II CZ 41/21

Sygn. akt II CZ 41/21 POSTANOWIENIE Dnia 9 grudnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Władysław Pawlak SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa M. B. K. przeciwko M. K. o rozwód, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 grudnia 2021 r., zażalenia powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie. 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 22 czerwca 2020 r. w sprawie z powództwa M. B. K. przeciwko M. K. o rozwód: I. rozwiązał przez rozwód małżeństwo powódki M. B. K. z domu S. z pozwanym M. K. zawarte 17 czerwca 2006 roku w S. i zapisane w księgach stanu cywilnego Urzędu Stanu Cywilnego w S. za numerem (…) - bez orzekania o winie, II. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron M. K., urodzonym 27 lipca 2008 r. i M. J. K., urodzonym 1 września 2013 r. powierzył powódce, ograniczając władzę rodzicielską pozwanego do prawa współdecydowania o istotnych sprawach życiowych dzieci, III. ustalił kontakty pozwanego M. K. z małoletnimi dziećmi M. K. i M. J. K. po ukończeniu przez pozwanego stacjonarnego leczenia odwykowego oraz odbyciu terapii AA: 1. w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca od piątku po zajęciach szkolnych do niedzieli do godziny 10:00, z wyłączeniem okresu wakacji letnich, ferii zimowych, świat Bożego Narodzenia i świat Wielkanocnych, 2. w każdą środę po zajęciach szkolnych do godziny 18:00, z wyłączeniem okresu wakacji letnich, ferii zimowych, świat Bożego Narodzenia i świąt Wielkanocnych, 3. w okresie wakacji letnich każdego roku od 1 sierpnia od godziny 10:00 do 7 sierpnia do godziny 18:00, 4. w pierwszy tydzień ferii zimowych od piątku po zakończeniu zajęć szkolnych do kolejnego piątku do godziny 10:00, 5. w okresie świąt Bożego Narodzenia: a) w latach parzystych od 25 grudnia od godziny 10:00 do 26 grudnia do godziny 9:00, b) w latach nieparzystych od 24 grudnia od godziny 10:00 do 25 grudnia do godziny 9:00, 3 6. w okresie świąt Wielkanocnych: a) w latach parzystych w Niedzielę Wielkanocną od godziny 10:00 do godziny 18:00, b) w latach nieparzystych w Poniedziałek Wielkanocny od godziny 10:00 do godziny 18:00; z jednoczesnym zobowiązaniem pozwanego M.K. do odbierania i wydawania małoletnich synów z miejsca i do miejsca ich zamieszkania przed i po odbytym kontakcie. IV. kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron obciążył oboje rodziców i z tego tytułu zasądził od pozwanego M. K. na rzecz M. K. i M. J. K. alimenty w kwotach po 2 000,00 zł miesięcznie na każde dziecko, płatne z góry do dnia 10 każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami w wypadku opóźnienia w płatności każdej z rat, poczynając od uprawomocnienia się wyroku. V. nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania. VI. zniósł między stronami koszty zastępstwa procesowego. VII. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1 800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu prowadzonym w celu wykonania zabezpieczenia udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia 12 września 2016 roku a prowadzonego przez komornika pod sygnaturą Kmp (…). VIII. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 150 złotych tytułem zwrotu połowy opłaty sądowej. Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r., na skutek apelacji pozwanego, uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części tj. w punktach drugim, trzecim oraz czwartym i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego „niemalże w całości” i poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu odwoławczego, doszło do nierozpoznania istoty 4 sprawy i zachodzi konieczność przeprowadzenie postępowania dowodowego niemalże w całości. W zażaleniu powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, podnosząc zarzuty naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 17 pkt 1 k.p.c., art. 17 pkt 1 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 58 § 1 k.r.o. i art. 2432 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo w sposób - w zasadzie - nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.). W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji - z reguły - zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji jest możliwe jedynie w przypadkach określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia ocenie Sądu Najwyższego może zostać poddana wyłącznie trafność zakwalifikowania wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie orzeczenia kasatoryjnego; poza zakresem badania pozostają natomiast kwestie prawidłowości czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz trafności wykładni zastosowanego prawa materialnego (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, z dnia 26 marca 2014 r., V CZ 15/14, z dnia 7 marca 2014 r., IV CZ 131/13 - nie publ.). Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się po przeanalizowaniu żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś ewentualnych uchybień w postępowaniu, w szczególności wad polegających na poczynieniu wadliwych lub niekompletnych ustaleń faktycznych. Zakwestionowanie przez sąd odwoławczy poglądu prawnego sądu pierwszej instancji co do zasadności rozpoznawanego żądania także nie 5 oznacza, że sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, poz. 483). Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych nie może być utożsamiane z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2017 r., II CZ 148/16, nie publ.). Sąd Apelacyjny jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego wskazał nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy istoty sprawy. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego „niemalże w całości” i poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Podkreślił, iż Sąd Okręgowy wydał wyrok opierając się wyłącznie na przesłuchaniu stron i dokumencie prywatnym - zaświadczeniu lekarskim z dnia 11 marca 2020 r., a dowód z zeznań stron nie został oceniony i nie stanowił podstawy poczynionych ustaleń faktycznych, niezbędnych do zastosowania prawa materialnego. Wskazał również, że nie zostały rozpoznane i przeprowadzone dowody zgłoszone przez strony w pozwie, odpowiedzi na pozew i w pismach złożonych w toku postępowania. Trafnie zarzuciła skarżąca, że wskazane okoliczności nie uzasadniają wyprowadzonego z nich wniosku co do potrzeby uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika jednoznacznie, że żądania pozwu dotyczące rozwiązania przez rozwód małżeństwa powódki i pozwanego, sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, alimentów, a także ustalenia kontaktów z małoletnimi dziećmi stron, zostały poddane merytorycznej ocenie. Sąd Okręgowy rozwiązał przez rozwód małżeństwo stron, orzekł o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, o kosztach utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron oraz o sposobie wykonywania kontaktów dzieci z pozwanym. Wskazał przy tym, na jakim materiale dowodowym się oparł (zeznania stron, dokumentacja medyczna, opinii OZSS). W świetle przytoczonych argumentów - wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego – nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. 6 Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niedostatki w zakresie szczegółowych ustaleń faktycznych oraz potrzeby przeprowadzenia dodatkowych dowodów nie stanowią przesłanek usprawiedliwiających wydanie orzeczenia kasatoryjnego. Sąd Apelacyjny - w ramach apelacji pełnej - zobowiązany był uzupełnić postępowanie dowodowe, dokonać niezbędnych ustaleń faktycznych i przeprowadzić ich ocenę prawną w zakresie istotnym dla potrzeb rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że wydania orzeczenia kasatoryjnego nie uzasadnia potrzeba nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym usunięcia jego wad oraz przeprowadzenia dowodów bezpodstawnie pominiętych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2018 r., V CZ 19/18, nie publ.). Sąd drugiej instancji, orzekając na podstawie art. 382 k.p.c., zobowiązany jest naprawić dostrzeżone wadliwości, jako że w systemie apelacji pełnej druga instancja ma charakter merytoryczny, a nie jedynie kontrolny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2017 r., IV CZ 39/17, nie publ.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.