II PR 318/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Masewicz (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, E. Wilczek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K., Andrzejowi S., Edmundowi M. i Antoniemu H. o ochronę praw autorskich, zmianę opinii i odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 6 kwietnia 1972 r.,oddalił rewizję oraz wniosek pozwanych o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód - po kilkakrotnej zmianie swych roszczeń - domaga się: nakazania Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. i pozostałym pozwanym anulowania wszystkich wydanych o nim opinii, zasądzenia solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 86.580 zł i dodatkowo na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 3.000 zł oraz zobowiązania pozwanych do zaniechania samowolnego naruszania ogólnego planu zagospodarowania miasta K. na lata 1960-1980, w sposób szczegółowo opisany w piśmie procesowym powoda z dnia 27 marca 1972 r. Z okoliczności przytoczonych w pozwie i w innych pismach procesowych powoda wynika, że wymienione roszczenia powód uzasadnia m.i. tym, iż pozwani wywołali wydanie przez Przewodniczącego Prezydium MRN krzywdzącej i nieprawdziwej o nim opinii, której treść uniemożliwiła mu uzyskanie nowej pracy, przy czym pozwani naruszyli jego prawa autorskie jako jednego z współtwórców planu zagospodarowania miasta K.Sąd Wojewódzki zobowiązał Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. do wykreślenia z opinii powoda z dnia 3 września 1969 r. zdań ujemnie charakteryzujących powoda, pozostałe zaś jego roszczenia oddalił.Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w K. w latach 1964-1969. Pierwsza opinia o nim z dnia 14 lipca 1969 r. została następnie zmieniona na jego korzyść. Tej zmienionej jednak opinii z dnia 3 września 1969 r. powód nie podjął pomimo zawiadomienia. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, nie treść opinii, lecz prawdopodobnie inne przyczyny doprowadziły do tego, że powód nie znalazł stałego zatrudnienia przez okres 14 miesięcy. Sąd więc oddalił roszczenie odszkodowawcze powoda, zaznaczając, że powód nie mógł uzyskać nowego zatrudnienia także z przyczyn leżących po jego stronie. Odrzucił bowiem propozycje pomocy w uzyskaniu pracy, uporczywie domagając się ponownego zatrudnienia w Pracowni Urbanistycznej. Ponadto Sąd Wojewódzki wskazał, że nie pozwani S., M. i H., lecz Prezydium Miejskiej Rady Narodowej sporządziło opinie o powodzie.Według oceny Sądu Wojewódzkiego żądanie powoda zakazania pozwanym samowolnego naruszania planu zagospodarowania przestrzennego miasta K. nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Odstępstwa zaś od projektu tego planu, wprowadzone przez kompetentne organy Prezydium MRN, nie naruszają praw autorskich twórców planu zatrudnionych w pracowni urbanistycznej.Za uzasadnione Sąd uznał jedynie żądanie częściowej zmiany opinii z dnia 3 września 1969 r. przez wykreślenie z niej wzmianki o złych stosunkach między powodem a podległymi mu pracownikami.Powód zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego w całości, zarzucając w rewizji naruszenie prawa materialnego, niewyjaśnienie okoliczności sprawy oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezpodstawne są zarzuty skarżącego mające wykazać sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału w zakresie roszczeń odszkodowawczych powoda. Z niewadliwych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że treść opinii z dnia 14 lipca 1969 r., nawet w tej nowej, korzystnej dla powoda wersji, nie miała istotnego znaczenia przy staraniach o uzyskanie pracy, ponieważ z odpisów pism zakładów pracy wynika, iż odrzucenie ofert powoda następowało z powodu braku zamówień na prace projektowe lub z braku wolnych etatów na skutek ograniczonych warunków lokalowych albo z innych przyczyn nie mających związku z treścią opinii. Powód nie zwalcza ustaleń Sądu Wojewódzkiego, że brak stałej pracy przez okres 14 miesięcy pozostaje w związku z nieskorzystaniem z zaofiarowanej powodowi pomocy w poszukiwaniu stosownego zatrudnienia i z uporczywym ubieganiem się przez powoda o ponowne zatrudnienie go w Pracowni Urbanistycznej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K.Roszczenia niemajątkowe dotyczące praw autorskich powoda jako jednego z twórców planu ogólnego miasta K. powód skonkretyzował ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 27 marca 1972 r. Mianowicie domaga się on zobowiązania pozwanych do zaniechania samowolnego naruszania planu zagospodarowania (ogólnego) miasta K. na lata 1960-1980 w dalszych fragmentach - w szczególności do zaniechania sprzecznego z planem zamknięcia w "niecce chłodu", w dolinie S. wybudowanych tam (również sprzecznie z planem) wieżowców - i w tym celu zobowiązania do melioracji klimatycznej osiedla przez wprowadzenie prześwitu w nasypie zamykającym osiedle.Tak określone żądanie nie korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w art. 24 § 1 k.c. Sąd Najwyższy stwierdza, że nawet twórczy wkład członka zespołu w opracowanie szczegółowego planu zagospodarowania miasta nie korzysta z ochrony przewidzianej w prawie autorskim, ponieważ wkład ten w ostatecznej wersji planu, zatwierdzonej i przyjętej do realizacji, traci cechy indywidualnego i samoistnego utworu w rozumieniu art. 1 § 2 prawa autorskiego. Wprawdzie prawo autorskie w art. 12 zapewnia ochronę osobistych praw autorskich także twórcy projektu, planu lub rysunku technicznego albo architektonicznego, jednakże ochrona ta - zdaniem Sądu Najwyższego - nie rozciąga się na szczegółowe projekty zagospodarowania przestrzennego kraju. Każdy plan zagospodarowania przestrzennego, bez względu na to, czy chodzi o plan zatwierdzony w określonej wersji przez prezydium właściwej rady narodowej w trybie art. 23 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47), czy o plan faktycznie realizowany, jest rezultatem nie tylko twórczej inwencji projektodawców, lecz także zmian i korekt wprowadzonych do tego planu przez kompetentne organy planowania przestrzennego. Organy bowiem miejscowego planowania przestrzennego kompetentne są do oceny, czy propozycje rozwiązań poszczególnych elementów planu, zawarte w projekcie opracowanym przez pracownie urbanistyczne, odpowiadają naczelnym zadaniom planowania przestrzennego, ustanowionym w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. W następstwie zmian wprowadzonych do projektu wstępnego traci on znamiona utworu związanego nierozłącznie z osobą jednego lub kilku twórców i nabiera cechy dzieła nie określonego bliżej kręgu osób. Ponadto plan zagospodarowania przestrzennego po zatwierdzeniu przez prezydium właściwej rady narodowej staje się częścią składową aktu administracyjnego, mającego moc obowiązującą z dniem ogłoszenia w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej uchwały o zatwierdzeniu planu. Okoliczność ta dodatkowo potwierdza wniosek, że twórcza inwencja projektodawców pierwszej wersji planu zagospodarowania przestrzennego nie podlega ochronie prawa autorskiego. Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. zastrzega wprawdzie, że odstępstwa od planu mogą być dokonywane jedynie za zgodą organu, który zatwierdził plan, jednakże dla oceny roszczeń powoda w niniejszej sprawie nie ma decydującego znaczenia okoliczność, czy odstępstwa od pierwszej wersji planu nastąpiły w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r., a w szczególności za zgodą organu, który zatwierdził plan. Z tych przyczyn jednemu z projektodawców planu zagospodarowania przestrzennego nie przysługują roszczenia przewidziane w art. 24 § 1 k.c., w szczególności roszczenie o zakazanie dokonywania w tym planie zmian, wprowadzanych przez kompetentne organy państwowe. Zmiany te mają podstawę w przepisach prawa administracyjnego i wprowadzanie oraz dokonywanie takich zmian nie leży w zasięgu spraw cywilnych, wobec czego sądy powszechne nie są powołane do rozpoznawania sporów dotyczących takich zmian (art. 1 i 2 k.p.c.). Bezpodstawny jest zatem zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki, oddalając tę część roszczeń powoda, naruszył przepisy art. 15, 12 i 11 prawa autorskiego przez błędną ich wykładnię.Wobec braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych oraz okoliczności, które Sąd rewizyjny obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu, rewizję należy oddalić.Sąd Najwyższy skorzystał z uprawnienia niezasądzania od powoda, jako przegrywającego sprawę, zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych (art. 102 k.p.c.), ponieważ powód kierował się - aczkolwiek niewłaściwie pojętą - troską o interes społeczny, na sutek zaś pozostawania przez dłuższy czas bez stałego zatrudnienia znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej.