II CZ 49/20

Sygn. akt II CZ 49/20 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek SSN Władysław Pawlak w sprawie z wniosku G. R., A. R., H. K., Ł. M. i E. G. przy uczestnictwie K. S. i B. S. o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 grudnia 2020 r., zażalenia uczestników postępowania na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt II Ca (...), 1. odrzuca zażalenie 2. koszty postępowania zażaleniowego wnioskodawcy i uczestnicy postępowania ponoszą we własnym zakresie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 10 marca 2002 r. Sąd Okręgowy w S. odrzucił skargę kasacyjną uczestników postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 7 listopada 2019 r. Stwierdził, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od wartości określonej w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. W zażaleniu uczestnicy postępowania zarzucili naruszenie art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 207 k.c. „przez nieprawidłowe ustalenie wartości przedmiotu 2 zaskarżenia w oparciu o wartość roszczenia przysługującego uczestnikom wobec wnioskodawców w sytuacji, gdy uczestnicy podnieśli zarzut braku rozliczenia nakładów poczynionych na nieruchomość, a zatem zgodnie z orzecznictwem SN, wartość przedmiotu zaskarżenia mogła być oznaczona ponad wysokość udziałów wnioskodawców we współwłasności" i wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedmiotem zarzutu zawartego w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 10 marca 2020 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej uczestników postępowania jest sposób ustalenia przez Sąd wartości przedmiotu zaskarżenia, który w skardze kasacyjnej został określony na 215 000 zł. Nie ulega wątpliwości, że Sąd Okręgowy w S. oceniając dopuszczalność skargi kasacyjnej wniesionej przez uczestników postępowania B. S. i K. S. nie był związany wskazaniem przez skarżących wartości przedmiotu zaskarżenia. W sprawach działowych wartość przedmiotu zaskarżenia nie może co do zasady przekraczać wartości udziału uczestnika postępowania, który w rozpoznawanej sprawie nie przekraczał granicy określonej w art. 5191 § 1 pkt 4 k.p.c. Jednakże niezależnie od wartości majątku, którego dotyczyło postępowanie o zniesienie współwłasności oraz wartości udziałów skarżących, w postępowaniu tym skarżący domagali się rozliczenia nakładów poniesionych na przedmiot współwłasności. Wysokość tego rodzaju nakładów, możliwych do rozliczenia w postępowaniu o zniesienie współwłasności, nie jest limitowana wartością przedmiotu współwłasności i może ją przekraczać. Nie budzi wątpliwości, że skarżący w apelacji zarzucali, że Sąd pierwszej instancji nie rozliczył poniesionych przez nich nakładów, których wysokość określili na 215 000 zł. Uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 7 listopada 2019 r. wskazuje z kolei, że apelacja uczestników postępowania w tym zakresie została oddalona. W skardze kasacyjnej skarżący kwestionują w całości to rozstrzygnięcie, wskazując że określenie przez nich wartości nakładów na kwotę 215 000 zł było prawidłowe. 3 Merytoryczną ocenę zasadności zażalenia należało poprzedzić oceną jego dopuszczalności, niezależnie od jego przedstawienia do rozpoznania przez Sąd Okręgowy w S. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 10 marca 2020 r. Zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1469 ze zm., dalej - ustawa nowelizująca) do rozpoznania zażalenia miały zastosowanie przepisy tej ustawy. Powyższa nowelizacja zmieniła w sposób istotny tryb zaskarżania orzeczeń sądowych, wprowadzając zasadę, że skuteczne wniesienie zażalenia lub apelacji jest uzależnione od wcześniejszego złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie jego uzasadnienia. Wprawdzie nie zostało to wyrażone wprost w żadnym ze znowelizowanych przepisów, lecz obowiązywanie tej reguły wynika jednoznacznie z wykładni kilku powiązanych ze sobą przepisów, a w szczególności znowelizowanego art. 369, w którym na mocy ustawy nowelizującej uchylono dotychczasowy § 2. Jednocześnie regulacja zawarta w zmienionym art. 357 § 2 przewidywała, że postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu obu stronom, a w przypadku, gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Obecnie art. 357 § 2 reguluje wyłącznie sposób doręczenia postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym. Dodany przez ustawę nowelizującą § 21 stanowi natomiast, że postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodnia od dni doręczenia postanowienia. Postanowienie z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy doręczył uczestnikom postępowania z urzędu odpis postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjni wraz z uzasadnieniem, sprzecznie z obowiązującymi przepisami. Doręczenie nastąpiło do rąk pełnomocnika skarżących w dniu 17 lipca 2020 r. Nie mogło jednak wywrzeć skutku równoznacznego z doręczeniem uzasadnienia na wniosek strony, o którym mowa w art. 357 § 21 k.p.c. Wadliwa czynność dokonana bez ustawowej podstawy, nie mogła zastąpić wymaganego przez ustawę wniosku strony (uczestnika postępowania) o doręczenie uzasadnienia orzeczenia. Z tego względu zażalenie 4 wniesione w dniu 22 lipca 2020 r., bez spełnienia wymogu określonego w art. 357 § 21 k.p.c. było niedopuszczalne i powinno zostać odrzucone przez Sąd drugiej instancji. Z tego względu, po przedstawieniu go do rozpoznania, podlegało odrzuceniu przez Sąd Najwyższy (art. 3986 § 3 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.). Wymaga jednocześnie odnotowania, że sposób wniesienia zażalenia przez pełnomocnika skarżących był niewątpliwie związany z doręczeniem zaskarżonego postanowienia wraz z uzasadnieniem. Wobec czynności dokonanej przez sąd (doręczenia uzasadnienia postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym) pełnomocnik skarżących, dysponując już faktycznie uzasadnieniem orzeczenia, które miał zamiar zaskarżyć, mógł uznać, że zwracanie się w tej sytuacji o jego ponowne doręczenie, zgodnie z art. 357 § 21 k.p.c. jest bezprzedmiotowe. Należy także podkreślić, że strona postępowania, także zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, nie powinna ponosić negatywnych skutków wadliwego postępowania sądu. Tego rodzaju sytuacja nie sanuje wprawdzie skutków niezgodnego z przepisami wniesienia środka zaskarżenia, ale może być odpowiednio oceniona z punktu widzenia zawinienia strony w przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania wymaganej przez ustawę czynności procesowej. jw