II CZ 28/16

Sygn. akt II CZ 28/16 POSTANOWIENIE Dnia 15 czerwca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie ze skargi J. K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 22 listopada 1989r., sygn. akt III RC 678/89 wydanego w sprawie z powództwa H. B. przeciwko J. K. o rozwód, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 czerwca 2016 r., zażalenia J. K. na postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt III RC 680/12, 1) oddala zażalenie; 2) oddala wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Kaliszu odrzucił skargę pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 22 listopada 1989 r., którym został orzeczony rozwód jego małżeństwa 2 z H. K., obecnie B., z uwagi na to, że została złożona po upływie dwóch lat od uprawomocnienia wyroku. Pozwany w zażaleniu zarzucił, że Sąd Rejonowy nie miał kompetencji do oceny dopuszczalności skargi, ponieważ została ona przyznana Sądowi Najwyższemu, stosownie do art. 4248 § 1 k.p.c. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje także, wyjątkowych wypadkach wskazanych w art. 4241 § 2 k.p.c., od prawomocnych orzeczeń sądu pierwszej instancji kończących postępowanie. Rozpoznanie tej skargi zostało powierzone Sądowi Najwyższemu (art. 4249 i 42410 k.p.c.). Zgodnie z art. 4246 § 1 k.p.c., skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wnosi się do sądu, który wydał kwestionowane orzeczenie. Do zakresu czynności powierzonych temu sądowi należą jedynie te konkretnie wskazane w przepisach art. 4246 § 2 i 3 k.p.c. Obejmują one podejmowanie działań mających na celu usunięcie jej braków formalnych wyszczególnionych w art. 4245 § 2 k.p.c., odrzucenie skargi nieopłaconej i wniesionej z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. oraz skargi, których braków strona nie usunęła. Wyszczególnienie to jest wyczerpujące (por. postanowienia Sądu Najwyższego: 17 czerwca 2005 r., III CZ 49/05, OSNC 2005, nr 10, poz. 180; z dnia 20 czerwca 2006 r., II BZP 1/06, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 161; z dnia 6 lutego 2015 r., II CZ 106/14, niepubl.). Nie zostało zatem przewidziane upoważnienie dla sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, badanie czy skarga spełnia warunki sformułowane w art. 4245 § 1 k.p.c., swoiste dla tego rodzaju środka, jako kreujące jego szczególny charakter. Oznacza to, że o stwierdzeniu dochowania terminu przewidzianego w art. 4246 § 1 k.p.c. oraz odrzuceniu skargi w razie niedochowania go, decyduje Sąd Najwyższy, stosownie do art. 4248 § 1 k.p.c. Pomimo podzielenia stanowiska skarżącego w tej kwestii, zażalenie nie mogło odnieść zamierzonego rezultatu. Z przeprowadzonej przez Sąd Najwyższy kontroli dochowania wymagań skargi wynika, że niezależnie od 3 wniesienia pisma nazwanego skargą po upływie dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku, to zostało ono sporządzone osobiście przez skarżącego, wbrew wymaganiu przewidzianemu w art. 871 § 1 k.p.c. Oznacza to, że skargę należało odrzucić, a w odniesieniu do drugiego z wymienionych wymagań, Sąd Rejonowy powinien tę przyczynę uczynić podstawą postanowienia, stosownie do art. 4246 § 3 k.p.c. Nie zasługiwało na podzielenie stanowisko żalącego, że Sąd Rejonowy powinien skargę jednoznacznie nazwaną potraktować jako skargę o wznowienie postępowania. W piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r. (k.44 - 47) J. K. zawarł oświadczenie, że domaga się wznowienia postępowania, a pomimo tego kontynuował postępowanie mające na celu rozpoznanie zażalenia. W tej sytuacji pismo z dnia 29 kwietnia 2013 r. podlega odrębnej kwalifikacji i ocenie, które nie leżą w gestii Sądu Najwyższego. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie. Wniosek pełnomocnika żalącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 223 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) i § 15 oraz 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), pełnomocnikowi ustanowionemu przez sąd przysługuje prawo domagania się od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Istotą wprowadzenia przymusowego zastępstwa stron w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, między innymi przez radców prawnych, było zapewnienie podejmowanym czynnościom odpowiedniego poziomu, podyktowanego właściwą, przewyższającą podstawowy poziom, znajomością prawa, adekwatnej do wykonywanego zawodu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że czynności adwokata (radcy prawnego) ustanowionego przez sąd, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, prowadzące do złożenia środka prawnego oczywiście 4 bezzasadnego, nie usprawiedliwiają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 40; z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98 (OSNC 1999, nr 6, poz. 123); z dnia 20 września 2007 r., II CZ 69/07 (OSNC 2008, nr 3, poz.41); z dnia 11 maja 2011 r., II CSK 699/10 (OSN –ZD 2011, nr 3, poz. 72; z dnia 6 czerwca 2014 r., IV CSK 228/14, niepubl.). W niniejszej sprawie pomoc prawna polegała na sporządzeniu i wniesieniu zażalenia, które nie tylko nie uwzględniało nieusuwalnych wymagań skargi, ale zaprzeczając sformułowanemu wnioskowi, utrzymywało, że w istocie wniesioną skargę potraktować należało jako inny środek, czy nawet roszczenie odszkodowawcze. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że złożenie tego środka odwoławczego stanowiło wyraz celowej i rzeczywistej pomocy prawnej. jw