II PR 22/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Ośrodka Maszynowego w R. przeciwko Antoniemu R. i Józefowi W. o zapłatę, na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 25 października 1969 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowy Ośrodek Maszynowy wystąpił przeciwko pozwanym o zasądzenie od nich solidarnie 139.068,29 zł z 8% od dnia 30 grudnia 1967 r. twierdząc, że pozwany Antoni R. pracował w tym Ośrodku na stanowisku starszego magazyniera a następnie kierownika magazynu, pozwany zaś Józef W. też był zatrudniony na stanowisku kierownika magazynu. Obaj podpisali deklarację o odpowiedzialności majątkowej za powierzony im magazyn. Remanent tego magazynu przeprowadzony w styczniu 1968 r. ujawnił w nim niedobór wartości 139.068,29 zł.Pozwany Antoni R. zarzucił, że dopiero po 2 miesiącach nieobecności pozwanego Józefa W. przeprowadzono remanent zdawczo-odbiorczy w styczniu 1968 r., wobec czego jego odpowiedzialność wygasła.Pozwany Józef W. zarzucił, że nie podpisał oświadczenia o przyjęciu solidarnej odpowiedzialności z Antonim R., natomiast przyznał, że będąc w szpitalu podpisał na żądanie kierownika kadr oświadczenie, że upoważnia ostatnio wymienionego do przeprowadzenia remanentu.Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje.Pozwany Antoni R. pracował od 1952 r. w powodowym Ośrodku jako magazynier, a od stycznia 1967 r. jako starszy magazynier. Pozwany zaś Józef W. pracował w tymże Ośrodku od dnia 15 sierpnia 1967 r. jako kierownik magazynu; przejął on ten magazyn od H. A. remanentem zdawczo-odbiorczym, który zakończono we wrześniu 1967 r. Ze względu na stwierdzone znaczne różnice inwentaryzacyjne dokonano w grudniu 1967 r. sporządzenia spisów uzupełniających, w wyniku których dodatkowo spisano różne materiały i części zamienne łącznej wartości 348.061,64 zł. O tę kwotę zmniejszono wartość pierwotną wykazanych niedoborów obciążających H. A. i Antoniego R. Pozwany Józef W., będąc obłożnie chory, nie uczestniczył w tym spisie uzupełniającym.Od chwili choroby Józefa W. obowiązki kierownika magazynu sprawował pozwany Antoni R. bez sporządzenia remanentu. Dopiero w styczniu 1968 r. roczny remanent wykazał niedobór, o pokrycie którego w łącznej kwocie 139.068,29 zł toczy się spór w niniejszej sprawie. Po uwzględnieniu ustaleń komisji inwentaryzacyjnej wysokość niedoboru zmniejszono do kwoty 113.169,38 zł. Obejmuje ona sumę 39.091,71 zł stanowiącą wartość hutniczych wyrobów przechowywanych do grudnia 1967 r. na otwartym dziedzińcu, nie strzeżonym i nie ogrodzonym.Biegły księgowy G. nie mógł wyodrębnić braków, które powstały w okresie wykonywania funkcji magazyniera przez pozwanego Józefa W., nie był bowiem w stanie wyliczyć, czy i w jakiej wysokości do czasu choroby tegoż pozwanego W. powstały niedobory; biegły nie mógł też wyjaśnić, czy wszystkie braki powstały w okresie pracy pozwanego Antoniego R. bez Józefa W. Sąd Wojewódzki zaznaczył, że podstawową przesłanką odpowiedzialności majątkowej pracownika jest prawidłowe powierzenie mu mienia, konieczne do ustalenia tego, czy i ewentualnie w jakiej wysokości pracownik wyrządził straty.Powodowy Ośrodek na skutek niedociągnięć organizacyjnych przesłanki tej nie wykazał. Dlatego też biegły, stwierdziwszy m.in. istnienie nadwyżki wynoszącej więcej niż 40.000 zł, nie mógł nawet w przybliżeniu wysokości strat powstałych w okresie objętym pozwem.Z tych przyczyn prokuratura odmówiła ścigania byłych magazynierów (akta Prokuratury Powiatowej w Koźlu), a Sąd Wojewódzki oddalił powództwo jako nie udowodnione.W rewizji powodowy Ośrodek żąda zasądzenia od pozwanych 113.169,38 zł zwrotu kosztów procesu. Ośrodek przyznaje, że pozwany Józef W., przy przejęciu przez pozwanego Antoniego R. magazynu od poprzedniego kierownika H. A., nie podpisał wprawdzie "zobowiązania o solidarnej odpowiedzialności materialnej", jednakże zakres jego czynności wykonywanych na podstawie umowy o pracę, uczestniczenie przy remanencie związane z przejęciem magazynu przez Antoniego R. oraz upoważnienie go przez pozwanego Józefa W. - w czasie przedłużającej się choroby tegoż - do przeprowadzenia remanentu i zastąpienia go, uzasadnia zdaniem skarżącego przypisanie pozwanemu Józefowi W. solidarnej odpowiedzialności z pozwanym Antonim R.Skarżący opiera nadto rewizję na wyrażeniu poglądu, że niemożność określenia przez biegłego, w jakim czasie i w jakiej wysokości powstał niedobór, wskazuje na to, iż obaj pozwani w okresie od dnia 15 sierpnia do końca 1967 r. nienależycie i nierzetelnie prowadzili magazyn. Skarżący dopuszcza zmniejszenie niedoboru o 39.091,17 zł o wartość składowanych na dziedzińcu wyrobów hutniczych, jednakże pozostałym niedoborem w sumie 74.078,21 zł należałoby zdaniem skarżącego, "proporcjonalnie obciążyć obu pozwanych".W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim prokurator wniósł o zasądzenie po 17.000 zł od każdego z pozwanych. W piśmie z dnia 4.I.1971 r. powodowy Ośrodek ograniczył swe żądanie do 74.078,21 zł twierdząc, że 80% tej sumy powinien zapłacić pozwany Antoni R., a pozostałą część - Józef W., gdyż pracował w magazynie tylko 73 dni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.W świetle nie kwestionowanej w rewizji opinii dypl. biegłego G. pozwany Józef W. jako kierownik magazynu przejął go na podstawie inwentaryzacji sporządzonej według stanu z dnia 30.VIII.1967 r., od dnia zaś 13.XI.1967 r. do 18.VIII.1968 r. korzystał z urlopu chorobowego. W jego nieobecności dokonano w grudniu 1967 r. uzupełniających spisów, którymi objęto towary wartości 348.061,64 zł, i o tę kwotę zmniejszono niedobór obciążający poprzednio kierownika tego magazynu A. oraz zatrudnionego wraz z nimi pozwanego Antoniego R. za okres sprzed września 1967 r. Biegły stwierdził, że spisy inwentaryzacyjne były niedokładne, gdyż w pozycjach materialnych, w których na podstawie inwentaryzacji według stanu na 30.VIII.1967 r. wykazano łącznie 15.814,12 zł niedoborów, w wyniku inwentaryzacji na dzień 31.XII.1967 r. wykazano 19.921,27 zł nadwyżek. Natomiast w pozycjach materiałowych, w których na podstawie inwentaryzacji według stanu na 30.VIII.1967 r. wykazano nadwyżki łącznej wartości 16.025,69 zł, w wyniku inwentaryzacji na dzień 31.XII.1967 r. wykazano niedobory łącznej wartości 18.732,62 zł.W niektórych z powyższych asortymentów nie występowały w okresie od 30.VIII.1967 r. do 31.XII.1967 r. żadne obroty, co dowodzi niedokładności spisów inwentaryzacyjnych. Ustalenie jednak, w jakiej wysokości różnice inwentaryzacyjne są wynikiem niedokładności spisów inwentaryzacyjnych po upływie przeszło roku czasu od dnia spisów, nie jest możliwe. Ponadto wymieniony biegły stwierdził, że niektórych nadwyżek nadających się do zaliczenia na poczet niedoboru nie uwzględniono przy rozliczeniu wymienionych wyżej inwentaryzacji i że różnice inwentaryzacyjne wynikły przede wszystkim wskutek wadliwości magazynowej dokumentacji, wskutek uchybień w nadzorze nad materiałami składowymi na otwartym placu oraz wskutek niejednolitości nomenklatury towarów i niejednolitości ich ewidencji, wreszcie wskutek nierzetelnego sporządzania spisów z natury.Powództwo o 132.439,74 zł przeciwko poprzedniemu kierownikowi tego magazynu A. i jego współpracownikowi pozwanemu Antoniemu R. za okres poprzedni do września 1967 r. zostało oddalone wyrokiem z dnia 6.I.1969 r. (II C 198/68), jako nie udowodnione. Sąd Wojewódzki bowiem ustalił, że remanent sporządzony pod koniec sierpnia 1967 r. był nierzetelny, a dopisanie po sporządzeniu uzupełniającego remanentu w grudniu tego roku towarów wartości przeszło 300.000 zł do poprzedniego remanentu dyskwalifikuje go.Prokurator Powiatowy w Koźlu postanowieniem z dnia 29.VI.1968 r. odmówił ścigania byłych magazynierów w sprawie o opisane wyżej niedobory, ponieważ pozwany Józef W. nie miał przygotowania do prowadzenia magazynu, a biegły księgowy stwierdził wadliwość remanentów sporządzonych w sierpniu i w grudniu 1967 r. Ośrodek Maszynowy nie miał bowiem specjalistycznej komórki inwentaryzacyjnej i przy sporządzaniu remanentów zatrudniał często praktykantów lub stażystów nie obeznanych z inwentaryzacją. Ponadto wyliczeniem niedoboru objęto także towary znajdujące się w użyciu przedsiębiorstwa, co do których zaniedbano sporządzenia dokumentów wydania ich z magazynu.Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Wojewódzki nie przekroczył przysługującego mu prawa swobodnej oceny wyniku dowodów przez uznanie, że powództwo w niniejszym procesie nie zostało udowodnione (art. 6 i 471 k.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c.). Odmienne zaś wywody zawarte w rewizji sprowadzają się do polemiki opartej na dowolnej ocenie.Zaskarżony więc wyrok odpowiada prawu i rewizja podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Bezpodstawnie bowiem powodowy Ośrodek dopatruje się podstaw solidarnej odpowiedzialności pozwanych w przyjęciu przez nich jako pracowników tego Ośrodka takiej odpowiedzialności w umowie. Pomijając nieudowodnienie by pozwany Józef W. podpisał umowę o takiej treści, stwierdzić należy, że w razie podpisania takiej umowy byłaby ona pozbawiona w omawianym zakresie skuteczności prawnej. Z właściwości bowiem umowy o pracę jako umowy starannego działania wynika, że nie może ona obejmować przyjęcia przez pracownika(ów) solidarnej odpowiedzialności za ewentualne szkody, co do których brak jest podstaw do ustalenia, by wynikły z winy pracownika. Takie szkody leżą bowiem w zasięgu ryzyka prowadzenia przedsiębiorstwa, ono zaś obarcza podmiot zatrudniający. Z tej też przyczyny ustawodawca wyłączył stosowanie art. 473 § 1 k.c. do stosunków pracy (art. XII § 3 przep. wprow. k.c.), aprobując dotychczasowy stan prawny w tym zakresie wyjaśniony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, które nie dopuszcza przerzucenia na pracownika - w drodze zastrzeżenia umownego - ryzyka prowadzenia zakładu pracy.Z mocy art. 98 k.p.c. Sąd Najwyższy uwzględnił żądanie pozwanego Józefa W. o przyznanie mu zwrotu taryfowego wynagrodzenia adwokackiego za obronę w postępowaniu rewizyjnym.