II UKN 182/97

Izba Cywilna1997-06-10

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okres prowadzenia rolniczego działu specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z małżonków, może być uwzględniony do stażu ubezpieczeniowego drugiego małżonka w celu ustalenia prawa do emerytury?
Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że prowadzenie w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej rolniczego działu specjalnego, nawet jeśli formalnie zarejestrowany na jednego z małżonków, wywołuje skutki prawne wobec obojga małżonków w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy przez sądy niższych instancji, w tym pominięcie zeznań świadków potwierdzających pracę ubezpieczonej w dziale specjalnym, stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku. Sąd podkreślił, że brak dokumentacji z urzędu nie wyklucza możliwości udowodnienia okresu pracy zeznaniami świadków, których wiarygodność podlega ocenie.
Stan faktyczny
Zofia K. została pozbawiona prawa do wcześniejszej emerytury z powodu nieuznania przez organ rentowy okresu prowadzenia rolniczego działu specjalnego od grudnia 1970 r. do czerwca 1977 r. Sądy niższych instancji oddaliły jej odwołanie, uznając brak wystarczających dowodów na prowadzenie tej działalności przez ubezpieczoną. Kasacja zarzucała naruszenie przepisów postępowania przez pominięcie zeznań świadków potwierdzających pracę ubezpieczonej w dziale specjalnym, który formalnie był zarejestrowany na jej męża.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Wyrok z dnia 10 czerwca 1997 r. II UKN 182/97 Prowadzenie w ramach maeskiej wspólnoci majtkowej rolniczego dziau specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z maonków, wy-wouje wobec obojga maonków skutki prawne wynikajce z prawa ubezpie-cze spoecznych. Przewodniczcy SSN: Maria Makowska, Sdziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sd Najwyszy, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku Zofii K. przeciwko Zakadowi Ubezpiecze Spoecznych-Oddziaowi w Z.W. o eme-rytur, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sdu Apelacyjnego-Sdu Pracy i Ubezpiecze Spoecznych w odzi z dnia 4 lutego 1997 r. [...] u c h y l i zaskarony wyrok i spraw przekaza Sdowi Apelacyjnemu-S-dowi Pracy i Ubezpiecze Spoecznych w odzi do ponownego rozpoznania, pozosta-wiajc temu Sdowi rozstrzygnicie o kosztach postpowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Zakad Ubezpiecze Spoecznych-Oddzia w Z.W. decyzj z dnia 13 grudnia 1995 r. odmówi Zofii K., urodzonej 27 stycznia 1940 r., prawa do wczeniejszej eme-rytury przyjmujc, e nie legitymuje si 30 letnim staem gdy udowodnia jedynie 25 lat 2 miesice i 5 dni stau ubezpieczeniowego. Organ rentowy nie uwzgldni ubez-pieczonej okresu prowadzenia dziau specjalnego od grudnia 1970 r. do czerwca 1977 r., wskazujc na nieudokumentowanie tej dziaalnoci. Odwoanie od tej decyzji oddali Sd Wojewódzki-Sd Pracy i Ubezpiecze Spoecznych w odzi wyrokiem z dnia 4 padziernika 1996 r., przyjmujc e ubezpie-czona nie przedoya dokumentów potwierdzajcych prowadzenie dziau specjalne-go w spornym okresie, a przesuchana w charakterze wiadka Franciszka M. zeznaa jedynie, e to m ubezpieczonej prowadzi dzia specjalny - pieczarkarni, co nie miao automatycznego odniesienia do sytuacji prawnej ubezpieczonej Sd Apelacyjny-Sd Pracy i Ubezpiecze Spoecznych w odzi oddali apela-cj ubezpieczonej i podzieli ustalenia faktyczne oraz ocen prawn Sdu pierwszej instancji. Sd Apelacyjny przyj, e ubezpieczona nie udowodnia, e w spornym okresie prowadzia rolniczy dzia specjalny, który zgodnie z zeznaniami wiadka Franciszki M., prowadzi jej m, a ubezpieczona w nim pracowaa. Sd ten uzna, e takie zeznania nie stanowiy dostatecznego dowodu potwierdzajcego fakt prowa-dzenia przez ubezpieczon w spornym okresie dziaalnoci rolniczej, od której opa-caa podatek rolny. W kasacji ubezpieczona podtrzymaa zarzut naruszenia przepisów postpo-wania, majcych istotny wpyw na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC), przez pomi- nicie lub bdn ocen zezna wiadka Franciszki M. - pracownicy ówczesnej Rady Narodowej w K. (miejscowoci prowadzenia rolniczego dziau specjalnego), która zez-naa, e ubezpieczona wraz z mem prowadzia w spornym okresie rolniczy dzia specjalny, który wprawdzie formalnie by zarejestrowany na jej ma - opacajcego podatek rolny, ale nie powinno podlega kwestii, e ubezpieczona wspópracowaa w tym dziale specjalnym. Na rozprawie kasacyjnej penomocnik ubezpieczonej wskaza, e w aktach rentowych znajduj si notarialnie powiadczone pisemne zeznania dwóch innych wiadków, którzy zeznali, e ubezpieczona w spornym okresie pracowaa w dziale specjalnym produkcji pieczarek. Sd Najwyszy zway, co nastpuje. Kasacja jest uzasadniona wobec niewyjanienia wszystkich istotnych okolicz-noci sprawy w zakresie niezbdnym do prawidowej oceny zebranego w sprawie materiau, a w konsekwencji do prawidowego orzekania. Penomocnik ubezpieczo-nej, korzystajc z uprawnienia do uzupeniajcego przytaczania uzasadnienia podsta-wy kasacyjnej (art. 39311 zdanie drugie KPC), trafnie wskaza, e Sdy obu instancji bezpodstawnie pominy przedoone w postpowaniu rentowym pisemne zeznania dwóch innych wiadków, którzy potwierdzili prac ubezpieczonej w spornym okresie w rolniczym dziale specjalnym (uprawy pieczarek). W zaskaronej decyzji odmowa uwzgldnienia spornego okresu do stau emerytalnego ubezpieczonej nie wynikaa z przekrelenia wiarygodnoci zezna tych wiadków, ale z braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzajcych prowadzenie tej dziaalnoci. Tymczasem wanie z powodu braku dokumentacji z Urzdu Miasta i Gminy w ., wynikajcego z ograniczonego okresu przechowywania ksig podatków i opat podatku gruntowego, ubezpieczona w sposób uprawniony wykazywaa sporny okres zeznaniami wiadków, których wiarygodno podlegaa ocenie zarówno w pos-tpowaniu rentowym, jak i w procedurze sdowej. Równoczenie prowadzenie rolniczego dziau specjalnego i opacanie podatku rolnego przez ma ubezpieczonej zostao potwierdzone w postpowaniu sdowym. Prowadzenie - w ramach maeskiej wspólnoci majtkowej - rolniczego dziau specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z maonków, wywouje skutki prawne wobec obojga maonków. Ponadto wobec potwierdzenia w postpowaniu sdowym faktu prowadzenia rolniczego dziau specjalnego i opacania podatku rolne-go przez ma ubezpieczonej oraz pracy w tym dziale specjalnym ubezpieczonej - pogld Sdu Apelacyjnego o braku moliwoci uwzgldnienia ubezpieczonej spornego okresu do stau emerytalnego jest bezpodstawny wobec regulacji art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przepis ten nakazuje uwzgldnia nie tylko przypadajce przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego (dziau specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych), ale take przypadajce przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym (dziale specjalnym) - odpowiednio pkt 2 i 3 powoanej normy prawnej. Trafnie przy tym w kasacji zwrócono uwag, e ta sama przecie praca w dziale specjalnym zostaa uwzgldniona do stau emerytalnego ubezpieczonej ju po wprowadzeniu systemu rolniczego ubezpieczenia spoecznego, tj. od 1 lipca 1977 r. Powysze okolicznoci podwaay w istotny sposób trafno sdowej oceny niepenego materiau dowodowego zebranego w sprawie (art. 233 ' 1 KPC), przeto Sd Najwyszy orzek kasatoryjnie z mocy art. 39313 ' 1 KPC. ========================================

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 3931 pkt 2 KPCart. 39311art. 5art. 233art. 39313

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 17.07.2026. · PDF źródłowy