II CSKP 787/26

II CSKP 787/26 POSTANOWIENIE 13 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szczurowski na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej E. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 sierpnia 2025 r., V ACa 1701/23, w sprawie z powództwa T.B. i S.B. przeciwko E. spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2026 r. w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od E. Spółka Akcyjna w W. na rzecz T.B. i S.B. kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty. II CSKP 787/26 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 13 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację pozwanego S. Spółki Akcyjnej w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 marca 2023 r., XXVIII C 5344/21 oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd pierwszej instancji ustalił nieważność umowy o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski (…) z 11 września 2008 r., zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego i zasądził na ich rzecz łącznie 240 529,88 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 listopada 2022 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego. Umowa przewidywała kredyt w wysokości 125 760 CHF, przeznaczony na budowę domu, na okres 360 miesięcy. Bank wypłacił powodom w transzach łącznie 298 349,11 zł. Kwota zasądzona na rzecz powodów odpowiadała świadczeniom spełnionym przez nich od 16 września 2008 r. do 15 października 2021 r. W ocenie Sądu drugiej instancji umowa miała charakter kredytu denominowanego, a postanowienia dotyczące przeliczeń walutowych oraz obciążenia kredytobiorców ryzykiem kursowym były niedozwolone. Ich wyeliminowanie uniemożliwiało utrzymanie umowy. Sąd ten nie uwzględnił również podniesionych przez bank zarzutów zatrzymania i potrącenia. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłankach art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Oczywistej zasadności skargi upatrywał w zastosowaniu art. 3851 § 1 k.c. do umowy, która w jego ocenie była kredytem stricte walutowym, a przewidziane w niej przeliczenia na złote miały wyłącznie charakter fakultatywny. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., III CSK 99/18 (LEX nr 3066715). Skarżący wskazał także na istotne zagadnienie prawne dotyczące możliwości utrzymania umowy po usunięciu postanowień odsyłających do tabel kursowych banku, jeżeli umowa od początku umożliwiała wypłatę i spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej. II CSKP 787/26 3 Ponadto powołał się na potrzebę wykładni art. 410 w związku z art. 405 i art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L.1993, Nr 95, s. 29). Wskazał, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik (Dz.U.UE.C.2025, poz. 4253) nakazuje stosowanie teorii salda, co ma pozostawać w sprzeczności z dominującym orzecznictwem krajowym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a na wypadek przyjęcia skargi do rozpoznania - o jej oddalenie i zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Z dniem 24 kwietnia 2026 r. pozwany S. Spółka Akcyjna zmienił nazwę na E. Spółka Akcyjna. Skarga kasacyjna pozwanego została przyjęta do rozpoznania postanowieniem z 23 lipca 2026 r. (I CSK 957/26). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 powołanej ustawy Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej kredytodawcy do rozpoznania, jeżeli nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, a zarazem nie zachodzą przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Mając na uwadze nowy stan prawny oraz rozwój orzecznictwa sądowego, należy uznać, iż przedstawione problemy prawne nie uzasadniają już rozpoznania skargi. Nie zachodzą również przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Należało zatem zmienić wcześniejsze postanowienie i odmówić przyjęcia jego skargi do rozpoznania. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi wymaga wykazania takiego naruszenia prawa, którego kwalifikowany charakter i wpływ na wynik sprawy są II CSKP 787/26 4 dostrzegalne bez pogłębionych rozważań. Nie wystarcza przedstawienie argumentów pozwalających podjąć polemikę z wykładnią umowy dokonaną przez sąd drugiej instancji. W sprawach, w których bank powoływał analogiczną argumentację opartą na dewizowym charakterze kredytu i wyroku z 9 października 2020 r., III CSK 99/18, Sąd Najwyższy odmawiał przyjęcia skargi do rozpoznania (postanowienia z 21 września 2023 r., I CSK 2266/23, LEX nr 3607243 oraz z 27 marca 2025 r., I CSK 3972/24, LEX nr 3847498). Sam walutowy charakter zobowiązania nie wyłącza stosowania art. 3851 k.c. do postanowień umowy zawartej z konsumentem. Wskazanie kwoty kredytu we frankach szwajcarskich, zastosowanie oprocentowania właściwego dla tej waluty ani posłużenie się nazwą kredytu dewizowego nie zwalniają od kontroli postanowień umownych. Również okoliczność, że wzorzec przewidywał alternatywne sposoby wykonania zobowiązania, nie oznacza, iż postanowienia rzeczywiście kształtujące prawa i obowiązki konsumenta pozostają poza tą kontrolą. Skarżący opiera swój wywód na założeniu, że powodowie mieli od początku rzeczywistą swobodę wyboru wypłaty i spłaty kredytu w CHF, a rozliczenia w złotych stanowiły odrębną, dobrowolnie wybraną usługę wymiany walut. Założenie to nie odpowiada podstawie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia dotyczące braku rzeczywistej możliwości wypłaty kredytu bezpośrednio w CHF i otwarcia rachunku walutowego, braku indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych postanowień oraz niedostatecznego poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Uwzględnił także wskazanie w umowie rachunku złotowego do wypłaty i przyjęty sposób obsługi kredytu. Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 k.p.c.), natomiast art. 398³ § 3 k.p.c. wyłącza możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Wywód wymagający ponownego ustalenia rzeczywistych możliwości wyboru przysługujących kredytobiorcom nie może zatem wykazywać oczywistej zasadności skargi. Nie została również wykazana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zagadnienie prawne powinno mieć znaczenie wykraczające poza indywidualny spór, a zarazem pozostawać w związku z ustalonym stanem faktycznym i wynikiem sprawy. Nie służy ono uzyskaniu odpowiedzi na pytanie, jak należy zakwalifikować II CSKP 787/26 5 konkretną umowę przy założeniach odmiennych od przyjętych przez sąd meriti (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca 2025 r., I CSK 3972/24, LEX nr 3847498). Pytanie sformułowane przez pozwanego zakłada pozostawanie w umowie skutecznych postanowień pozwalających na jej pełne wykonanie w CHF. Nie uwzględnia natomiast oceny całego mechanizmu denominacji, obejmującego również ryzyko walutowe ani przyjętych ustaleń dotyczących rzeczywistego ukształtowania stosunku kredytowego. Od odpowiedzi na tak sformułowane pytanie nie zależy zatem rozstrzygnięcie sprawy w kształcie wynikającym z podstawy zaskarżonego wyroku. Skutki usunięcia niedozwolonego mechanizmu przeliczeniowego zostały wyjaśnione w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118). Przyjęto w niej, że nie można zastąpić niedozwolonego sposobu ustalania kursu innym sposobem wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, a niemożność ustalenia wiążącego strony kursu w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego prowadzi do braku związania umową także w pozostałym zakresie. Oparcie wniosku na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga przedstawienia konkretnych wątpliwości interpretacyjnych lub rozbieżności w wykładni przepisów, a także wykazania, dlaczego dotychczasowe orzecznictwo nie pozwala ich rozstrzygnąć. Znaczenie ma stan wykładni istniejący w chwili dokonywania przedsądu. Nie wystarcza przekonanie strony, że przyjęte w orzecznictwie rozwiązanie powinno zostać zastąpione innym. W uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przyjął samodzielność roszczeń restytucyjnych banku i kredytobiorcy. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie ustanowił obowiązku stosowania teorii salda w każdym sporze wynikającym z niewiążącej umowy kredytu. Odnosił się do dochodzenia przez przedsiębiorcę zwrotu całego nominalnego kapitału bez uwzględnienia spłat konsumenta. W analogicznym kontekście Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w postanowieniu z 20 listopada 2025 r., I CSK 2570/25 (LEX nr 3945309), wskazując, że wyrok ten nie podważa sam przez się rozliczenia według dwóch kondykcji w sprawie z powództwa konsumenta. II CSKP 787/26 6 Znaczenie tego rozróżnienia potwierdza wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 10 września 2026 r., C-510/25, Adazik. Trybunał wyjaśnił, że dyrektywa 93/13 nie nakazuje sądom polskim przyznawania pierwszeństwa ani teorii salda, ani teorii dwóch kondykcji; również w wyroku C-396/24 nie dokonano takiego wyboru. W sprawie C-510/25 dopuszczono co do zasady zgodność z dyrektywą krajowego mechanizmu kompensowania wierzytelności z urzędu, z zachowaniem wymogów ochrony konsumenta. Dopuszczalność takiego rozwiązania na gruncie prawa Unii nie jest jednak równoznaczna z obowiązkiem jego stosowania ani z ustanowieniem przez Trybunał krajowej podstawy umorzenia wierzytelności. Wyrok ten nie potwierdza więc zasadniczej argumentacji skarżącego, według której prawo Unii nakazuje pomniejszyć z urzędu dochodzone przez powodów świadczenie o kapitał wypłacony przez bank. Od powyższego należy odróżnić ocenę konkretnego oświadczenia o potrąceniu. W wyroku z 22 stycznia 2026 r., C-902/24, Herchoski, Trybunał Sprawiedliwości dopuścił, przy określonych w tym orzeczeniu warunkach dotyczących wymagalności i kosztów, możliwość zgłoszenia przez bank ewentualnego zarzutu potrącenia mimo podtrzymywania stanowiska o ważności umowy. W rozpoznawanym wniosku nie przedstawiono jednak odrębnego zagadnienia dotyczącego potrącenia ani nie oparto na tej kwestii twierdzenia o oczywistej zasadności skargi. Argumentacja dotycząca nakazu stosowania teorii salda nie zastępuje wykazania przesłanki przyjęcia skargi odnoszącej się do oceny konkretnego oświadczenia banku. Powołane przyczyny nie uzasadniają zatem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie ujawniły się również okoliczności wskazujące na nieważność postępowania, które należałoby uwzględnić z urzędu. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2026 r. i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c. [a.ł] II CSKP 787/26 7