II PR 23/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego C. przeciwko Wyższej Szkole Pedagogicznej w O. o zmianę opinii i odszkodowanie, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 20 grudnia 1971 r.,1) uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej ponad 10.500 zł z odsetkami, a także w zakresie opinii o tyle, o ile dotyczy ona rozwiązania z powodem umowy o pracę, i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania;2) uchylił pkt 4 zaskarżonego wyroku;3) oddalił rewizję w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zobowiązał Wyższą Szkołę Pedagogiczną w O. do pominięcia w opinii wystawionej o Jerzym C. następujących zdań: "W czerwcu 1971 r. mgr inż. Jerzy C. został wydalony z szeregów PZPR. Zwolnienie z pracy nastąpiło w trybie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 1 i Nr 41, poz. 187)". Ponadto Sąd zasądził na rzecz powoda 18.700 zł z odsetkami i kosztami procesu oraz obciążył stronę pozwaną wpisem w wysokości 1.016 zł.W sprawie jest niesporne, że powód od dnia 1.IX.1969 r. pracował w Wyższej Szkole Pedagogicznej w O. na stanowisku wykładowcy jako pracownik kontraktowy. Równocześnie pełnił on obowiązki kierownika Katedry Maszynoznawstwa. W dniu 31.V.1971 r. powód wypowiedział stosunek pracy ze skutkiem na dzień 31.VIII tegoż roku, strona pozwana zaś rozwiązała z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z dniem 26.VI.1971 r.Nie jest także sporne między stronami, że wynagrodzenie powoda wynosiło 3.100 zł, a dodatek specjalny za kierownictwo katedry - którego nie otrzymywał - 500 zł miesięcznie.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zakwestionowana przez powoda część opinii powinna być pominięta - z następujących przyczyn: Po pierwsze, okoliczność, czy powód został usunięty z szeregów Partii, nie ma istotnego znaczenia dla oceny jego przydatności w pracy na wyższej uczelni. Po drugie, zamieszczenie informacji o zwolnieniu z pracy w trybie dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. nie jest zgodne z rzeczywistością. Pracownik naukowy może być zwolniony bezzwłocznie jedynie w trybie art. 105 ust. 8 ustawy z dnia 5 listopada 1958 r. o szkolnictwie wyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 4, poz. 31), który ma zastosowanie zarówno do pracowników naukowych mianowanych, jak i kontraktowych. Rozwiązanie stosunku służbowego następuje zawsze na mocy decyzji Ministra, bez względu na to, jaki organ jest właściwy do powoływania na to stanowisko. Wobec powyższego stosunek pracy między stronami trwał do końca sierpnia 1971 r. i dlatego roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia za dwa miesiące jest uzasadnione. To samo odnosi się do dodatku za pełnienie funkcji kierownika katedry. Skoro bowiem strona pozwana, pomimo że powód był tylko wykładowcą, powołała go na to stanowisko, to konsekwencją tego jest konieczność wypłacenia mu dodatku w wysokości 500 zł miesięcznie (§ 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 1961 r. w sprawie uposażenia pracowników szkół wyższych, Polskiej Akademii Nauk i jej placówek naukowych - Dz. U. Nr 43, poz. 225).Uchybienia natury formalnej, popełnione przez zakład pracy, nie mogą pozbawić pracownika wynagrodzenia za pracę faktycznie wykonywaną.Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok w całości.Rewizja została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 105 ust. 6 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 1961 r. w sprawie uposażenia pracowników szkół wyższych, Polskiej Akademii Nauk i jej placówek naukowych. Wniosek rewizyjny postuluje zmianę wyroku i oddalenie powództwa lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Jak wynika z treści rewizji, strona pozwana nie broni nawet poglądu, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę mogło nastąpić w trybie przewidzianym przez dekret z dnia 19 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy. Dlatego też wzmianka dotycząca podstawy prawnej rozwiązania łączącego strony stosunku pracy nie mogła się ostać. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Wojewódzki rozważy, czy istniała podstawa do rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia i - w zależności od tego - czy i jakiej treści powinna się o tym znaleźć wzmianka w opinii o powodzie. Od tego też zależy, czy należy się mu wynagrodzenie za dwa miesiące w wysokości 6.200 zł. Sąd I instancji okoliczności tych nie badał, gdyż doszedł do wniosku, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę mogło nastąpić tylko na mocy decyzji Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego, a skoro to nie miało miejsca, rozwiązanie umowy o pracę było nieważne.Pogląd ten jest jednak błędny i w tym zakresie Sąd Najwyższy podziela stanowisko reprezentowane przez stronę skarżącą. Tryb zwalniania określony w art. 105 ust. 8 ustawy o szkolnictwie wyższym odnosi się do pracowników mianowanych. Z mocy jednak ust. 12 tego artykułu stosuje się go odpowiednio także i do pracowników naukowo-dydaktycznych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Część pracowników naukowo-dydaktycznych powoływana jest przez Rektora i dlatego użyte w art. 105 ust. 12 określenie "odpowiednio" w związku z treścią ust. 7 oznacza, iż w odniesieniu do tych pracowników uprawnienia Ministra wynikające z art. 105 ust. 8 wykonuje Rektor.Natomiast nieuzasadnione jest stanowisko Wyższej Szkoły Pedagogicznej w odniesieniu do dodatku, który należy się powodowi za pełnienie obowiązków kierownika katedry. Powoływanie się w tym zakresie na pismo okólne Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 października 1961 r. nr OP II-3-75/61 nie wyjaśnia zagadnienia. Faktem jest, że powód nie powinien był być powołany na to stanowisko, gdyż w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym kierownikiem katedry może być profesor lub docent, a w wyjątkowych wypadkach - na czas określony - starszy wykładowca. Powód był tylko wykładowcą, ale pomimo przeszkód natury formalnej powierzono mu pełnienie obowiązków kierownika katedry i - jak widać z wystawionej o nim opinii - obowiązki te pełnił, organizując katedrę od podstaw. Za wykonaną więc pracę należy mu się wynagrodzenie (art. 441 k.z. w zw. z art. XII § 2 pkt 2 przep. wprow. k.c.). Ponieważ powód pełnił te obowiązki od października 1969 do czerwca 1971 r., należność jego wynosi 10.500 zł. Czy należy mu się więcej, zależeć będzie od wyników dalszego postępowania dowodowego, mającego wyjaśnić, czy rozwiązanie z powodem umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym było prawnie uzasadnione.Konsekwencją uchylenia części zaskarżonego wyroku jest uchylenie także orzeczenia o kosztach postępowania i o opłacie sądowej. Skarb Państwa bowiem nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych - zgodnie z treścią art. 8 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (art. 388 § 1 i art. 387 k.p.c.).