II CZ 4/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Łysakowski, M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1986 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie z powództwa Zbigniewa K. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w P. o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych zażalenia powoda na postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 15 listopada 1985 r.uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania wniosków powoda.Uzasadnienie faktycznePowołując się na art. 840 § 1 k.p.c. powód wystąpił przeciwko pozwanemu Bankowi Spółdzielczemu o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych wystawionych przez ten Bank. Wniósł też o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o zabezpieczenie roszczenia przez zawieszenie egzekucji.Sąd Wojewódzki uznając, że powództwo jest oczywiście bezzasadne, odmówił powodowi zwolnienia od kosztów sądowych i nie uwzględnią jego wniosku o zawieszenie egzekucji.Uzasadnienie prawneW wyniku zażalenia powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. - prawo bankowe (Dz. U. Nr 7, poz. 56) dokument banku związany z dokonaniem czynności bankowej, stwierdzający zobowiązanie na rzecz banku i zaopatrzony w jego oświadczenie, że oparte na tym dokumencie roszczenie jest wymagalne, ma moc prawną tytułu wykonawczego bez potrzeby uzyskiwania dla niego sądowej klauzuli wykonalności, przy czym według wyboru banku egzekucja odbywa się w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej. Paragraf 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 listopada 1982 r. w sprawie ogólnych zasad udzielania kredytów przez banki (Dz. U. Nr 45, poz. 293) zawiera delegację do ustalenia w instrukcji m.in. zabezpieczenia zwrotu kredytu. Na jej podstawie została wydana instrukcja regulująca zasady i tryb windykacji kredytów przez banki spółdzielcze (załącznik do zarządzenia Prezesa Banku Gospodarki Żywnościowej z dnia 12 stycznia 1978 r., zmieniony zarządzeniem z dnia 16 grudnia 1982 r.). Instrukcja ta w pkt 13 przewiduje wezwanie dłużnika do niezwłocznej spłaty kredytu, tj. postawienie tego kredytu w stan wymagalności. Tak, jak udzielenie kredytu (art. 13 ust. 3 pkt 4 powołanej ustawy) czy jego wypowiedzenie (§ 2 ust. 2, § 14 ust. 2 powołanego rozporządzenia), postawienie kredytu w stan wymagalności również stanowi czynność bankową. Ściślej, postawienie przez bank kredytu w stan wymagalności jest jednostronną czynnością prawną banku, która ma moc prawną tytułu wykonawczego.Pozwany Bank postawił kredyt powoda w stan wymagalności. Gdyby Bank dokonał wyboru egzekucji należności w trybie egzekucji administracyjnej, to chociaż podstawą egzekucji byłaby czynność prawna Banku, a nie jego decyzja w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, należałoby uznać, że przekazanie do egzekucji administracyjnej nastąpiłoby na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.). Wówczas powodowi przysługiwałaby ochrona przewidziana tylko w tej ustawie.Jednakże egzekucję należności Bank skierował do wykonania w obu trybach: egzekucji sądowej i administracyjnej, w wyniku czego doszło do zbiegu egzekucji, o której mowa w art. 773 k.p.c., a dyrektor Banku wyjaśnił, że administracyjny organ egzekucyjny (urząd skarbowy) skierował do sądu wniosek o wyznaczenie sądowego organu egzekucyjnego (komornika) do prowadzenia egzekucji, o czym Bank został zawiadomiony.Gdyby zgodnie z powołanym wnioskiem Sąd rozstrzygnął, że komornik jako sądowy organ egzekucyjny ma dalej prowadzić łącznie obie egzekucje w trybie właściwym dla tego organu, tj. w trybie egzekucji sądowej (art. 773 k.p.c.), zachodziłby taki stan rzeczy, jaki miałby miejsce gdyby Bank dokonał wyboru egzekucji należności w trybie egzekucji sądowej, tzn. wykonywania jego tytułu w wymienionej drodze.Powód nie twierdzi, że po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Nie opiera więc powództwa na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i już z tej przyczyny, bez potrzeby wskazywania na dalsze, w sprawie nie ma zastosowania art. 840 § 2 k.p.c. Powód przyznaje istnienie wierzytelności banku, ale uważa, że w danym wypadku Bank nie mógł postawić kredytu w stan wymagalności. Przy założeniu co do wykonywania tytułu w drodze egzekucji sądowej chodzi zatem o to, czy żądanie powoda mieści się w ramach art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., a przepis ten przewiduje, że gdy dłużnik przeczy zdarzeniu, na którym oparto wydanie klauzuli wykonalności, to może on w drodze procesu żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Otóż, gdy tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu lub inne orzeczenie zrównane z nim skutkami, to powołaniu się na zdarzenie sprzed powstania tego tytułu stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej. Natomiast, gdy w grę wchodzi postawienie kredytu w stan wymagalności, które stanowi jednostronną czynność banku., mającą moc prawną tytułu wykonawczego, to powołaniu się na zdarzenie sprzed powstania tego tytułu nic nie stoi na przeszkodzie. Dlatego w razie postawienia przez bank kredytu w stan wymagalności dłużnik może powołać się na zdarzenie sprzed powstania tytułu wykonawczego, przeczyć zdarzeniu, na którym oparto jego wykonalność, a w konsekwencji może domagać się na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. pozbawienia tego tytułu wykonawczego wykonalności, inaczej mówiąc - podjąć merytoryczną obronę przed wykonywaniem tytułu w drodze egzekucji sądowej. Tym samym powód mógł powołać się na to, że pkt 13 wspomnianej instrukcji nie pozwalał w danym wypadku na postawienie kredytu w stan wymagalności, i z tej przyczyny - domagać się pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności.Przy założeniu co do wykonywania tytułu w drodze egzekucji sądowej stanowisko Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie oczywistej bezzasadności powództwa okazuje się błędne. Z tej więc przyczyny nie mogło dojść do odmówienia powodowi zwolnienia od kosztów sądowych (art. 116 § 2 k.p.c.).Z kolei co się tyczy wniosku powoda o zabezpieczenie roszczenia przez zawieszenie egzekucji, to przy założeniu, iż tytuł Banku jest wykonywany w drodze egzekucji sądowej, Sąd Wojewódzki nie miał na względzie, że w myśl art. 843 § 4 k.p.c. sąd może zabezpieczyć powództwo przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie zmierza do zaspokojenia roszczenia w rozumieniu art. 731 k.p.c. Sąd Wojewódzki nie rozważył też postanowienia pkt 38 wspomnianej instrukcji, przewidującego sytuacje, w których sam bank może zawiesić egzekucję. W świetle tego postanowienia dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena przesłanek art. 730 § 1 k.p.c., które powód podał i uprawdopodobnił (art. 737 § 1 k.p.c.), mogłaby wypaść inaczej.Przy założeniu, o którym mowa, nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki wniosku powoda o zawieszenie egzekucji przedstawia się jako dowolne.Toteż orzeczono jak w sentencji.