II UKN 409/97

Wyrok z dnia 15 grudnia 1997 r. II UKN 409/97 1. Przewidziany w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) obowiązek organu rentowego informowania o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych oraz udzielania pomocy przy ubieganiu się o nie, dotyczy tylko świadczeń objętych postępowaniem. 2. Do postępowania w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe, toczących się przed organami rentowymi, w zakresie uregulowanym rozporządzeniem wymienionym w pkt. 1, nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 95 w związku z art. 94 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przewodniczący: SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku Anny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o wyso-kość renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyj-nego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 grudnia 1996 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 20 grudnia 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. dokonał przeliczenia renty rodzinnej Anny P. przyjmując za podstawę wymiaru świadczeń wynagrodzenie jej zmarłego męża z lat 1977-79 i przyznając podwyż- - 2 - szone świadczenie od 1 sierpnia 1995 r., tj. za 3 miesiące wstecz od miesiąca, w którym wnioskodawczyni zgłosiła wniosek. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, roz-poznając odwołanie wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 27 czerwca 1996 r. oddalił je. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że w dniu 2 listopada 1995 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przeliczenie renty rodzinnej wskazując jako podstawę przeliczenia zarobki męża z lat 1977-79. Organ rentowy postąpił zgodnie z tym wnioskiem. Nie ma natomiast podstaw do przyznania podwyższonego świadczenia od daty przyznania prawa do renty rodzinnej, tj. od 15 września 1993 r., gdyż byłoby to sprzeczne z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia 1996 r. oddalił rewi-zję złożoną przez wnioskodawczynię od wymienionego wyżej wyroku. Sąd II instancji stwierdził, że Sąd Wojewódzki prawidłowo zastosował art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Nie wchodzi bowiem w rachubę błąd organu rentowego, który stwarzałby podstawę do przyznania wnioskodawczyni podwyższonego świad-czenia za okres 3 lat. Ponadto możliwość przeliczenia świadczeń emerytalno-rento-wych, w tym także rent rodzinnych, wprowadziła dopiero ustawa z dnia 17 paździer-nika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), której art. 33 ust. 1 wyraźnie postanawia, że ponowne obliczenie świadczenia następuje na wniosek zainteresowanego. Przed zgłoszeniem wniosku przez skarżącą organ rentowy nie miał podstaw do dokonania jakichkolwiek zmian gdy chodzi o jej prawo do świadcze-nia, z wyjątkiem rewaloryzacji i waloryzacji świadczenia. Sąd Apelacyjny podniósł również, iż wskazana wyżej ustawa nie nałożyła na organy rentowe obowiązku zaz-najamiania świadczeniobiorców z jej tekstem. W kasacji złożonej od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka żądała jego uchylenia oraz uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 27 czerwca 1996 r. i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Jako podstawę kasacji skarżąca podała naruszenie przepisów postępowania - art. 9 KPA oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępo-wania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr - 3 - 10, poz. 49) polegające na tym, że organ rentowy nie zrealizował swoich ustawo-wych obowiązków wobec jej zmarłego męża i nie poinformował go o możliwości uzyskania wyższego świadczenia, gdy w marcu 1990 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu emerytury, zamiast pobieranej dotąd renty inwalidzkiej. Uchybienie to sprawiło, że przyznana następnie renta rodzinna była niższa, gdyż ustalenie pods-tawy świadczenia z ostatnich 12 miesięcy było mniej korzystne niż z 3 lat kalenda-rzowych wybranych z ostatnich 12 lat. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Mąż wnioskodawczyni złożył wniosek o rentę inwalidzką dołączając do niego zaświadczenie o zatrudnieniu oraz wskazując okres i zarobki, na których podstawie należało ustalić wysokość świadczenia. Były to zarobki z 12 miesięcy przypadających od 1 czerwca 1988 r. do 31 maja 1989 r. Organ rentowy uwzględnił wniosek i w decyzji z dnia 11 września 1989 r. ustalił wysokość świadczenia w kwocie 116.260 zł. W dniu 8 marca 1990 r. mąż wnioskodawczyni złożył wniosek o zamianę renty inwalidzkiej II grupy na emeryturę pod warunkiem, że "stworzy to dla niego korzyst-niejszą sytuację finansową". Jednak poza stwierdzeniem, że "zgodnie z przepisami spełnia wszystkie konieczne...warunki" do przyznania emerytury, nie zamieścił we wniosku żadnych innych żądań. Decyzją z dnia 20 października 1990 r. organ ren-towy przyznał mężowi wnioskodawczyni emeryturę w kwocie 221.910 zł, w której mieścił się także dodatek rodzinny dla syna w kwocie 5.300 zł. Przepis art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme-rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) ustanawia zasadę, że postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na wniosek, chyba że ustawa lub przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 89 ust. 3 ustawy do wniosku powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość. Wydane na podstawie art. 94 wymienionej ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) w § 4 powtarza tę za-sadę, a w § 3 przewiduje, że organy rentowe są obowiązane do informowania o wa- - 4 - runkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych oraz do udzielania pomocy przy ubieganiu się o te świadczenia. Zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, który był pods-tawą wymiaru renty inwalidzkiej dla męża wnioskodawczyni, do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej przyjmuje się wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostatnich czterech kwartałów kalendarzowych albo za okres kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych, liczonych w sposób przewidziany w tym przepisie. Mąż wnios-kodawczyni żądał przyznania mu renty inwalidzkiej w wysokości wynikającej z za-robków uzyskanych w okresie ostatnich czterech kwartałów kalendarzowych przed złożeniem wniosku i przedstawił zaświadczenie o zarobkach pochodzących z tego okresu, zaś organ rentowy postąpił zgodnie z wnioskiem. Tak więc organ rentowy nie naruszył trybu postępowania przy ustalaniu prawa do świadczeń przewidzianego zarówno w ustawie, jak i w powołanym rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. Skoro bowiem art. 16 ust. 2 ustawy przewiduje dwie możliwości ustalenia podstawy wy-miaru emerytury i renty, pozostawiając zainteresowanemu wybór jednej z nich, to ustalenie świadczenia w jeden ze sposobów żądanych przez osobę uprawnioną jest oczywiście zgodne z prawem. Co więcej, jeżeli wniosek o przyznanie określonego świadczenia jest jasny w swej treści i kompletny, bezprzedmiotowe staje się infor-mowanie zainteresowanego przez organ rentowy "o warunkach i dowodach wyma-ganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych oraz udzielanie pomocy przy ubieganiu się o te świadczenia", o czym stanowi § 3 rozporządzenia. Organ rentowy załatwiając wniosek męża wnioskodawczyni o przyznanie emerytury w miejsce po-bieranej renty inwalidzkiej zastosował art. 162 ust. 2 ustawy, który przewiduje, że podstawą wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty inwalidzkiej, stanowi podstawa wymiaru tej renty. Nie dysponował przy tym zaświadczeniami o zarobkach z innego okresu niż wskazany we wniosku, gdyż mąż wnioskodawczyni dowodów takich nie przedstawił. Tak więc organ rentowy nie miał podstaw, by uznać, że istnieje korzystniejsza podstawa ustalenia wymiaru świadcze-nia niż podana we wniosku o emeryturę. Nie miał natomiast obowiązku z urzędu sprawdzać wysokości zarobków uzyskanych przez zainteresowanego w innym czasie i w konsekwencji przyjąć inną podstawę ustalenia wymiaru świadczenia. Pracownik - 5 - bowiem wybiera zarobki najbardziej korzystne dla wyliczenia podstawy wymiaru świadczenia, a nie organ rentowy. Gdy chodzi o podstawę wymiaru renty rodzinnej wnioskodawczyni, to z art. 162 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. wynika, że w razie śmierci emeryta (ren-cisty), który nie był zatrudniony po przyznaniu emerytury lub renty inwalidzkiej (a tak było w przypadku męża wnioskodawczyni), podstawę wymiaru renty rodzinnej sta-nowi podstawa wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej. Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) powstała możliwość ustalania na nowo podstawy wymiaru świadczeń (w tym także rent rodzinnych - art. 8 ust. 2) na zasadach określonych w ustawie. Według art. 33 ust. 1, jeżeli renta rodzinna została zrewaloryzowana w myśl art. 27-30 i art. 32, renta ta na wniosek osoby zainteresowanej podlega ponownemu obliczeniu. W takim przypadku jej podstawę może stanowić zwaloryzowana kwota wynagrodzenia (która stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne) z kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalenda-rzowych - jednak pod warunkiem, że wniosek o świadczenie został zgłoszony do dnia 31 grudnia 1992 r. Wówczas podwyższenie świadczenia nastąpiło od dnia 1 listopada 1992 r. Jest niesporne, że wniosek o przeliczenie pobieranej renty rodzinnej wnios-kodawczyni złożyła po 31 grudnia 1992 r. Tym samym art. 33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1992 r. nie mógł być wobec niej zasto-sowany. Z tego też względu stanowisko Sądów obu instancji jest niewadliwe. Z powołanego wyżej przepisu art. 33 ust. 1 wynika jednoznacznie, że po-nowne obliczenie wcześniej ustalonego świadczenia następuje na wniosek osoby uprawnionej. Nie jest wiec zasadny zarzut zawarty w kasacji, że nieprzyznanie wnioskodawczyni podwyższonego świadczenia za czas poprzedzający zgłoszenie wniosku narusza § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Przewi-dziany bowiem w tym przepisie obowiązek informowania o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych oraz udzielania po-mocy przy ubieganiu się o te świadczenia dotyczy toczącego się postępowania. Nie dotyczy natomiast sytuacji, gdy postępowanie o te świadczenia w ogóle nie zostało - 6 - wszczęte. Trudno bowiem byłoby przyjąć, że organy rentowe są obowiązane zawia-damiać wszystkie osoby zainteresowane o wejściu w życie nowych przepisów i np. o przewidzianych w nich możliwościach i warunkach ponownego obliczenia świadczeń. W sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe wszczęcie postępowania z urzędu jest wyjątkiem i zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. może mieć miejsce wtedy, gdy ustawa lub przepis szczególny tak stanowią. Wniosek o przyznanie renty rodzinnej dla siebie złożyła wnioskodawczyni po raz pierwszy dnia 5 czerwca 1993 r. Nie mógł zatem mieć do niej zastosowania art. 8 ust. 1 pkt 2 (w związku z ust. 2 tego przepisu), gdyż przepis ten reguluje sposób ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej, a także renty rodzinnej dla "osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do któregoś z tych świadczeń". Nie wiadomo więc, jakich informacji był obowiązany udzielić wnioskodawczyni organ rentowy, zwłaszcza wobec obowiązywania art. 162 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. określającego jedyną podstawę wymiaru renty rodzinnej, taką, jaką przyjął organ rentowy. Nie jest również zasadny zarzut zawarty w kasacji, że zaskarżony wyrok na-rusza art. 9 KPA. Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (będących sprawami cywilnymi) zostało unormowane w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 1 KPC). Do tego postępowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają zastosowania. Gdy chodzi o postępowanie przed organami rentowymi, to stosownie do art. 95 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, jednak z wyłączeniem tych przypadków, dla których ustawodawca przewidział postępowanie odrębne. Tak stało się właśnie w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe. Postępowanie w tych sprawach zostało bowiem uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń i w zakresie nim objętym nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym ani organ rentowy, ani Sądy obu instancji nie mogły naruszyć art. 9 KPA. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako nie zawierającą uspra- - 7 - wiedliwionych podstaw (art. 39312 KPC). ========================================