II CZ 18/11

Sygn. akt II CZ 18/11 POSTANOWIENIE Dnia 1 czerwca 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa Teresy S. i Juliusza S. przeciwko „A. – E.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 1 czerwca 2011 r., zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 października 2010 r., I. zmienia zaskarżone postanowienie w części orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III) w ten sposób, że zasądzoną od powodów na rzecz pozwanej kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) zł podwyższa do kwoty 2700 (dwa tysiące siedemset) zł; II. odrzuca zażalenie w pozostałej części; III. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Uzasadnienie 2 Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, wyrokiem z dnia 27 października 2010 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt XIII C […], w ten sposób, że częściowo uwzględnione powództwo oddalił i zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; jednocześnie oddalił apelację powodów i zasądził od nich solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Wyrok ten w części orzekającej o kosztach procesu za pierwszą i drugą instancję zaskarżyła zażaleniem pozwana, zarzucając naruszenie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 109 § 2 k.p.c., § 5 i 6 w związku z § 12 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.; dalej: „rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.” ) oraz art. 98 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz solidarnie od powodów tytułem kosztów procesu kwoty 22.363.67 zł za pierwszą instancję oraz według norm przepisanych za drugą instancję, a także kosztów postępowania zażaleniowego. W odpowiedzi na zażalenie powodowie wnieśli o jego oddalenie w części dotyczącej żądania zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję ponad kwotę 2.700 zł i odrzucenie w pozostałym zakresie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego może być wniesione jedynie na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Sądem pierwszej instancji w zakresie orzekania o kosztach procesu jest ten sąd, do którego kognicji należy orzekanie o zwrocie kosztów w danym zakresie po raz pierwszy. Zaskarżeniu zażaleniem podlega więc postanowienie sądu drugiej 3 instancji co do kosztów procesu w takim zakresie, w jakim mogło być ono wydane tylko przez ten sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie apelacyjne. Zakres ten obejmuje orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego w przypadku, gdy Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił wyrok sądu drugiej instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.). W odniesieniu do orzeczenia o kosztach postępowania przed sądem pierwszej instancji, o których sąd ten rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie, zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego, określona w art. 176 ust. 1 Konstytucji, realizuje się przez możliwość jego zaskarżenia do sądu drugiej instancji. W takiej sytuacji jednak sąd drugiej instancji orzeka co do kosztów procesu, które były już uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, w wyniku uwzględnienia apelacji i zmiany wyroku sądu pierwszej instancji lub jedynie po rozpoznaniu zażalenia w przedmiocie kosztów. Z tych względów niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na zawarte w wyroku sądu drugiej instancji postanowienie co do kosztów procesu przed sądem pierwszej instancji. Zażalenie pozwanej w części zaskarżającej rozstrzygnięcie o kosztach procesu za pierwszą instancję podlegało więc odrzuceniu stosownie do art. 373 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. Odnosząc się do zażalenia w zakresie dotyczącym kosztów procesu za drugą instancję, należy stwierdzić, że może ono zostać poddane merytorycznej ocenie jedynie w części. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono zapatrywanie, że zażalenie przysługuje stronie także wtedy, gdy sąd uwzględnił wniosek o zasądzenie kosztów procesu częściowo i nie oddalił go w pozostałym zakresie, gdyż takie rozstrzygnięcie zawiera w sobie domniemanie oddalenia nieuwzględnionej części wniosku (zob. uchwałę z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 215 oraz postanowienie z dnia 4 listopada 2010 r., IV CZ 82/10, Biul. SN 2010, nr 12, poz. 17). Pogląd ten, po wprowadzeniu do kodeksu postępowania cywilnego art. 1081 k.p.c., wymaga jednak weryfikacji, a przynajmniej uściślenia, gdyż 4 z przepisu tego wynika, że nieobjęcie orzeczeniem o obowiązku poniesienia kosztów sądowych nie jest równoznaczne z rozstrzygnięciem negatywnym w tym zakresie. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny rozstrzygnął jedynie o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu drugoinstancyjnym, pominął zaś zupełnie rozliczenie kosztów sądowych poniesionych w tej instancji. Tymczasem w zażaleniu podjęto próbę zaskarżenia nieuwzględnienia kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym, a więc orzeczenia – w tym zakresie – nieistniejącego. Również więc zażalenie w tej części podlegało odrzuceniu (art. 373 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.). O domniemanym oddaleniu wniosku pozwanej o zasądzenie kosztów procesu za drugą instancję można mówić jedynie w odniesieniu do jednego składnika tych kosztów, tj. kosztów zastępstwa procesowego, które Sąd Apelacyjny uwzględnił częściowo. W tym tylko zakresie dopuszczalna jest ocena zasadności zażalenia. Trafnie zarzuciła skarżąca, że Sąd Apelacyjny ustalił wysokość opłaty należnej reprezentującemu ją pełnomocnikowi, za drugą instancję, z naruszeniem § 6 pkt 6 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Zgodnie z tymi przepisami, pełnomocnikowi pozwanej (radcy prawnemu), który prowadził sprawę również w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, należy się opłata w wysokości 2.700 zł (75% stawki minimalnej w kwocie 3.600 zł), a nie – jak wadliwie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu – 2.400 zł. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w zażaleniu, mimo zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji apelacjami obu stron, Sąd Apelacyjny rozpoznał jedną sprawę, dlatego też należne pełnomocnikowi pozwanej koszty zastępstwa procesowego nie mogą być ustalone odrębnie w odniesieniu do każdej z tych apelacji, a następnie zostać skumulowane. Z tych względów usprawiedliwione było żądanie zmiany zaskarżonego postanowienia i podwyższenie nieprawidłowo określonych kosztów do wysokości 2.700 zł (art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). 5 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.