II UKN 204/99

Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r. II UKN 204/99 Dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia spo-łecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego jest niedo-puszczalne, z wyjątkiem przewidzianym w art. 4779 § 4 KPC. Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Maria Tyszel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy z wniosku Beaty R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 listopada 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację i przyznał adwokatowi Urszuli J. kwotę 100 zł tytułem nie-opłaconej pomocy prawnej – od Skarbu Państwa. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, wyro-kiem z dnia 28 kwietnia 1998 r. [...] oddalił odwołanie Beaty R., urodzonej 2 września 1962 r., od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 29 sierpnia 1996 r., odmawiającej przyznania renty inwalidzkiej wobec stwierdzenia, w wyniku badania lekarskiego przez Wojewódzką Komisję Lekarską do spraw Inwa-lidztwa i Zatrudnienia, że aktualny stan zdrowia wnioskodawczyni nie powoduje jej niezdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Na podstawie wyników postępowania dowodowego, przeprowadzonego sto-sownie do wskazań wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji, uchylającego w wyniku apelacji organu rentowego wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 17 stycznia 1997 r. [...], Sąd orzekający ponownie ustalił, że istniejące u wnios-kodawczyni schorzenia, w ich aktualnym nasileniu nie ograniczają jej zdolności do wykonywania zatrudnienia w stopniu tak istotnym, by uzasadniały zaliczenie jej co 2 najmniej do III grupy inwalidów. W konsekwencji Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do renty inwalidzkiej na podstawie art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Apelację wnioskodawczyni oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 listopada 1998 r. [...], uznając za prawidłowe zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak i wskazaną podstawę prawną rozstrzygnięcia. W kasacji od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o jego uchy-lenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku. Jako podstawy kasacji przytoczył: 1. „ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zasto-sowanie (art. 3931p. 1 kpc) polegające na błędnym ustaleniu pojęć prawnych zawar-tych w art. 23 i 34 ust. 1 i 2 ustawy z 14.XII.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-cowników i ich rodzin, przewidujących możliwość ustalenia czasowej niezdolności do pracy i przyznania okresowej renty oraz na pominięciu uregulowań zawartych w § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 21.08.1997 r. w sprawie szcze-gółowych zasad orzekania o stopniu niesprawności. 2. naruszenie przepisów prawa procesowego zawartych w art. 231 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów i niewyczerpujące przeprowadzenie pos-tępowania dowodowego prowadzące do błędów w ustaleniu faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931p.k.p.c.)” i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku – Sądowi Pracy i Ubez-pieczeń Społecznych ”przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisowych”. Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Podniesione w kasacji zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem wskaza-nych przepisów postępowania są nieuzasadnione. Przepis art. 231 KPC, odnoszący się do domniemania faktycznego, określa przesłanki upoważniające sąd do pominię-cia dowodów przy ustaleniu pewnych faktów mających istotne znaczenie dla rozs- 3 trzygnięcia sprawy. W jaki sposób Sąd Apelacyjny naruszył ten przepis, tego wno-szący kasację nie uzasadnił ani jednym zdaniem. Okoliczność, że Sąd Apelacyjny nie prowadził własnego postępowania dowodowego i nie stosował tego przepisu, czyni ten zarzut zupełnie bezprzedmiotowym. Rozpatrywana kasacja nie zawiera też uzasadnienia zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 233 § 1 KPC; jej uza-sadnienie ograniczono do streszczenia przebiegu sprawy i przedstawienia poglądu wnioskodawczyni na stan jej zdrowia, odmiennego od ustaleń i ocen dokonanych przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał w swym orzecznictwie, że jeśli sąd drugiej instancji nie prowadził uzupełniającego postępo-wania dowodowego, to tym samym nie dokonywał oceny wiarygodności i mocy do-wodów na podstawie art. 233 § 1 KPC, nie stosował tego przepisu, a więc nie mógł naruszyć reguł oceny dowodów w nim ustanowionych (por. orzeczenia Sądu Najwyż-szego: z dnia 25 listopada 1997 r., I CKN 314/97, 8 grudnia 1997 r., III CKN 283/97, 10 marca 1998 r., I CKN 531/97, z dnia 6 lutego 1998 r., II UKN 439/97 – OSNAPiUS 1999 r., nr 3, poz. 95 – notka). W świetle tego, jednolitego orzecznictwa, które skład orzekający w całej pełni podziela, również ten zarzut nie usprawiedliwia wskazanej podstawy kasacyjnej z art. 3931pkt 2 KPC. W uzasadnieniu kasacji zarzucono po-nadto: „zbyt powierzchowna ocena istniejących w sprawie dowodów i nie przeprowa-dzenia innych uzupełniających dowodów prowadziło do błędów w ustaleniach fak-tycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia co istotnie wpłynęło na wynik sprawy”, nie precyzując na czym polega powierzchowność oceny, którego Sądu ten zarzut dotyczy, skoro Sąd Apelacyjny obszernie i wnikliwie przedstawił ar-gumenty przemawiające za uznaniem za prawidłowe ustaleń faktycznych dokona-nych przez Sąd pierwszej instancji. Jakie to jeszcze inne dowody i który Sąd miał je przeprowadzić tego też wnoszący kasację nie wyjaśnił. Tak ogólnikowo sformułowa-ny zarzut nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Stosownie do art. 39315 KPC, przy rozpoznawaniu zasadności zarzutu naru-szenia prawa materialnego, wobec braku usprawiedliwienia wskazanej podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ka-sacja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 23 i 34 ust. 1 i 2 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej ustawą o z.e.p., i określa, że „błędna wykładnia i nie-właściwe zastosowanie polega na błędnym ustaleniu pojęć prawnych” zawartych w 4 tych przepisach, jednakże jej uzasadnienie ogranicza się do przytoczenia treści tych przepisów, nie wskazując różnicy pomiędzy ich „błędną wykładnię” przyjętą przez Sąd Apelacyjny a prawidłową, proponowaną przez wnoszącego kasację. Skoro wno-szący kasację nie zakwestionował skutecznie ustalenia, że aktualny stan zdrowia wnioskodawczyni nie czynił jej niezdolną do wykonywania dotychczasowego zatrud-nienia w stopniu uzasadniającym zaliczenie jej do trzeciej grupy inwalidów w rozu-mieniu art. 23 ustawy o z.e.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 1997 r.), to zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu jest nieusprawiedliwio-ny. Treść uzasadnienia kasacji wskazuje, że wnoszący kasację upatruje narusze-nia powołanych przepisów w tym, że Sąd Apelacyjny nie przyznał wnioskodawczyni renty okresowej przewidzianej art. 34 ustawy o z.e.p. Zarzut ten jest bezpodstawny, wnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu rentowego wydanej dnia 29 sierp-nia 1996 r. Możliwość uzyskania prawa do renty okresowej, przewidzianej w art. 34 ust. 3 ustawy o z.e.p. powstała dopiero po dniu 1 września 1997 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r., o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), a więc ewen-tualne prawo do tego świadczenia nie mogło być przedmiotem zaskarżonej decyzji. Odwołująca się nie zgłaszała wniosku o przyznanie renty okresowej i organ rentowy nie rozpoznawał jej ewentualnego prawa do tego świadczenia, w tym przedmiocie nie wydał więc żadnej decyzji. Należy więc przypomnieć, że sprawy z zakresu ubez-pieczeń społecznych są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym przewidującym szczególne uregulowania. W sprawach tych, zgodnie z art. 4778KPC, droga sądowa rozpoczyna się – po zakończeniu postępowania administracyjnego przed organem rentowym – wniesieniem odwołania od decyzji tego organu. Oznacza to, że docho-dzenie przed sądem ubezpieczeń społecznych prawa do świadczenia, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne z wyjątkiem przewi-dzianym w art. 4779§ 4 KPC, który w rozpatrywanej sprawie nie ma jednak zastoso-wania. Przypomnieć też należy, że przepis art. 4771§ 1 KPC ograniczający generalną zasadę postępowania cywilnego wyrażoną w art. 321 § 1 KPC, że sąd nie może wy-rokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żąda-nie odnosi się wyłącznie do spraw z zakresu prawa pracy, zainicjowanych przez pra-cownika i nie obejmuje spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Kognicję sądu rozpoznającego apelację ogranicza też przepis art. 383 KPC. W rozpatrywanej spra- 5 wie Sąd Apelacyjny nie był więc uprawniony do orzekania o ewentualnych uprawnie-niach wnioskodawczyni do świadczenia, które nie było przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonego apelacją. Z samej istoty postępowania kasacyjnego wynika, że zgła-szanie w kasacji żądań o przyznanie świadczenia innego niż objęte zaskarżonym orzeczeniem jest niedopuszczalne, bowiem zakres kontroli kasacyjnej Sądu Najwyż-szego zgodnie z art. 39311 KPC polega wyłącznie na kontroli zgodności z prawem zaskarżonych orzeczeń drugoinstancyjnych, w granicach zakreślonych wskazanymi w kasacji podstawami i wnioskami. Jedynie nieważność postępowania Sąd Najwyż-szy z urzędu bierze pod rozwagę, a poza tym jednym wyjątkiem, nie prowadzi postę-powania dowodowego, więc zgłoszenie nowych wniosków jest bezprzedmiotowe. Za-gadnienie to również było już przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================