II CSKP 374/26

II CSKP 374/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący) SSN Jacek Grela SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 lipca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej E.M. i A.M. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 6 grudnia 2024 r., I ACa 1729/23, w sprawie z powództwa E.M. i A.M. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w G. o ustalenie i zapłatę, I. uchyla zaskarżony wyrok co do punku 1. i oddala apelację pozwanego oraz zasądza od Banku spółki akcyjnej w G. na rzecz E.M. i A.M. po 2025 zł (dwa tysiące dwadzieścia pięć złotych) kosztów postępowania apelacyjnego – z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty; II. zasądza od Banku spółki akcyjnej w G. na rzecz E.M. i A.M. po 1350 zł (tysiąc trzysta II CSKP 374/26 2 pięćdziesiąt złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. Jacek Grela Tomasz Szanciło Agnieszka Jurkowska-Chocyk A.G. UZASADNIENIE Wyrokiem z 30 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Opolu ustalił, że umowa kredytu zawarta 19 lutego 2005 r. pomiędzy E.M. i A.M. a Bank S.A. w G. (dalej: „Bank”) jest nieważna (pkt I), zasądził od pozwanego na rzecz powodów 174 549,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 9 września 2020 r. do dnia zapłaty (pkt II) i rozstrzygnął o kosztach procesu za pierwszą instancję (pkt III). Sąd Okręgowy ustalił, że 19 lutego 2005 r. powodowie zawarli z Bank umowę kredytu na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej. Zgodnie z jej § 7 ust. 2 zd. 4 każdorazowo wypłacana kwota złotych polskich miała zostać przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt, według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank, obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank. Stosownie do § 10 ust. 8 umowy rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę następować miało według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez bank, obowiązującego w dniu wpływu środków do banku. W § 17 ust. 1-8 umowy postanowiono, że do rozliczenia transakcji wpłaty i spłaty kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów II CSKP 374/26 3 hipotecznych udzielonych przez bank walut zawartych w ofercie banku obowiązujących w dniu dokonania transakcji. Kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich Narodowego Banku Polskiego (dalej: „NBP”) minus marża kupna. Kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży. Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank stosuje się kursy złotego dla danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna sprzedaży Banku ustalone w sposób określony w ust. 5. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy podzielił stanowisko powodów, że umowa kredytu z 19 lutego 2005 r. jest w całości nieważna z uwagi na jej sprzeczność z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego oraz zasadami współżycia społecznego. Ponadto umowa zawiera szereg postanowień abuzywnych, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi regulacjami prawnymi, co także skutkuje jej nieważnością. Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że konieczność usunięcia z ocenianych klauzul indeksacyjnych części dotyczącej marży banku pociąga za sobą bezskuteczność całych postanowień i dalej nieważność umowy kredytu. W zakresie rozliczeń Sąd Okręgowy zastosował teorię dwóch kondykcji. Jak wynika z przedłożonego zaświadczenia, powodowie zapłacili na rzecz pozwanego łącznie 174 549,96 zł i taką kwotę Sąd ten zasądził w punkcie II wyroku. Wyrokiem z 6 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w punktach I. i II. w ten sposób, że oddalił powództwo główne o ustalenie i zapłatę (pkt 1), uchylił zaskarżony wyrok co do punktu III. i w tym zakresie oraz w zakresie roszczenia ewentualnego przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 2). Sąd Apelacyjny wskazał, że postanowienia umowy w zakresie, w jakim określały sposób ustalania przez pozwany bank kursów sprzedaży i kupna waluty, do której indeksowany był kredyt, stanowią postanowienia niedozwolone. Zakwestionowane postanowienia, odnosiły się do średniego kursu NBP II CSKP 374/26 4 korygowanego o marżę kupna albo marżę sprzedaży. W umowie nie wskazano jednak precyzyjnie, jak ustalane będą te marże. W tym zakresie Sąd odwoławczy uznał za niedozwolone postanowienia umowy, które dotyczyły tylko zasad ustalania salda kredytu oraz wysokości rat kredytu w oparciu o stosowane przez bank kursy wymiany waluty określane w publikowanych przez niego tabelach kursów, przy czym mowa tu o klauzulach przeliczeniowych. W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia te rażąco naruszały interesy ekonomiczne i prawne konsumenta, skoro umożliwiały drugiej, silniejszej oraz profesjonalnej stronie, jednostronne określanie należnego jej wynagrodzenia oraz przyznawały jej prawo określenia wysokości długu konsumenta przy użyciu własnych tabel kursowych (po innym kursie w chwili dokonywania wyliczeń na potrzeby wypłaty i spłaty kredytu). W tym zakresie, jak wyżej wskazano, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji o abuzywności tych klauzul. Zdaniem Sądu Apelacyjnego abuzywny charakter miał tylko mechanizm ustalania przez bank kursu, po którym przeliczany był kredyt i raty. Umowna klauzula walutowa, tj. powiązanie z walutą CHF przy wypłacie kredytu w złotych polskich oraz przy spłacie rat kredytu w złotych polskich, zostało jasno i zrozumiale wyrażone i zawarte w umowie stron. Prowadzi to do wniosku, że gdyby w umowie strony postanowiły o indeksacji według kursu waluty obiektywnego, na wysokość którego ani bank, ani kredytobiorca nie mieliby wpływu, postanowienia waloryzacyjne nie wykazywałyby cech abuzywności. W ocenie Sądu Apelacyjnego eliminacja niedozwolonej części klauzuli indeksacyjnej w zakresie ustalenia właściwego kursu wymiany CHF nie doprowadzi do upadku umowy w pozostałym zakresie. Po eliminacji klauzul abuzywnych „minus marża” i „plus marża” umowa nadal zawiera wszystkie elementy konieczne dla określenia treści stosunku prawnego, a w szczególności kwotę kredytu w złotych, kurs franka szwajcarskiego, po którym winno następować przeliczenie tak wypłaconej kwoty kredytu i kurs franka obowiązujący w chwili spłat poszczególnych rat, tj. średni kurs NBP, okres kredytowania i terminy spłaty oraz wysokość oprocentowania. Należne pozwanemu raty, a także liczbę CHF, do której indeksowano kredyt zaciągnięty w PLN w momencie zawarcia umowy, ustalić zatem można było w oparciu o wskaźnik obiektywny, niezależny od woli i wpływu żadnej ze II CSKP 374/26 5 stron, po wyeliminowaniu powyższych niedozwolonych postanowień. Biorąc pod uwagę postanowienia umowy po usunięciu z niej niedozwolonych postanowień „minus marża kupna” i „plus marża sprzedaży”, wskaźnikiem tym jest kurs średni NBP. W ocenie Sądu Apelacyjnego prowadzi to do wniosku, że postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP marżą banku. W realiach niniejszej sprawy usunięcie wskazanego postanowienia odnoszącego się do marży banku oznacza, że w stosunkach stron wiążący powinien być kurs średni NBP. W konsekwencji wyeliminowanie z łączącej strony umowy niedozwolonych postanowień nie skutkuje upadkiem umowy, a umowa ta nadal może trwać, co wyklucza uznanie kwestionowanej umowy kredytu za nieważną z tego tytułu. Dodatkowo Sąd odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do uznania, iż umowa w zakresie regulacji oprocentowania nosi znamiona nieważnej czynności prawnej. Dopuszczalna jest bowiem taka konstrukcja umowy (art. 3531 k.c.), w ramach której jednej ze stron zostanie przyznane prawo do kształtowania aktualnej wysokości oprocentowania, o ile to uprawnienie opiera na weryfikowalnych kryteriach. Kryteria zmiany oprocentowania zostały zawarte w umowie i odsyłają one do wskaźników zewnętrznych, a zatem weryfikowalnych. W konsekwencji nie było podstawy do uznania, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z kwestionowanej umowy kredytu, z uwagi na stwierdzenie nieważności umowy i zasądzenia z tego tytułu od strony pozwanej – Banku S.A. w G (następcy prawnego Bank) na rzecz powodów żądanych kwot wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a tym samym do zasądzenia 174 549,96 zł w związku z nieważnością kwestionowanej umowy, gdyż umowa nie jest nieważna. Sąd odwoławczy zastrzegł, że takie stanowisko nie oznacza, iż strony wiąże umowa kredytu w kształcie (treści) załączonym do pozwu, albowiem niedozwolony charakter miały postanowienia umowne, w ramach których powiązano wypłatę i spłatę świadczenia z marżą kupna albo marżą sprzedaży, nie wskazując w umowie jednak precyzyjnie, jak ustalane będą przedmiotowe marże. Zatem ta część postanowień klauzul waloryzacyjnych musi być uznana za niewiążącą powodów. To II CSKP 374/26 6 z kolei nakazuje stwierdzić, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powodów świadczeń pieniężnych uiszczonych przez nich bankowi, a powstałych na skutek nieważności kwestionowanej umowy kredytowej, gdyż nie były one świadczeniem nienależnym. W konsekwencji Sąd ten orzekł jak w punkcie 1 wyroku, stwierdzając, że oddalenie powództwa głównego otwiera drogę do rozstrzygnięcia o roszczeniu ewentualnym. Powodowie wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli wyrok Sądu drugiej instancji w części, w której Sąd ten zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji (pkt 1 wyroku). Zarzucili naruszenie art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powodowie nie są związani klauzulą indeksacyjną zawartą w umowie kredytu jedynie w części dotyczącej marży kupna/sprzedaży banku, wskutek nieuprawnionego podziału klauzuli kursowej zawartej w § 17 ust. 2 i 3 umowy kredytu na część odnoszącą się do kursu NBP i cześć odnoszącą się do marży banku, uznanie za niedozwoloną jedynie część postanowienia umownego, która dotyczy marży kupna/sprzedaży banku, podczas gdy klauzula indeksacyjna zawarta w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 8 oraz § 17 ust. 2 i 3 umowy kredytu stanowi jeden, niepodzielny warunek umowny i powinna zostać wyeliminowana w całości; art. 3851 § 1 w zw. z art. 3852 k.c. w zw. z art. 5 i 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.; art. 3531 w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c.; art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 pr. bank.; art. 405 w zw. z art. 410 k.c.; art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w tej części i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o jego uchylenie i wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku reformatoryjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC z 2024 r., nr 12, poz. 118), przyjęto, że nie jest dopuszczalne zastępowanie niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do II CSKP 374/26 7 sposobu ustalenia kursu waluty obcej przez wykorzystanie innego sposobu ustalenia kursu waluty wynikającego z obowiązujących przepisów prawa lub ustalonych zwyczajów, oraz uznano, że przy braku możliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty umowa kredytu nie wiąże stron również w pozostałym zakresie. Stanowisko to bazuje na stwierdzeniu, że chociaż klauzule kształtujące mechanizm przeliczeniowy w umowie kredytu indeksowanego oraz klauzule, na podstawie których następuje określenie wysokości świadczenia w umowach kredytu denominowanego, określają główne świadczenia stron, to – z powołaniem się na art. 3851 § 1 k.c. – należy uznawać je za sformułowane w sposób niejednoznaczny, a także za kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające jego interesy, gdyż pozwalają one bankowi na arbitralne określanie wysokości kursów waluty, do której odnosi się konkretna umowa kredytu denominowanego lub indeksowanego zawarta z konsumentem. Powyższe stanowisko zostało doprecyzowane w uchwale całej Izby Cywilnej z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, w której rozstrzygnięto, że postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez NBP korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 3851 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość. Należy przyznać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do klauzul bazujących na powiązaniu marży banku (kredytodawcy) i średnich kursów waluty obcej ustalanych przez NBP dla wyznaczania salda zadłużenia i wysokości świadczeń kredytobiorcy będącego konsumentem można było zaobserwować występowanie dwóch przeciwstawnych stanowisk co do określenia zakresu klauzuli przeliczeniowej (indeksacyjnej) objętego abuzywnością oraz wpływu stwierdzonej jej wadliwości na dalsze istnienie nawiązanego stosunku prawnego. Pierwsze stanowisko bazowało na stwierdzeniu, że brak związania konsumenta wynikający z abuzywności postanowienia umownego (art. 3851 § 1 k.c.) należy odnosić wyłącznie do tego fragmentu klauzuli odzwierciedlającego część jednostki redakcyjnej umowy kredytu, który zawiera wskazanie marży banku jako jednego z parametrów służących określeniu odpowiedniego kursu waluty. Tylko II CSKP 374/26 8 bowiem z tego elementu klauzuli wynika możność banku arbitralnego określania całościowego kosztu udzielonego kredytu i wysokości poszczególnych świadczeń kredytobiorcy, a tym samym należy uznać go za nietransparentny, a zatem niedozwolony i niewiążący konsumenta w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. Natomiast nie ma podstaw do negowania mocy wiążącej odniesień do średnich kursów waluty obcej wyznaczanych przez NBP dla potrzeb ustalania wysokości świadczeń stron umowy. Parametr ten jest określany w sposób obiektywny przez instytucję państwową i z wykorzystaniem przyjętych przez nią transparentnych zasad wyliczania bieżącego kursu takiej waluty. Odniesienia w umowie kredytu do średnich kursów waluty określanych przez NBP, w odróżnieniu od parametru, jakim jest marża banku, nie stanowią więc przejawu arbitralnego i nietransparentnego kształtowania relacji umownych przez kredytodawcę. W konsekwencji, po wyeliminowaniu abuzywnego odwołania do marży banku, nadal możliwe jest ustalenie rozmiaru świadczeń stron umowy przez ich oznaczenie w oparciu o średni kurs waluty obcej wyznaczany przez NBP, co jest równoznaczne z zachowaniem istoty (natury) tego typu kredytu. Z tego względu nie ma podstaw do uznania, że nieuwzględnienie odniesień do marży banku w klauzuli indeksacyjnej sprawia, iż umowa kredytu upada w całości, gdyż w oparciu o pozostałą jej treść istnieje możliwość określenia wysokości świadczeń stron (zob. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22; z 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22; z 22 lutego 2024 r., II CSKP 11/23; z 5 czerwca 2024 r., II CSKP 1468/22; z 30 października 2024 r„ II CSKP 1939/22; z 6 grudnia 2024 r., II CSKP 132/23; z 12 lutego 2025 r., II CSKP 2271/22; z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22; z 27 marca 2025 r., II CSKP 2020/22, i z 16 maja 2025 r., II CSKP 201/23, oraz postanowienia SN: z 7 września 2023 r., I CSK 6562/22; z 25 września 2023 r., I CSK 862/23; z 27 września 2023 r., I CSK 16/23; z 26 marca 2024 r., I CSK 6980/22; z 20 czerwca 2024 r., I CSK 2997/23, i z 6 listopada 2024 r., I CSK 3948/23). Natomiast w ramach drugiego stanowiska przyjmowano, że nie jest uzasadnione „rozłączanie” parametrów konstytuujących klauzulę indeksacyjną (przeliczeniową) przyjętą w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej (lub denominowanego w walucie obcej). Wynikające z takiej klauzuli powiązanie niezależnego (obiektywnego) elementu w postaci średnich kursów NBP oraz II CSKP 374/26 9 elementu wyłącznie zależnego od woli strony umowy (marży banku) jako całość określa przyjęty w umowie mechanizm przeliczeniowy służący określeniu wysokości świadczeń stron („średni kurs NBP +/- marża banku”). Eliminacja z umowy kredytu jedynie części klauzuli dotyczącej marży zmienia istotę całego postanowienia i nie usuwa zagrożenia dla interesu konsumenta. Nadal utrzymywany jest bowiem mechanizm przeliczeniowy, w którym ryzyko wahań kursowych waluty obcej jest przerzucane wyłącznie na konsumenta. Według tego stanowiska, abuzywność należy odnosić do całości klauzuli przeliczeniowej bazującej na powiązaniu marży banku i kursów średnich wyznaczanych przez NBP. W konsekwencji z umowy usuwany jest mechanizm, który stanowi podstawę dla określenia rozmiaru głównych świadczeń stron, co uprawnia do dalszego wniosku, że – wobec braku odmiennego stanowiska prezentowanego przez konsumenta (kredytobiorcę) – dochodzi do upadku umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22; z 12 lipca 2022 r., II CSKP 231/22; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22; z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22; z 29 maja 2024 r., II CSKP 1737/22; z 14 marca 2025 r., II CSKP 296/23; z 28 marca 2025 r., II CSKP 424/23, z 8 kwietnia 2025 r., II CSKP 15/23, i z 5 marca 2026 r., II CSKP 817/25, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z: 27 lipca 2023 r. I CSK 4033/22; z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4167/22; z 19 stycznia 2024 r., I CSK 233/23; z 10 września 2024 r., I CSK 2735/23; z 25 września 2024 r., I CSK 1606/24; z 28 maja 2025 r., I CSK 388/23, i z 20 października 2023 r., I CSK 4949/22). Jak wskazano we wcześniejszych uwagach, zarysowany wyżej spór został rozstrzygnięty w uchwale całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, w której przychylono się do drugiego ze zreferowanych wyżej stanowisk. Eliminacja jedynie części klauzuli, dotyczącej marży banku, zmienia sens brzmienia całego postanowienia umownego (niezależnie od kwestii ryzyka kursowego, o czym będzie mowa poniżej), nie usuwając przy tym zagrożenia interesu konsumenta. Nie jest to zmiana wystarczająca do uznania, że klauzula określająca główne świadczenia stron została wyrażona jasno i jednoznacznie. Sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru postanowienia umownego powinno mieć z reguły skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego postanowienia. Taki skutek, II CSKP 374/26 10 po wyeliminowaniu postanowienia dotyczącego marży banku, w realiach sprawy nie nastąpiłby. Odmienne stanowisko przyczyniłoby się do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa nadal obowiązywać, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców, co na tle dyrektywy Rady 93/13/EWG jest nieuzasadnione (zob. np. wyroki SN: z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22; z 5 marca 2026 r., II CSKP 817/25). Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego przedsiębiorców zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Taki skutek nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu (zob. np. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 5 marca 2026 r., II CSKP 817/25). Gdyby nawet (przyjmując teoretycznie) wyeliminować z klauzuli indeksacyjnej marżę, to chodziłoby jedynie o przeliczanie kwoty kapitału i wysokości rat kredytu, ale nie usunęłoby to w żaden sposób ryzyka kursowego, które i tak w całości byłoby przerzucone na powoda. Poza tym nie sposób nie zauważyć, że zastosowanie przez bank do przeliczenia kwoty waluty obcej na walutę polską średniego kursu NBP zamiast kursu z tabeli tego banku eliminuje tylko spread, a w żaden sposób nie eliminuje ryzyka kursowego, którym w praktyce w całości zostali obciążeni konsumenci (zob. szeroko na ten temat np. wyroki SN z 29 maja 2024 r., II CSKP 1048/23, i z 24 czerwca 2025 r., II CSKP 941/24). Utrzymanie w mocy tego typu umowy byłoby możliwe tylko w sytuacji, gdyby konsument wyraził wyraźnie taką wolę. Możliwość utrzymania takiej umowy ma charakter ochronny względem konsumenta, tj. obowiązuje jedynie w przypadku, gdyby niezwiązanie umową miało narazić konsumenta na niekorzystne względem II CSKP 374/26 11 niego konsekwencje. Wyrazem tego jest stanowisko, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, albowiem oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2), co wynika z art. 3852 k.c. Od tego też momentu klauzule abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że – jak wskazano powyżej – konsument wyrazi świadomą wolę na objęcie go takim postanowieniem umownym. Wobec tego należało uznać, że pogląd Sądu Apelacyjnego sprowadzający się do stwierdzenia, że usunięcie postanowienia odnoszącego się do marży oznacza, iż w stosunku umownym łączącym strony powinien być stosowany kurs średni NBP oraz że dalsze trwanie umowy łączącej powodów z pozwanym jest obiektywnie możliwe, wymagało korekty zaskarżonego orzeczenia, skutkującej jego uchyleniem co do punktu 1 i orzeczeniem co do istoty sprawy na podstawie art. 39816 k.p.c. Z przytoczonych względów orzeczono, jak w sentencji. Agnieszka Jurkowska-Chocyk Tomasz Szanciło Jacek Grela (M.M.) [SOP]