II CSKP 671/24

II CSKP 671/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 9 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze (przewodniczący) SSN Ewa Stefańska SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lipca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. w P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 27 września 2022 r., I ACa 1084/21, w sprawie z powództwa I. S. i B. S. przeciwko P. sp. z o.o. w P. o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Ewa Stefańska Dariusz Pawłyszcze Piotr Telusiewicz UZASADNIENIE Małżonkowie I. S. i B. S. wnieśli o zasądzenie solidarnie na swoją rzecz od pozwanego P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. kwoty 50 000 zł z II CSKP 671/24 2 ustawowymi odsetkami od 25 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty, w tym 35 000 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości i 15 000 zł tytułem odszkodowania odpowiadającego nakładom koniecznym do zapewnienia nieruchomości właściwego klimatu akustycznego. W piśmie z 20 września 2016 r. rozszerzyli powództwo do kwoty 79 105 zł z odsetkami od 16 maja 2013 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem częściowym z 11 kwietnia 2017 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu, zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 64 105 zł z odsetkami od 6 września 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. Apelacja pozwanego od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 9 stycznia 2018 r. Pismem z 17 marca 2020 r. powodowie rozszerzyli powództwo w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 85 796 zł z odsetkami od 14 maja 2013 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem z 20 sierpnia 2021 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu, zasądził solidarnie od pozwanego na rzecz powodów kwotę 85 796 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 3 października 2019 r. do dnia zapłaty (pkt 1), w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3). W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne: Sejmik Województwa […] 30 stycznia 2012 r. podjął uchwałę nr […] w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska […] w […]. Uchwała weszła w życie 28 lutego 2012 r. Na obszarze ograniczonego użytkowania wyodrębniono dwie strefy: zewnętrzną i wewnętrzną. W uchwale wprowadzono ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości. Zgodnie z uchwałą w strefie zewnętrznej: a) zabrania się budowy nowych szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, b) dopuszcza się rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i II CSKP 671/24 3 młodzieży, c) zabrania się tworzenia stref ochronnych "A" uzdrowisk. Natomiast w strefie wewnętrznej: a) zabrania się budowy nowych szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, b) dopuszcza się rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, c) zabrania się tworzenia stref ochronnych "A" uzdrowisk, d) dopuszcza się lokalizowanie zabudowy mieszkaniowej, pod warunkiem zapewnienia właściwego komfortu akustycznego w pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej. W uchwale wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie zewnętrznej w postaci: obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach szpitali, domów opieki społecznej i związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. Natomiast w strefie wewnętrznej w postaci: obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Powodowie małżonkowie I. S. i B. S. są właścicielami na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej na terenie objętym strefą wewnętrzną obszaru ograniczonego użytkowania Lotniska […] w […]. Na dzień wejścia w życie powołanej wyżej uchwały Sejmiku Województwa […], przedmiotowa nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym. Uchwała II CSKP 671/24 4 tworząca obszar ograniczonego użytkowania lotniska wywiera wpływ na zachowania uczestników rynku nieruchomości na tym obszarze, uświadamiając im przyczynę jego utworzenia jaką jest ponadnormatywny hałas na tym terenie, a tym samym ograniczenia i niedogodności w wykorzystywaniu nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem związane między innymi z hałasem lotniczym. Skutkuje to spadkiem cen uzyskiwanych za nieruchomości położone na obszarze oddziaływania lotniska w stosunku do cen uzyskiwanych za podobne nieruchomości położone poza tym obszarem. W związku z powyższym wartość nieruchomości według jej stanu na dzień wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, a cen obecnych, spadła o 64 105 zł. Budynek nie spełnia wymagań Polskiej Normy PN-B-02151-3:2015-10 „Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach - Części 3: Wymagania dotyczące izolacyjności akustycznej przegród w budynkach i elementów budowlanych" z zakresu izolacyjności akustycznej. W celu zapewnienia spełnienia tych wymagań należy dokonać rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego. Łączna wartość nakładów niezbędnych dla zapewnienia prawidłowego klimatu akustycznego w budynku powodów, według cen aktualnych wynosi: 85 796 zł brutto. Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie z tytułu spadku wartości nieruchomości zostało już rozstrzygnięte prawomocnym wyrokiem częściowym, a w związku z tym przedmiotem postępowania pozostaje rozpoznanie roszczenia z tytułu nakładów koniecznych do zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego. Roszczenie to Sąd Okręgowy uznał za zasadne. Stwierdził, że bezpośrednim uszczerbkiem powodów, związanym z ustanowieniem strefy ograniczonego użytkowania są również koszty związane z zapewnieniem w ich budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego. Na konieczność zapewnienia takich warunków wskazują bowiem wymagania określone w uchwale Sejmiku Województwa […] nr […]. Sąd ten ocenił, że szkoda w majątku powodów, przejawiająca się w konieczności poniesienia nakładów rewitalizacyjnych powstała już w dacie wejścia w życie powołanej uchwały. Wyrokiem z 27 września 2022 r., Sąd Apelacyjny w Poznaniu, oddalił apelację pozwanego, podzielając ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. W szczególności podzielił stanowisko, że bezpośrednim uszczerbkiem II CSKP 671/24 5 powoda związanym z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania są również koszty związane z zapewnieniem w jego budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego. Stwierdził, że obowiązek naprawienia szkody przez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić. Za nieuzasadniony uznał zarzut pozwanego, zgodnie z którym szkoda z tytułu spadku wartości nieruchomości pochłania, przynajmniej częściowo, szkodę z tytułu konieczności rewitalizacji akustycznej. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany zaskarżając ten wyrok w całości w oparciu o zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (dalej jako: p.o.ś.), art. 136 ust. 3 p.o.ś. i art. 361 § 2 k.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący przyjęcia przez Sąd Apelacyjny dopuszczalności żądania odszkodowania z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej, niezależnie od tego, czy koszty te zostały faktycznie poniesione. W uchwale z 28 października 2022 r., III CZP 100/22 (OSNC 2023 nr 6, poz. 58) Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że „Właścicielowi nieruchomości położonej w strefie ograniczonego użytkowania, o której mowa w art. 135 Prawa ochrony środowiska, nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały poniesione.” W uzasadnieniu wskazał, w szczególności, że na podstawie art. 322 p.o.ś. do odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko stosuje się przepisy Kodeksu II CSKP 671/24 6 cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ogólne reguły odnoszące się do sposobów naprawienia szkody wyznacza art. 363 § 1 k.c., zgodnie z którym powinno ono nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Przywrócenia stanu poprzedniego żądać nie można, jeżeli byłoby to niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty. Wysokość szkody ustala się na podstawie tzw. metody różnicy, polegającej na porównaniu stanu majątku poszkodowanego, który zaistniał w wyniku zdarzenia szkodzącego z hipotetycznym stanem, który istniałby, gdyby zdarzenie to nie wystąpiło. Z kolei przywrócenie stanu poprzedniego polega na stworzeniu takiej sytuacji faktycznej, która z gospodarczego punktu widzenia byłaby najbardziej zbliżona do stanu istniejącego w razie braku zdarzenia szkodzącego. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że zapłata nieponiesionych kosztów zabezpieczenia budynków przed hałasem nie mieści się w żadnym z wymienionych sposobów naprawienia szkody. W szczególności nie stanowi zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej, gdyż koszty te nie wynikają z metody różnicy opisanej powyżej. Dopóki wydatek nie został poniesiony, szkoda nie dotyka jeszcze aktywów poszkodowanego. Odmienny wniosek można by przyjąć w razie ustalenia, że na poszkodowanym ciążył skonkretyzowany prawny obowiązek dostosowania budynku pod względem technicznym. W takiej sytuacji nie byłoby wykluczone uznanie nieponiesionych jeszcze kosztów za element szeroko rozumianych pasywów poszkodowanego, uwzględnianych przy szacowaniu wielkości odszkodowania metodą różnicy. Odnosząc powyższe wywody do okoliczności leżących u podstaw wyroku zaskarżonego rozpoznawaną skargą kasacyjną należy zauważyć, że Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, zgodnie z którym w uchwale o ustanowieniu obszaru ograniczonego użytkowania przewidziano obowiązek zapewnienia właściwego klimatu akustycznego. Wywody uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak również podzielone przez Sąd Apelacyjny motywy wyroku pierwszej instancji nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie, czy - w ocenie Sądu - powodów obciążał na tej podstawie prawny, skonkretyzowany obowiązek przeprowadzenia prac mających na celu zapewnienie odpowiedniego klimatu akustycznego w ich nieruchomości, II CSKP 671/24 7 pozwalający na ocenę, że nieponiesione koszty tych prac stanowią obciążające ich pasywa. W uzasadnieniu powołanej uchwały III CZP 100/22 Sąd Najwyższy odrzucił także możliwość ustalenia odszkodowania pieniężnego w wysokości hipotetycznych kosztów naprawy rzeczy, nazywanego metodą kosztorysową albo restytucją pieniężną. Na akceptację zasługuje stanowisko, że metody takiej nie przewidziano w przepisach kodeksu cywilnego. W szczególności nie odpowiada ono żadnemu z przedstawionych wyżej sposobów naprawienia szkody w postaci zapłaty kwoty pieniężnej, obliczonej metodą różnicy, ani przywróceniu stanu poprzedniego. Ewentualne wyjątki, w których przewidziano możliwość żądania nieponiesionych kosztów przywrócenia stanu poprzedniego, mogą wynikać z przepisów szczególnych, jak np. art. 444 § 1 k.c., w którym przewidziano żądanie wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia. W razie przyjęcia ogólnej dopuszczalności restytucji pieniężnej przepisy szczególne powyższego rodzaju byłyby zbędne. Odstępstwa od powyższych reguł ogólnych dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej nie przewidziano również w przepisach Prawa ochrony środowiska. W art. 136 ust. 3 p.o.ś. mowa jest bowiem o „kosztach poniesionych”, zaś w art. 129 ust. 2 p.o.ś. o „poniesionej szkodzie.” Wykładnia językowa powołanych przepisów wskazuje, że zamiarem ustawodawcy nie było dopuszczenie rekompensaty kosztów, które poniesione jeszcze nie zostały. Stanowisko przyjęte w powołanej uchwale zostało podzielone w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego (m.in. wyroki SN: z 20 kwietnia 2021 r., II CSKP 5/21, OSNC 2022 nr 2, poz. 17; z 23 marca 2022 r., II CSKP 286/22; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22; z 4 lutego 2025 r., II CSKP 755/23; z 5 marca 2025 r., II CSKP 2094/22; II CSKP 767/24; postanowienia SN: z 27 października 2023 r., I CSK 2000/23; z 12 stycznia 2024 r, I CSK 2862/23; z 11 czerwca 2024 r., I CSK 1971/23; z 14 czerwca 2024 r., I CSK 1218/22; z 20 listopada 2024 r., I CSK 2921/23; z 21 lutego 2025 r., I CSK 4497/23; z 27 marca 2025 r., I CSK 1128/24; z 3 kwietnia 2025 r., I CSK 4073/23; z 26 czerwca 2025 r., I CSK 4018/24). Licznie reprezentowany jest jednak także pogląd odmienny II CSKP 671/24 8 (m.in. wyroki SN: z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23; z 7 lutego 2025 r., II CSKP 289/23; z 7 lutego 2025 r., II CSKP 373/23; z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2251/22; z 5 marca 2025 r., II CSKP 268/23; postanowienia SN: z 23 stycznia 2025 r., I CSK 198/24; z 27 lutego 2025 r., I CSK 3092/25; z 25 kwietnia 2025 r., I CSK 572/24; z 22 października 2025 r., I CSK 3005/24; z 30 grudnia 2025 r., I CSK 803/24). Stanowisko, zgodnie z którym powstanie roszczenia odszkodowawczego z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej nie zależy od ich poniesienia uzasadniane jest argumentami na rzecz ogólnej dopuszczalności naprawienia szkody poprzez restytucję pieniężną, a także koniecznością przyjęcia interpretacji zgodnej z konstytucyjną ochroną własności. Wskazuje się też, że uzależnienie odszkodowania od obowiązku poniesienia z góry kosztów na ten cel mogłoby faktycznie pozbawić prawa do odszkodowania tych właścicieli, którzy ze względu na swój status majątkowy nie byliby w stanie kosztów tych ponieść. Opowiadając się za koncepcją przyjętą w uchwale III CZP 100/22 należy zauważyć, że w jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 480 § 1 k.c. w razie zwłoki dłużnika wierzyciel-poszkodowany może żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika. Artykuł 1049 § 1 k.p.c. w zdaniu drugim stanowi natomiast, że na żądanie wierzyciela sąd może przyznać mu sumę potrzebną do wykonania czynności na koszt dłużnika. Możliwość rzeczywistego dostosowania technicznego budynku jest więc w każdej sytuacji zapewniona. W ramach pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej skarżący podnosi, że zasądzone odszkodowanie z tytułu spadku wartości nieruchomości obejmuje również nieponiesione koszty rewitalizacji akustycznej, co prowadzić ma do zjawiska podwójnego naprawienia tej samej szkody (tzw. rekurencji). W orzecznictwie wskazano, że ciężar udowodnienia, iż doszło w jakimkolwiek zakresie do zdublowania szkody z tytułu spadku wartości nieruchomości i kosztów rewitalizacji akustycznej spoczywa na tym, kto tak twierdzi (m.in. wyroki SN: z 3 grudnia 2024, II CSKP 555/23; z 5 marca 2025 r., II CSKP 268/23). Twierdzenie skarżącego, zgodnie z którym odszkodowanie przyznane powodom z tytułu spadku wartości nieruchomości w przedmiotowej sprawie obejmuje również koszty rewitalizacji II CSKP 671/24 9 akustycznej nie znajduje jednak potwierdzenia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. [a.ł] Ewa Stefańska Dariusz Pawłyszcze Piotr Telusiewicz