danej umowy. Klauzule waloryzacyjne, które określają główne świadczenia stron i nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Nie jest zasadny kasacyjny zarzut wadliwego przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż zakwestionowane przez Sąd postanowienia umowne stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Abuzywność tych klauzul została już przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE, w którym wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy II CSKP 240/24 8 wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 oraz z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20). Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnego uznania przez Sąd, że na skutek eliminacji postanowień umownych znanych za abuzywne nie jest możliwe dalsze obowiązywanie umowy, co powoduje jej upadek. Ta kwestia także została już przesądzona w ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazującym, że abuzywne klauzule są od początku (ex tunc), z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że konsument następczo udzieli świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). W przypadku odmowy ze strony konsumenta potwierdzenia tych klauzul, w sytuacji ich eliminacji z umowy, nie jest dopuszczalne uzupełnienie przez sąd orzekający powstałej w ten sposób luki w umowie (w celu umożliwienia kontynuacji stosunku prawnego), przez zastosowanie art. 56 k.c., art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 41 prawa wekslowego II CSKP 240/24 9 lub art. 358 § 2 k.c. przez przyjęcie, dla celów rozliczania się stron przy założeniu dalszego obowiązywania umowy, średniego kursu waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Postulat zastąpienia (substytucji) abuzywnych klauzul kursowych odwołaniem do kursu średniego Narodowego Banku Polskiego nie uwzględnia koniecznego warunku tego rodzaju zastąpienia, zgodnie z którym - w świetle powołanego utrwalonego orzecznictwa - wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta. Nie ma także możliwości utrzymania przedmiotowej umowy w mocy jako kredytu złotowego (w tej walucie powódce został wypłacony kredyt) z oprocentowaniem według stawki LIBOR lub WIBOR, gdyż ten zabieg prowadziłby do wyeliminowania z umowy klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22 oraz z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22.). Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument - tak jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy - postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną, (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu II CSKP 240/24 10 Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21 i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22), umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, z 12 grudnia 2025 r., II CSKP 650/23, zob. także postanowienie TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23). Nie są zasadne zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13 w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 2 Konstytucji oraz z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez orzeczenie przez Sąd w tej sprawie sankcji rażąco surowej w postaci nieważności umowy kredytu, nieproporcjonalnej do stopnia naruszenia przez Bank praw konsumentów oraz prowadzącej do rażącej dysproporcji praw i obowiązków stron na niekorzyść pozwanego Banku. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz TSUE wskazuje się konsekwentnie na wysoki stopień naganności i nielojalności działania banku jako przedsiębiorcy wobec konsumenta, polegającego na obciążeniu kredytobiorcy nieograniczonym (nieproporcjonalnym) ryzykiem walutowym (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z 9 lipca 2024 r., II CSKP 249/24 r. i z3 grudnia 2024 r., II CSKP 1803/22, a także wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19). Uznanie umowy za nieważną nie stanowi zatem, wbrew zapatrywaniu pozwanego, sankcji rażąco surowej lub nieproporcjonalnej, zwłaszcza przy uwzględnieniu odstraszającego celu dyrektywy 93/13 i uregulowań implementujących ją do krajowych porządków prawnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., II CKSP 81/23 i z 8 kwietnia 2025 r., II CSKP 2169/22). W świetle powyższych rozważań, nie zasługują na uwzględnienie także pozostałe zarzuty kasacyjne, oparte na kwestionowaniu przez skarżącego poglądu II CSKP 240/24 11 Sądu o nieważności umowy. Świadczenia spełnione przez powódkę na podstawie i w wykonaniu nieważnej umowy są nienależne w rozumieniu art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. i podlegają zwrotowi na jej rzecz, zgodnie z zaaprobowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego teorią dwóch odrębnych kondykcji (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie należą się powódce do dnia wezwania pozwanego do zwrotu uiszczonych przez nią kwot. Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd art. 5 k.c. przez błędne niezastosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy i oddalenie apelacji pozwanego w całości, podczas gdy powódka, żądając stwierdzenia nieważności umowy kredytu i zwrotu kwot, które uprzednio wpłaciła na poczet jej wykonania, nadużyła, zdaniem skarżącego, przysługujących jej praw podmiotowych, a wywodzone przez nią żądania naruszają zasady współżycia społecznego, w tym zasadę zaufania w obrocie gospodarczym, zasadę równości i zasadę sprawiedliwości społecznej. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazano, że zasady współżycia społecznego są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94 i z 2 października 2015 r., II CSK 757/14). Zastosowanie tego przepisu może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy uwzględnienie powództwa powodowałoby sytuację nieakceptowalną z przyczyn aksjologicznych i powinno być sankcją wykonania przez stronę przysługującego jej prawa podmiotowego w sposób naruszający fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo. Argumentacja pozwanego Banku nie uwzględnia, że to wskutek jego działania, polegającego na zawarciu w umowie niedozwolonych postanowień umownych, doszło do naruszenia równowagi kontraktowej i w konsekwencji do upadku umowy, zaś dochodzenie przez konsumenta należnych mu w związku z tym uprawnień nie może być uznane za nadużycie praw przysługujących konsumentowi. Za utrwalone w orzecznictwie II CSKP 240/24 12 należy uznać przy tym stanowisko, że strona, która nie zachowuje się uczciwie i lojalnie wobec drugiej strony, nie może powoływać się wobec niej na nadużycie prawa, o którym stanowi art. 5 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2000 r., V CKN 448/00 i z 12 czerwca 2013 r., II CSK 632/12.) W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz powódki, która wniosła odpowiedź na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 98, 108, w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust.4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2023 r., poz.1964). Agnieszka Piotrowska Władysław Pawlak Roman Trzaskowski (A.D.) [SOP]