II URN 178/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Szymańska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ch. o wysokość emerytury górniczej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 6 lutego 1986 r.:uchylił pkt 2 zaskarżonego wyroku w części dotyczącej ustalenia, że odwołujący się w okresie od dnia 1 października 1980 r. i nadal wykonuje pracę w wymiarze półtorakrotnym, i oddalił odwołanie wnioskodawcy Józefa G. w tej części od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ch. z dnia 23 października 1985 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 23 października 1985 r. Oddział ZUS w Ch. ustalił prawo do górniczej emerytury Józefa G. przyjmując za udowodnione 39 lat i 16 dni pracy górniczej. Okres zatrudnienia od dnia 1 października 1980 r. do dnia 1 sierpnia 1985 r. na stanowiskach dozorcy oddziału montażu obudów pod ziemią oraz sztygara zmianowego tych obudów organ rentowy zaliczył w wymiarze pojedynczym. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 6 lutego 1986 r. - rozstrzygając odwołanie wnioskodawcy - w pkt 2 zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że odwołujący w okresie od dnia 1 października 1980 r. i nadal wykonuje pracę w wymiarze półtorakrotnym. Sąd uznał, że jeżeli wnioskodawca nadzoruje pracę pracowników wykonujących pracę w wymiarze półtorakrotnym, to sam ma również prawo do takiego wymiaru na podstawie art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej w dniu 2 września 1986 r. Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zarzucił rażące naruszenie prawa i interesu PRL, w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 stycznia 1984 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. Skarżący wnosił o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i oddalenie odwołania wnioskodawcy od decyzji ZUS.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie w rewizji nadzwyczajnej zarzucono, że z rażącym naruszeniem obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia sprawę, o którym mowa w art. 3 § 2 k.p.c., Sąd nie rozważył, iż samo nadzorowanie przez Józefa G. pracy innych pracowników wykonujących prace górnicze zaliczane w wymiarze półtorakrotnym nie stanowi podstawy do zaliczenia mu spornego okresu zatrudnienia w wymiarze półtorakrotnym, lecz zaliczenie do musi wynikać z wyraźnej dyspozycji obowiązujących przepisów. Przepisy te zawarte są w ustawie z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32), która w art. 6 ust. 1 wymienia taksatywnie okresy pracy w Polsce Ludowej zaliczane w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty. W myśl art. 6 ust. 1 są to następujące prace: 1) w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, lub ładowaniu urobku, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, 2) w drużynach ratowniczych, 3) w charakterze mechaników sprzętu ratowniczego drużyn ratowniczych.Z akt rentowych wynika i przyznał to wnioskodawca przed Sądem Najwyższym, że żadnej z wymienionych wyżej prac nie wykonywał i nie był członkiem drużyny ratowniczej w okresie spornym, lecz był zatrudniony na stanowisku dozorcy oddziału obudów i sztygara zmianowego. O pracownikach dozoru ruchu i kierownictwie kopalni mówi art. 6 ust. 2, który brzmi: "Okresy pracy wymienione w ust. 1 pkt 2 i 3 zalicza się w wymiarze półtorakrotnym również tym pracownikom dozoru ruchu i kierownictwu ruchu kopalń, którzy pracują pod ziemią co najmniej przez połowę dniówek roboczych w miesiącu lub w kopalni siarki".Z brzmienia przepisu więc wynika, że chodzi o okresy przynależności do drużyn ratowniczych i pracy w charakterze mechanika sprzętu ratowniczego w takich drużynach, bo takie okresy zalicza się w wymiarze półtorakrotnym członkom dozoru ruchu, jeżeli pracując pod ziemią co najmniej przez połowę dniówek roboczych w miesiącu lub w kopalni siarki, a nie każdą pracę członków dozoru ruchu. Jakiekolwiek wątpliwości w tym przedmiocie wyjaśnia treść § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 stycznia 1984 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. Nr 10, poz. 44). Przepis ten ma następujące brzmienie: "Za pracowników dozoru ruchu i kierownictwa ruchu kopalń, którzy pracują pod ziemią co najmniej przez połowę dniówek roboczych w miesiącu lub w kopalniach siarki i którym w myśl art. 6 ust. 2 ustawy zalicza się w wymiarze półtorakrotnym okresy przynależności do drużyn ratowniczych lub pracy w charakterze mechaników sprzętu ratowniczego, uważa się pracowników zatrudnionych na stanowiskach wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do rozporządzenia".Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że nie każdą pracę wykonywaną przez osobę należącą do dozoru górniczego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do emerytury czy renty górniczej, chociażby była to praca na stanowiskach wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Zajmowanie stanowiska wymienionego w załączniku nr 3 do rozporządzenia i wykonywanie prac pod ziemią co najmniej przez połowę dniówek roboczych daje pracownikowi z dozoru górniczego prawo zaliczania w wymiarze półtorakrotnym tylko okresów przynależności do drużyny ratowniczej i pracy w charakterze mechanika takiej drużyny. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 stycznia 1984 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. Nr 10, poz. 44) członkom dozoru ruchu i kierownictwu ruchu kopalń zajmującym stanowiska wymienione w załączniku nr 3 do rozporządzenia oraz pracującym pod ziemią co najmniej przez połowę dniówek roboczych w miesiącu zalicza się w wymiarze półtorakrotnym - przy ustalaniu prawa do emerytury czy renty inwalidzkiej - tylko okres przynależności do drużyn ratowniczych i okres pracy w charakterze mechanika sprzętu ratowniczego.Zasadnie więc w rewizji nadzwyczajnej zarzucono rażące naruszenie prawa materialnego przez Sąd Wojewódzki, który wbrew dyspozycji wymienionych przepisów zaliczył wnioskodawcy okres pracy w dozorze górniczym w wymiarze półtorakrotnym.Z tych względów Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i orzekł zgodnie z jej wnioskiem (art. 422 § 1 k.p.c.).Uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej mimo upływu terminu z art. 421 § 1 k.p.c. uzasadnione jest tym, że rażące naruszenie prawa materialnego prowadzące do bezprawnego zaliczenia pracy w dozorze górniczym w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu górniczej emerytury stanowi równocześnie naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, albowiem prowadzi do zawyżenia należnej emerytury bez podstawy prawnej.