II CZ 199/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia W. Bryl.Sędziowie: B. Łubkowski, J. Policzkiewicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa:1)Kazimierza B.,2)Józefa N.,3)Stefana L.,4)Eugeniusza L.,5)Włodzimierza F.,6)Franciszka H.,7)Stanisława N.,8)Zdzisława P. i9)Józefa S.przeciwko Kombinatowi Górniczo-Hutniczemu, Zakłady Górnicze w P. o zapłatę, na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 7 października 1970 r. o odrzuceniu pozwu, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do dalszego postępowania.Uzasadnienie faktycznePracowniczy projekt wynalazczy pn. "Hydrocyklon z dzieloną głowicą" zgłoszony został w dniu 6 grudnia 1968 r. przez Józefa N. (główny twórca), Mariana W., Kazimierza B., Renatę B., Mariana D., Czesława M. i Jana Z.Dnia 26 lutego 1969 r. Zakłady Górnicze "P." w P. zleciły Kazimierzowi B. udzielenie twórcom wyżej wymienionego projektu pomocy, polegającej na wykonaniu dokumentacji technicznej do tego projektu, za wynagrodzeniem ustalonym zgodnie z zarządzeniem nr 77 Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 28 marca 1964 r., załącznik nr 5.Ponieważ hydrocyklony były pilnie potrzebne do uruchomienia budowlanego obiektu, uzgodniona została grupa dziewięciu osób do wykonania dokumentacji określonej w zleceniu. Powodowie jako członkowie tej grupy wykonali zlecenie w całości przed terminem, a wobec nieotrzymania zapłaty wystąpili w dniu 23 lutego 1970 r. z powództwem o zasądzenie na ich rzecz z tego tytułu od strony pozwanej kwoty 152.507 zł z 12% i kosztami procesu.Strona pozwana wnosiła o odrzucenie pozwu, bądź o oddalenie powództwa, jako przedwczesnego, zarzucając, że sprawa powinna być najpierw rozpoznana w drodze administracyjnej.W toku postępowania powodowie - wobec otrzymania częściowej zapłaty - ograniczyli swe żądania, wnosząc jedynie o zasądzenie 12% odsetek od kwoty 152.507 zł i kosztów procesu.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 7 października 1970 r. odrzucił pozew, wyrażając pogląd, że wszelkie roszczenia związane z wynalazczością oraz kwestie sporne powinny być rozstrzygane w trybie administracyjnym. W uzasadnieniu tego stanowiska Sąd Wojewódzki powołał się na art. 113 i 125 Prawa wynalazczego, na przepisy uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. w sprawie zasad organizowania, kierowania i koordynacji spraw wynalazczości, rozpowszechniania projektów wynalazczych oraz zasad wynagradzania i finansowania w zakresie wynalazczości (M. P. 1963 r. Nr 18 poz. 100) i na § 86-89 zarządzenia nr 77 Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 28 marca 1964 r. w sprawie wynalazczości.Powodowie zaskarżyli to postanowienie zażaleniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 114 ust. 1 Prawa wynalazczego osoba, która w gospodarce uspołecznionej udzieliła twórcy pracowniczego projektu wynalazczego pomocy w dokonaniu lub opracowaniu projektu, ma prawo do wynagrodzenia. Cytowana wyżej uchwała nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. stanowi, że pomocy takiej udzielają osoby wyznaczone przez właściwą państwową jednostkę organizacyjną na podstawie zlecenia kierownika tej jednostki (§ 20), a wynagrodzenie za pomoc przyznaje się według obowiązujących w danym resorcie norm i stawek dla prac zleconych lub według zasad wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych (§ 79). Dla resortu przemysłu ciężkiego wydana została instrukcja w sprawie wynagradzania za pomoc techniczną przy opracowywaniu projektów wynalazczych, stanowiąca załącznik nr 5 do zarządzenia nr 77 Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 28 marca 1964 r. Na tę instrukcję powołuje się zlecenie udzielone powodom.Stosunek prawny, jaki się zawiązuje między daną jednostką organizacyjną a osobą udzielającą omawianej pomocy, jest niewątpliwie stosunkiem cywilnoprawnym, gdyż źródłem jego powstania jest zlecenie mające charakter umowy. Wynikające więc z tego stosunku sprawy o zapłatę wynagrodzenia za udzieloną pomoc są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1-2 k.p.c.Prawo wynalazcze, jak również uchwała nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. nie zawierają żadnych przepisów dotyczących rozpoznawania wymienionych wyżej spraw, a w szczególności nie przewidują rozstrzygania tych spraw w trybie administracyjnym. Natomiast instrukcja stanowiąca załącznik nr 5 do zarządzenia nr 77 Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 28 marca 1964 r. zawiera przepis (§ 12), według którego odwołanie w sprawach niewłaściwego wynagrodzenia za udzielenie pomocy technicznej rozstrzyga jednostka nadrzędna (Ministerstwo, Zjednoczenie). Przepis ten jednak już choćby ze względu na charakter aktu normatywnego, w którym jest on zawarty (instrukcja), nie może stanowić odstępstwa od ogólnej zasady wyrażonej w art. 2 k.p.c.; zresztą sam sposób ustalania wysokości świadczenia w drodze postępowania pozasądowego nie wyłącza drogi procesu w sprawie o to świadczenie.Sąd Wojewódzki, przyjmując błędnie, że sprawa niniejsza powinna być rozstrzygana w trybie administracyjnym, opierał się na nie mających tu zastosowania przepisach, które dotyczą wynagrodzenia należnego twórcy za pracowniczy projekt wynalazczy. W związku z tym wypada zauważyć, że bez znaczenia jest tu okoliczność, iż dwie osoby spośród powodów (Kazimierz B. i Józef N.) są zarazem twórcami omawianego projektu wynalazczego. Podobnie bowiem jak i inni powodowie w sprawie niniejszej, dochodzą oni jedynie wynagrodzenia za udzieloną na skutek zlecenia pomoc, a nie wynagrodzenia należnego twórcom, obliczanego na zupełnie innych zasadach, a mianowicie na podstawie efektów uzyskanych przez zastosowanie projektu (art. 101 ust. 2 Prawa wynalazczego). Nie ma zaś żadnych przeszkód, aby wykonanie czynności technicznych za odrębnym wynagrodzeniem mogło być zlecone nawet samemu wynalazcy (§ 9 instrukcji).Wreszcie zauważyć należy, że podstawą omawianego tu wynagrodzenia za udzielenie pomocy jest zlecenie, a nie umowa o pracę (por. wyrok SN z dnia 17 marca 1970 r. I PR 45/70 OSNCP 1970/12 poz. 230).W konsekwencji zatem należy dojść do wniosku, że do dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie za udzielenie twórcy pracowniczego projektu wynalazczego pomocy w dokonaniu lub opracowaniu projektu przez osobę, która w gospodarce uspołecznionej udzieliła tej pomocy na podstawie zlecenia (art. 114 ust. 1 Prawa wynalazczego), dopuszczalna jest droga sądowa.Nie zachodziła zatem przyjęta przez Sąd Wojewódzki podstawa do odrzucenia pozwu (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).Z tych względów oraz na mocy art. 397 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.