II CZ 86/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), E. Warzocha.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu nie jawnym sprawy z powództwa Józefa D., Leona A., Ryszarda P., Wojciecha P., Edmunda P., Aleksandra P., Leona N., Włodzimierza C., Henryka W., Jerzego N., Włodzimierza Ł., Kazimierza K. przeciwko Spółdzielni Rzemieślniczej "M." w P. o ustalenie, na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 1979 r.1) zmienił zaskarżone postanowienie i nie obciążył powodów kosztami procesu;2) poza tym zażalenie oddalił, a koszty postępowania zażaleniowego wzajemnie zniósł.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo o ustalenie, że powodowie stali się współwłaścicielami oprzyrządowania, na którym dla pozwanej Spółdzielni Rzemieślniczej wykonywali samochodowe tablice rejestracyjne. Uznawszy jednak, iż swym uchybiającym wymaganiom staranności postępowaniem członkowie Zarządu wytworzyli u rzemieślników błędne przekonaniem, że oprzyrządowanie przejdzie na ich własność po wpłaceniu pewnych - potrącanych im z rachunków - kwot pieniężnych. Sąd ten zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powodów koszty procesu w kwocie 7.100 zł (art. 102 k.p.c.).Zażalenie pozwanej Spółdzielni na postanowienie o kosztach procesu jest uzasadnione tylko częściowo.Przepis art. 102 k.p.c. pozostawia - ze względów słuszności - sądom pewną swobodę w przyznawaniu zwrotu kosztów procesu, gdy zastosowanie zasady odpowiedzialności za wynik (art. 98 k.p.c.), nie dałoby się pogodzić z tymi zasadami. Brzmienie tego przepisu, mówiącego o "wypadkach szczególnie uzasadnionych", przemawia za tezą, że chodzi tu o przepis wprowadzający wyjątek od zasady, co wyłącza stosowanie wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że na podstawie art. 102 k.p.c. - odmiennie niż np. w wypadkach z art. 101 - sąd może tylko nie zasądzić od strony przegrywającej całości lub części kosztów, nie może natomiast zasądzić na jej rzecz kosztów od strony wygrywającej.Tym samym zaskarżone postanowienie nie może być utrzymane w mocy. Nie oznacza to jednak, iż uwzględnienie zażalenia powinno prowadzić do zmiany tego orzeczenia i przyznania pozwanej Spółdzielni, kosztów procesu według norm przepisanych (art. 98 k.p.c.). Przyrzekania na piśmie rzemieślnikom podczas rokowań, iż oprzyrządowanie, na którym będą wykonywali samochodowe tablice rejestracyjne, przejdzie - po wpłacie poprzez potrącenie im z przedstawionych rachunków pewnych kwot pieniężnych - na ich własność i zaniechanie uczynienia w zawartej później z nimi umowie wyraźnej wzmianki o tym, że wypowiedź ta utraciła aktualność, można istotnie potraktować jako uchybienie obowiązkowi lojalności Rzemieślniczej Spółdzielni wobec swych członków. W sytuacji zaś, gdy powodowie wdali się w spór w wywołanym przez to mylnym przekonaniu, że przyrzeczenie to obowiązuje, można podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, że w granicach określonych w art. 102 k.p.c. powinna pozwana Spółdzielnia ponosić konsekwencje wytoczonego przez nich procesu. Dlatego Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie tylko w ten sposób, że powodów nie obciążył kosztami procesu (art. 390 § 1, 397 § 2 k.p.c.).Dalej idące zażalenie oddalono (art. 387, 397 § 2 k.p.c.).O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono w myśl art. 100 k.p.c.