II CZ 70/61

SentencjaSN w sprawie z powództwa Józefa L. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S.) o 200.000 zł, na skutek zażalenia powoda na postanowienie S. Woj. w W. z 15 kwietnia 1961 postanowił zażalenie oddalić.Uzasadnienie faktyczneSkładając 22 grudnia 1960 r. pozew przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S.) o 200.000 zł z odsetkami z tytułu odszkodowania za pozostawiony za granicą majątek, Józef L. wnosił o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.W treści pozwu powód twierdził, że jest repatriantem. W miejscowości P. powód pozostawił budynek mieszkalny, 0,50 ha ogrodu i sadu, 2 ha lasu, 1 ha łąki oraz zabudowania gospodarcze. W P. zamieszkiwał do końca października 1945 r. Pod koniec października 1945 r. w ramach przeprowadzonej repatriacji powód, pozostawiając swój majątek nieruchomy, wyjechał na zachód i 12 grudnia 1945 r. przyjechał do S.Przed repatriacją przedstawiciel Pełnomocnika Rządu Polski do Spraw Repatriacji oświadczył powodowi, jak też i innym repatriantom, że za pozostawione mienie otrzymają ekwiwalent w Polsce.Po przyjeździe powoda do S.P.U.R. przekazał mu w posiadanie nieruchomość miejską. Do dnia dzisiejszego władze, między nimi i pozwane Prezydium PRN w S., nie załatwiły jego wniosku o przekazanie mu tej nieruchomości na własność z zarachowaniem mu na poczet ceny nabycia wartości pozostawionego przez niego mienia.Zdaniem powoda, ponieważ do obecnej chwili nie otrzymał ekwiwalentu pozostawionego przez niego mienia, Skarb Państwa winien mu wynagrodzić szkodę stąd wynikłą, którą oblicza według wartości dochodów, jakie mógłby uzyskać z posiadanego niegdyś majątku.Sąd Wojewódzki postanowieniem z 15 kwietnia 1961 wniosek powoda o zwolnienie go od kosztów sądowych oddalił z tym uzasadnieniem, że roszczenie, powoda nie ma charakteru prywatno-prawnego, gdyż przyznanie prawa własności w zamian za pozostawiony za granicą majątek należy jedynie do decyzji władzy administracyjnej, i w związku z tym powództwo jest oczywiście bezzasadne. Sąd powołał się jako na podstawę swego rozstrzygnięcia na przepis art. 113 § 2 k.p.c.W zażaleniu od tego postanowienia powód wnosi o jego zmianę i przyznanie powodowi zwolnienia od kosztów sądowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.Umowa między Rządem Polski a Rządem Ukraińskiej S.R.R. i Białoruskiej S.R.R. w sprawie udzielenia repatriantom, którzy na terenie tych Republik Radzieckich pozostawili swój majątek, odpowiedniego ekwiwalentu w Polsce, a na którą powołuje się żalący, nie może stanowić źródła praw podmiotowych powoda, skoro umowa ta nie została w Polsce ani ratyfikowana, ani ogłoszona.Sprawa otrzymania przez repatriantów ekwiwalentów uregulowana natomiast została w szeregu aktów ustawodawczych, wydanych w Polsce po odzyskaniu niepodległości. W aktach tych zastrzeżono, że repatriantom zarachowuje się na pokrycie ceny nabycia nabywanych od państwa nieruchomości wartości pozostawionego przez nich mienia. Jest to jedyny sposób ekwiwalentu, do jakiego repatriant miał i ma prawo w zamian za pozostawiony przez niego za granicą majątek nieruchomy. Tak stanowiły: 1) dekret z 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1946 r. Nr 71, poz. 389) w art. 9; 2) dekret z 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz. U. z 1952 r. Nr 49, poz. 326) w art. 14; 3) ustawa z 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. z 1957 r. Nr 31, poz. 132) w art. 8.Wszystkie te powołane przepisy miały brzmienie jednakowe i stanowiły, że na pokrycie ceny nabycia lub czynszu za państwowe mienie nieruchome, odstąpione w trybie tych dekretów osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939 pozostawiły majątek nieruchomy na terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych, nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, jeżeli osoby te zamieszkiwały na tych terenach przed 1 października 1939 r. - zalicza się wartość pozostawionego za granicą mienia nieruchomego.Jak wynika z tych przepisów, jedyną formą realizacji należnego repatriantom ekwiwalentu za pozostawione przez nich mienie za granicą jest zaliczenie na poczet ceny sprzedanego im mienia państwowego wartości pozostawionego przez nich mienia.Jak wynika z własnych twierdzeń powoda, i on uzyskał po przyjeździe do Polski przydział nieruchomości miejskiej. Powód żali się jedynie na trudności przy uzyskaniu formalnego tytułu własności. Myli się jednak powód, gdy sądzi, że obok prawa do nabycia mienia nieruchomego na warunkach wymienionych w wyżej cytowanych ustawach, służy mu jeszcze prawo do odszkodowania.Poszukiwanie przez powoda odszkodowania w zamian za nieprzydzielenie mu mienia nieruchomego nie znajduje żadnego uzasadnienia ani w cytowanych przepisach prawnych, ani w żadnych innych. W szczególności błędnie powołuje się powód jako na podstawę swego roszczenia odszkodowawczego na art. 239 k.z. Przepis ten przyznaje wierzycielowi prawo do odszkodowania w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przez dłużnika istniejącego zobowiązania. Na pozwanym Skarbie Państwa nie zaciążył według cytowanych ustaw żaden obowiązek w przedmiocie ekwiwalentu za pozostawiony przez powoda majątek za granicą. Jak już wyżej wypowiedziano, państwo przyjęło na siebie obowiązek przekazania repatriantom mienia nieruchomego z zaliczeniem im na poczet ceny sprzedaży wartości pozostawionego przez nich mienia i nic poza tym.Tyle jeśli chodzi o zasadność samego roszczenia. Ale rzecz najważniejsza dla sprawy samego zażalenia, że wymienione wyżej ustawy nie tylko określiły zakres uprawnień repatriantów, ale i drogę, na jakiej mogą swoje uprawnienia realizować.Wszystkie powołane ustawy wskazują jako jedyną drogę dla realizacji uprawnień repatriantów, pozostających w związku ze służącym im rzeczywiście ekwiwalentem za pozostawione przez nich za granicą mienie, drogę postępowania przed władzami administracyjnymi, powołanymi w tych ustawach. Jedynie te władze są powołane dla realizowania celów, wskazanych w tych ustawach. Wykluczona natomiast jest droga sądowa. Słusznie zatem S. Woj. stwierdził, że skoro przyznanie nieruchomości repatriantowi w zamian za pozostawiony przez niego za granicą majątek należy jedynie do decyzji władzy administracyjnej, droga sądowa jest zamknięta dla roszczeń dochodzonych w pozwie. We wszystkich wymienionych ustawach zostały szczegółowo wyliczone władze, przed którymi repatriant winien zgłosić swoje uprawnienia, i to pod sankcją utraty tych uprawnień (patrz art. 9 ust. 4 dekretu z 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska - Dz. U. z 1946 r. Nr 71, poz. 389).Skoro zatem wymienione wyżej ustawy nadały repatriantom pewne uprawnienia w postaci prawa pierwszeństwa w uzyskaniu w drodze umowy kupna sprzedaży państwowego mienia nieruchomego z prawem zaliczenia na poczet ceny kupna wartości mienia za granicą pozostawionego, a przy tym w ustawach tych został wskazany tryb urzeczywistnienia tych uprawnień, a mianowicie tryb administracyjny, to tylko ten tryb z wyłączeniem drogi sądowej musi być uznany za właściwy przy dochodzeniu roszczeń z tej ustawy wypływających.Z tych zasad należało uznać za słuszne stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że dochodzone w pozwie roszczenie jest oczywiście bezzasadne, skoro wybrana droga dla jego realizacji jest oczywiście niewłaściwa i nie może prowadzić do uwzględnienia roszczenia, a tym samym roszczenie to przedstawia się jako roszczenie "oczywiście bezzasadne" w rozumieniu art. 113 § 2 k.p.c. i dla jego dochodzenia nie może być powodowi przyznane zwolnienie od kosztów sądowych.W tych warunkach i z mocy art. 398 k.p.c. w związku z art. 383 k.p.c. zażalenie jako bezzasadne oddalono.