II CSKP 468/24

II CSKP 468/24 POSTANOWIENIE 13 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szczurowski na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej E. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 listopada 2022 r., I ACa 314/22, w sprawie z powództwa B.Ś. przeciwko E. spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2024 r. w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. II CSKP 468/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 17 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 października 2021 r. zasądzając od S. S.A. w W. na rzecz B.Ś. kwotę 349 847 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 maja 2019 r. do dnia zapłaty, oddalił apelację powoda w pozostałym zakresie, oddalił apelację pozwanego w całości oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Strony zawarły 13 czerwca 2008 r. umowę kredytu na cele mieszkaniowe, w której kwotę kredytu określono na 450 000 zł, a jednocześnie przewidziano jej denominowanie (waloryzowanie) w walucie CHF. Kredyt został uruchomiony w dwóch transzach w złotych po przeliczeniu według kursu kupna dewiz dla CHF z tabeli kursów banku. Spłata rat następowała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat wyrażonych w CHF według kursu sprzedaży dewiz z tabeli kursowej banku obowiązującego w dniu spłaty. W ocenie Sądu drugiej instancji postanowienia składające się na mechanizm przeliczeniowy nie zostały indywidualnie uzgodnione i nie określały w sposób przejrzysty obiektywnych kryteriów ustalania kursów kupna i sprzedaży stosowanych przez bank. Sąd uwzględnił także sposób poinformowania powoda o ryzyku kursowym i ekonomicznych następstwach zastosowanego mechanizmu. Uznał, że po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień nie jest możliwe utrzymanie umowy w pozostałym zakresie ani zastąpienie zakwestionowanego mechanizmu innym sposobem ustalania kursu. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Wskazał na potrzebę wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zakresie skutków uznania postanowień umownych za niedozwolone i możliwości zastąpienia ich przepisami dyspozytywnymi. Argumentacja skargi obejmowała w szczególności możliwość zastosowania art. 358 § 2 k.c. oraz średniego kursu Narodowego Banku Polskiego po wyeliminowaniu postanowień odsyłających do tabel kursowych banku. II CSKP 468/24 3 Skarżący sformułował także istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności ustalenia czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości, stanowi per se o niejednoznaczności postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności. W części wstępnej wniosku powołał również art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., nie przedstawiając jednak odrębnego wywodu wykazującego oczywistą zasadność skargi. Skarga kasacyjna pozwanego została przyjęta do rozpoznania postanowieniem Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2024 r. I CSK 1333/23. Z dniem 24 kwietnia 2026 r. pozwany S. S.A. zmienił nazwę na E. S.A. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 powołanej ustawy Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej kredytodawcy do rozpoznania, jeżeli nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, a zarazem nie zachodzą przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Uwzględniając zmianę stanu prawnego oraz rozwój orzecznictwa po wydaniu postanowienia z 10 kwietnia 2024 r., należy uznać, że problemy przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają już rozpoznania skargi kasacyjnej. Nie występuje obecnie potrzeba wykładni wskazana we wniosku, zaś przedstawione zagadnienie prawne zostało wyjaśnione w orzecznictwie i w kształcie nadanym mu przez skarżącego nie pozostaje w takim związku z podstawą zaskarżonego wyroku, aby od odpowiedzi na nie zależało rozstrzygnięcie sprawy. W pierwszej kolejności nie istnieje już potrzeba wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zakresie następstw stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień określających sposób ustalania kursu waluty i możliwości zastąpienia ich innym mechanizmem kursowym. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu II CSKP 468/24 4 Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118), przyjęto, że w razie uznania za niedozwolone i niewiążące postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej nie można przyjąć, iż jego miejsce zajmuje inny sposób ustalania kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Jeżeli natomiast nie jest możliwe ustalenie wiążącego strony kursu, umowa nie wiąże również w pozostałym zakresie. Stanowisko to zostało następnie utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 20 maja 2026 r., I CSK 846/26 (LEX nr 4098475), wskazano, że zagadnienia dotyczące skutków eliminacji niedozwolonych klauzul przeliczeniowych oraz możliwości zastosowania art. 358 § 2 k.c. zostały już rozstrzygnięte, a uchwała z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, doprowadziła do ujednolicenia wykładni przepisów, które wcześniej wywoływały rozbieżności. Samo odmienne stanowisko strony co do prawidłowej wykładni nie wykazuje potrzeby ponownego rozstrzygnięcia zagadnienia przez Sąd Najwyższy. Nie prowadzi do odmiennego wniosku powoływanie się na możliwość wyeliminowania jedynie części postanowienia umownego. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, dopuszczono usunięcie wyłącznie nieuczciwego elementu warunku wtedy, gdy element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, a jego usunięcie nie prowadzi do zmiany istoty warunku. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26 (LEX nr 4108481), Sąd Najwyższy przyjął natomiast, że postanowienie określające sposób wyznaczania kursu waluty przez odwołanie do średniego kursu NBP korygowanego o marżę banku podlega kontroli jako całość. Tym bardziej brak jest podstaw do konstruowania, w miejsce odesłania do tabel kursowych banku, nowego mechanizmu opartego na średnim kursie NBP. Nie została również wykazana przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne powinno przedstawiać problem o charakterze ogólnym, wymagający rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, pozostawać w związku ze stanem faktycznym będącym podstawą zaskarżonego orzeczenia oraz mieć znaczenie dla wyniku sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571; z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179 oraz II CSKP 468/24 5 z 20 maja 2026 r., I CSK 846/26, LEX nr 4098475). Nie służy ono uzyskaniu abstrakcyjnej odpowiedzi na pytanie zbudowane na założeniach odmiennych od przyjętych przez sąd meriti. Pytanie sformułowane przez skarżącego zakłada, że o niejednoznaczności postanowienia przesądziła sama niemożność przewidzenia w chwili zawarcia umowy dokładnej wartości przyszłych świadczeń. Założenie to nie odpowiada jednak podstawie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny uwzględnił nie tylko zmienność kursu CHF, lecz także pozostawienie bankowi jednostronnego ustalania kursów stosowanych do przeliczeń, brak określonych w umowie obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów tworzenia tabel kursowych, a także zakres informacji udzielonych powodowi o mechanizmie indeksacji i ryzyku walutowym. Samo znaczenie wymagania jednoznaczności i transparentności warunku umownego zostało przy tym wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie. W wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc, wskazano, że warunek odnoszący się do waluty obcej powinien być sformułowany w sposób pozwalający właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu konsumentowi zrozumieć jego konkretne działanie i oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne. Wymóg ten nie oznacza gwarancji ścisłego przewidzenia przyszłej rynkowej wartości waluty. Podobne rozróżnienie przyjmowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z 22 stycznia 2025 r., II CSKP 492/23 (LEX nr 3819689), odróżniono ryzyko wynikające z naturalnej zmienności rynkowej od sytuacji, w której wielkość świadczenia zależy dodatkowo od parametru ustalanego jednostronnie przez przedsiębiorcę. W rozpoznawanej sprawie ocena abuzywności nie została więc oparta wyłącznie na niemożności dokładnego przewidzenia przyszłej wysokości raty, lecz na całokształcie konstrukcji mechanizmu przeliczeniowego i sposobie poinformowania konsumenta o jego skutkach. W konsekwencji odpowiedź na zagadnienie prawne w formule zaproponowanej przez skarżącego nie ma znaczenia przesądzającego dla wyniku sprawy. Można zarazem wskazać, że sama nieprzewidywalność przyszłego kursu rynkowego nie powoduje per se niejednoznaczności warunku umownego. Nie usuwa to jednak obowiązku przedstawienia mechanizmu przeliczeniowego oraz ryzyka II CSKP 468/24 6 w sposób przejrzysty ani nie uzasadnia pozostawienia przedsiębiorcy swobody w kształtowaniu parametrów wpływających na wysokość świadczenia konsumenta. Nie zachodzi również przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi wymaga wykazania takiego naruszenia prawa, którego kwalifikowany charakter i wpływ na wynik sprawy są dostrzegalne bez potrzeby pogłębionej analizy jurydycznej. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi powinno w tym zakresie zawierać samodzielny wywód wskazujący przepis naruszony w sposób oczywisty i wyjaśniający, dlaczego uchybienie prowadzi do oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanym wniosku, mimo formalnego powołania art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący nie przedstawił odrębnej argumentacji odpowiadającej temu wymaganiu. Niezależnie od tego nie sposób uznać za oczywiście wadliwe rozstrzygnięcia przyjmującego kierunek wykładni, który został następnie potwierdzony uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118), i dalszym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2024 r., I CSK 1333/23, i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [a.ł]