II PR 46/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Aleksandra S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w W. o rentę wyrównawczą na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 27 września 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił roszczenie powoda o podwyższenie ugodzonej między stronami renty uzupełniającej, gdyż uznał, że roszczenie to uległo dziesięcioletniemu przedawnieniu. Powód bowiem, według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, uległ wypadkowi w dniu 13 grudnia 1957 r. i został zaliczony do I grupy inwalidów, a w dniu 6 czerwca 1959 r. na mocy ugody pozasądowej pozwana Kopalnia wypłaciła mu 15.000 zł z tytułu zadośćuczynienia oraz przyznała rentę bieżącą po 700 zł miesięcznie, płatną od dnia 1 czerwca 1958 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zawarcie tej ugody nie daje powodowi podstaw do korzystania z art. 907 § 2 k.c., gdyż odpowiedzialność pozwanej Kopalni nie została ustalona w orzeczeniu sądowym, skoro zaś powód wystąpił z pozwem dopiero w dniu 12 maja 1971 r., przeto wszelkie jego roszczenia uległy przedawnieniu przewidzianemu w art. 283 § 3 i 4 k.z.Wyrok skarży powód, zarzucając naruszenie art. 907 § 2 k.c. oraz uchybienie art. 233 § 1 k.p.c.Sąd Najwyższy podzielił zarzuty rewizji powoda.Jak wynika z uchwały składu 7 sędziów wpisanej do księgi zasad prawnych, a podjętej w dniu 14 kwietnia 1972 r. (sygn. III PZP 6/72), art. 907 § 2 k.c. ma zastosowanie do ugody zawartej po upływie przedawnienia roszczenia, a więc tym bardziej - i co do tego nigdy nie było wątpliwości - stosuje się go do ugody, która, jak w sprawie niniejszej, została zawarta przed upływem terminu przedawnienia.W myśl art. 907 § 2 k.c., jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy - a w sprawie o taką właśnie rentę chodzi - to chociaż jej wysokość i czas trwania były ustalone w umowie, każda ze stron może, w razie zmiany stosunków, żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty. Można wystąpić z takim roszczeniem w każdym czasie i żądać zmiany umówionego świadczenia na przyszłość, a także - jeżeli uzasadniają to okoliczności sprawy - wstecz, ale nie dalej niż za 3 lata od dnia wniesienia pozwu (art. 118 in fine k.c.).Aby powództwo mogło być uwzględnione, powód musi udowodnić, że od dnia zawarcia umowy nastąpiła taka zmiana stosunków, która - oceniając rzecz rozsądnie - może być uznana za istotną, a której strony nie mogły wówczas przewidzieć.Sąd Wojewódzki, błędnie stosując przepis art. 283 § 3 i 4 k.z., uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy. Dlatego też Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temuż Sądowi, jako orzekającemu w pierwszej instancji.