II KR 197/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tobera. Sędziowie: W. Sutkowski, T. Palmowski (sędzia SW deleg. do SN - sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Zdrojewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 25 września 1978 r. sprawy Krystiana K., oskarżonego z art. 18 § 1 k.k. w związku z art. 201, art. 199 § 1 k.k., art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 205 § 1 k.k. i art. 205 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 marca 1978 r.1) zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Krystiana K. w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o karze łącznej;b) ustalił, iż czyny opisane w pkt 1-3 aktu oskarżenia stanowią jedno przestępstwo polegające na tym, że w okresie od dnia 12 września do dnia 29 września 1977 r. w G., J. i innych miejscowościach na terenie kraju, działając częściowo indywidualnie, częściowo zaś wspólnie z Ryszardem K., Andrzejem K., Piotrem K. i Andrzejem R., za pomocą datownika skradzionego w Urzędzie Pocztowo-Telekomunikacyjnym w G., dokonał szeregu wpisów fikcyjnych wpłat w książeczkach PKO, na podstawie których zagarnął razem ze współdziałającymi z nim wyżej wymienionymi osobami 158.800 zł wypłat z tychże książeczek na szkodę PKO, i za to na podstawie art. 201 i 265 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k. skazał go na karę 7 lat pozbawienia wolności; na podstawie art. 36 § 3 k.k. wymierzył mu grzywnę w wysokości 100.000 zł oraz na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat oraz konfiskatę mienia w całości,c) na podstawie art. 66, 67 § 1 i art. 70 § 1 k.k. wymierzył nową karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 8 lat oraz łączną grzywnę w wysokości 100.000 zł (...);2) w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneKrystian K. został oskarżony o to, że:1) w okresie od dnia 12 do dnia 26 września 1977 r. w G. i J. udzielił Ryszardowi K., Andrzejowi K., Piotrowi K. i Andrzejowi R. pomocy w dokonaniu przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości w ten sposób, że za pomocą datownika skradzionego w Urzędzie Pocztowo-Telekomunikacyjnym w G. oraz tuszu i ligniny dokonał szeregu wpisów fikcyjnych wpłat w książeczkach PKO wymienionych osób, które pobrały z tychże książeczek 115.900 zł na szkodę Oddziałów PKO w G., R., O. i N.;2) w okresie od dnia 18 do dnia 29 września 1977 r. na terenie szeregu miejscowości województw K. i B., działając w warunkach przestępstwa ciągłego i posługując się skradzionym datownikiem pocztowym oraz tuszem i ligniną, dokonał wpisu fikcyjnych wpłat w należącej do niego książeczce PKO, w której pobrał łącznie 47.000 zł na szkodę PKO - Oddział w Z.;3) w okresie od dnia 12 do dnia 29 września 1977 r. w różnych miejscowościach województwa K. i B., działając w warunkach przestępstwa ciągłego raz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przyjął od Ryszarda K., Andrzeja K., Piotra K. i Andrzeja R. gotówkę w łącznej kwocie nie mniejszej niż 24.000 zł, wiedząc, że pieniądze te zostały uzyskane przez nich w wyniku przestępstwa,4) we wrześniu 1977 r. w G., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował wyłudzić od Wandy P. pieniądze w wysokości 18.000 zł, utwierdzając ją w błędnym przekonaniu, że jej mąż zaciągnął od niego pożyczkę w tej wysokości, zamierzonego celu jednak nie osiągnął, gdyż pokrzywdzona nie wręczyła mu żądanej sumy pieniężnej i powiadomiła o przestępstwie organy Milicji Obywatelskiej,5) w tym samym miejscu i czasie, jak opisano w pkt 4, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował wyłudzić od Urszuli F. pieniądze w wysokości 50.000 zł oraz 200 dolarów USA, utwierdzając ją w błędnym przekonaniu, że jej syn dopuścił się przestępstwa spowodowania wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości oraz że faktu tego nie ujawni przed organami ścigania, zamierzonego celu jednak nie osiągnął, gdyż pokrzywdzona nie wręczyła mu żądanej kwoty pieniężnej i powiadomiła o przestępstwie organy Milicji Obywatelskiej,6) w tym samym miejscu i czasie, jak opisano w pkt 4, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował wyłudzić od Jerzego C. pieniądze w wysokości 40.000 zł, utwierdzając go w błędnym przekonaniu, że przekaże zabrane temu pokrzywdzonemu dokumenty w postaci dowodu osobistego, legitymacji pracowniczej, prawa jazdy i zaświadczeń lekarskich w ręce osób trzecich, które mogłyby wykorzystać je w celach przestępnych, zamierzonego celu jednak nie osiągnął, gdyż Jerzy C. nie wypłacił żądanej kwoty pieniężnej i powiadomił o przestępstwie organy Milicji Obywatelskiej,7) dnia 8 września 1977 r. w G. przywłaszczył sobie dowód osobisty należący do Jerzego C.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 30 marca 1978 r. uznał oskarżonego Krystiana K. za winnego tego, że1) w okresie od dnia 12 do dnia 26 września 1977 r. w G. i J., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udzielił Ryszardowi K., Andrzejowi K., Piotrowi K. i Andrzejowi R. pomocy w dokonaniu przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego w ten sposób, że za pomocą datownika, który skradł w Urzędzie Pocztowo-Telekomunikacyjnym w G., oraz tuszu i ligniny dokonał szeregu wpisów fikcyjnych wpłat w książeczkach PKO wymienionych osób na kwotę łączną 96.400 zł, za co otrzymał od nich korzyść majątkową w łącznej kwocie 20.000 zł, a w konsekwencji naraził na szkodę Oddziały PKO w G., R., O. i N., i za to na podstawie art. 18 § 2 k.k. w związku z art. 199 § 1 k.k. i art. 265 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k. oraz na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. skazał go na karę 4 lat pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny;2) w okresie od dnia 18 do dnia 29 września 1977 r. na terenie szeregu miejscowości województwa K. i B., działając przestępstwem ciągłym i posługując się skradzionym datownikiem pocztowym oraz tuszem i ligniną, dokonał wpisów fikcyjnych wpłat w należącej do niego książeczce PKO, z której pobrał łącznie kwotę 47.000 zł na szkodę PKO - Oddział w Z., i za to na podstawie art. 199 § 1 k.k., art. 265 § 1 k.k., art. 58 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k. oraz na podstawie art. 36 § 3 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz 50.000 zł grzywny,3) we wrześniu 1977 r. w G., działając w warunkach przestępstwa ciągłego oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował wyłudzić od Wandy P. pieniądze w wysokości 18.000 zł, od Urszuli F. pieniądze w wysokości 50.000 zł oraz 200 dolarów USA i od Jerzego C. pieniądze w wysokości 40.000 zł, utwierdzając Wandę P. w błędnym przekonaniu, że mąż jej zaciągnął u niego pożyczkę, Urszulę F., że syn jej dopuścił się przestępstwa spowodowania wypadku drogowego w stanie nietrzeźwości, a Jerzego C., że przekaże jego dokumenty w postaci: dowodu osobistego, legitymacji pracowniczej, prawa jazdy i zaświadczeń lekarskich w ręce osób trzecich, które mogą je wykorzystać do celów przestępnych, lecz zamierzonego celu nie osiągnął, gdyż pokrzywdzeni nie wręczyli mu żadnych kwot pieniężnych i powiadomili o przestępstwie organy Milicji Obywatelskiej, i za to na podstawie art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 205 § 1 k.k. i art. 58 k.k. oraz na podstawie art. 36 § 2 i 3 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny,4) dnia 8 września 1977 r. w G. przywłaszczył sobie dowód osobisty, należący do Jerzego C., i za to na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85) skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności.Jako karę łączną wymierzył Sąd Wojewódzki karę 5 lat pozbawienia wolności oraz 50.000 zł grzywny.Rewizję od powyższego wyroku wniósł prokurator (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pomocnictwo w rozumieniu art. 18 § 1 k.k. polega na umyślnym ułatwieniu innej osobie popełnienia czynu zabronionego przez dostarczenie jej narzędzi lub innych środków służących do popełnienia przestępstwa.Natomiast współsprawstwo (art. 16 k.k.) wymaga zarówno porozumienia co do popełnienia wspólnymi siłami zamierzonego przestępstwa, jak i określonego współdziałania w jego wykonaniu.Także kierowanie wykonaniem przez inną osobę czynu zabronionego powoduje odpowiedzialność za sprawstwo.Rozgraniczenie między współsprawstwem a pomocnictwem należy przeprowadzić, uwzględniając łącznie elementy obiektywne i subiektywne. Od strony obiektywnej współsprawstwem jest współdziałanie w samym wykonaniu przestępstwa, natomiast akty ułatwiające wykonanie i wykonanie to poprzedzające stanowią pomocnictwo.Od strony subiektywnej natomiast współsprawcą jest ten, kto wspólnie z inną osobą realizuje zespół znamion i uważa czyn za własne przedsięwzięcie, czyli działa animo auctoria. Istotną okolicznością dla wyjaśnienia, czy sprawca uważał czyn za własne przedsięwzięcie, jest kwestia, w czyim interesie leżało popełnienie przestępstwa.Po tych wstępnych rozważaniach uznając że Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, rewizję prokuratora, zarzucającą obrazę przepisów prawa materialnego, należy uznać za zasadną.Oskarżony Krystian K. działał w porozumieniu z innymi osobami, spełniając w popełnieniu przestępstwa wiodącą i kierowniczą rolę. Był inicjatorem przestępstwa i wykonawcą wszystkich czynności technicznych - fałszowanie książeczek PKO w określonym celu - zagarnięcia mienia społecznego.Rola jego nie ograniczała się tylko do tych czynności, lecz następnie w pewnym sensie "nadzorował" końcową realizację tego przestępstwa, będąc w kilku wypadkach obecny przy pobieraniu pieniędzy z PKO przez współoskarżonych, i uczestniczył w podziale wyłudzonych kwot pieniężnych.Oskarżony ten otrzymał:- od Andrzeja R. łącznie 2000 zł,- od Andrzeja K. łącznie 9000 zł,- od Piotra K. łącznie 5000 zł,- od Ryszarda K. łącznie 4000 zł.Bez wątpienia więc oskarżony Krystian K. całokształt działania wszystkich współoskarżonych uważał za własne przedsięwzięcie, a popełnienie przestępstwa leżało w jego interesie ze względu na osiągane korzyści.Z wyżej wymienionych więc powodów należy uznać, że Sąd Wojewódzki, w ślad zresztą za aktem oskarżenia, zastosował wadliwą kwalifikację prawną przestępstwa, przyjmując co do jego części konstrukcję pomocnictwa.Fałszowanie książeczek PKO, a następnie czynne uczestniczenie w realizacji przestępstwa mającego postać wyłudzenia pieniędzy na podstawie sfałszowanych wpisów przez inne osoby i wreszcie uzyskiwanie dla siebie z tego tytułu konkretnych korzyści majątkowych wystarcza do przyjęcia współsprawstwa.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylając orzeczenie o karze łącznej przyjął, iż czyny opisane w pkt 1 -3 stanowią jedno przestępstwo, polegające na zagarnięciu częściowo indywidualnym, częściowo zaś w porozumieniu z innymi osobami przez oskarżonego Krystiana K. mienia społecznego o znacznej wartości - 158.800 zł, podjętych z PKO na podstawie sfałszowanych wpisów do książeczek, i uwzględnił w tym zakresie całkowicie wniosek zawarty w rewizji prokuratora (...).