III ARN 100/95

Wyrok z dnia 4 września 1996 r. III ARN 100/95 Uchylenie kary pieniężnej wymierzonej za niezgodne z prawem korzystanie z zasobów środowiska powoduje zbędność rozstrzygnięcia w przedmiocie odroczenia terminu płatności tej kary. Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Adam Józefowicz, Janusz Łętowski, Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po roz-poznaniu w dniu 4 września 1996 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "D." Spółka z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Śro-dowiska z dnia 30 listopada 1993 r. [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności kar pieniężnych z tytułu naruszenia wymagań ochrony środowiska, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra-cyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 1995 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "D." Sp. z o.o. w K. decyzjami Wo-jewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w K. zostało ukarane karami pieniężnymi za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu emitowanego z Zakładu w L. w latach 1991 i 1992. W dniu 1 marca 1993 r. ukarane Przedsiębiorstwo wystąpiło z wnioskiem o odroczenie terminu płatności wymierzonej kary łącznie w wysokości 218.151.800 zł z równoczesnym zaliczeniem na poczet tej kary kwoty 560.000.000 zł., którą Przedsię-biorstwo wydało na zrealizowanie inwestycji związanych z usunięciem przyczyn wymie-rzenia kary. Przedsiębiorstwo "D." powołało się na to, że usunięto całkowicie przyczyny ukarania przede wszystkim na skutek przeniesienia produkcji do specjalnie do tego celu przygotowanej nowej hali w C. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w K. jako organ I instancji oraz Główny Inspektor Ochrony Środowiska jako organ II instancji w swych decyzjach uznali żądanie wnioskodawcy za bezpodstawne przede wszystkim dlatego, że podane przez wnioskodawcę działania inwestycyjne zostały dokonane w listopadzie 1992 r., tj. jeszcze przed ukaraniem, które nastąpiło w lutym 1993 r. i przed złożeniem przed-miotowego wniosku. W tej sytuacji zdaniem organów ochrony środowiska obu instancji nie zachodzą warunki odroczenia płatności kary dla umożliwienia ukaranemu usunięcia przyczyn wymierzonej kary, o których jest mowa w art. 110c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (jednolity tekst:Dz. U. z 1994 r., Nr 49, poz. 196). Po rozpatrzeniu skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "D." Spółki z o.o. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 30 listopada 1993 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji oddalającą wniosek o odroczenie terminu płatności kar pieniężnych, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 lipca 1995 r. [...] uchylił decyzje organów obu instancji i zasądził od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Podstawę powyższego wyroku NSA stanowi ocena prawna tego Sądu wska-zująca na potrzebę zastosowania art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, w konkretnych okolicznościach stanu faktycznego sprawy, według funkcjo-nalnego sensu powołanego przepisu. Jeżeli - zdaniem Naczelnego Sądu Adminis-tracyjnego - Przedsiębiorstwo ukarane karą pieniężną godzinową (dobową) za na-ruszenie wymagań ochrony środowiska wykonało i oddało do użytku odpowiednią inwestycję usuwającą przyczyny wymierzenia kary, to sprawą drugorzędną, z punktu widzenia celów przedmiotowej regulacji jest to, że wymagane działania inwestycyjne zostały wykonane jeszcze wcześniej niż to zostało przewidziane. Od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 1995 r. wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając rażące naruszenie art. 207 § 2 pkt 1 KPA oraz art. 110c ust. 2 i ust. 7 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi bądź uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości podkreślił, że regulacja art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, jako wyjątkowa, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. W przypadku podjęcia decyzji o odroczeniu terminu płatności kary w stosunku do zrealizowanej inwestycji, jak to przyjął NSA, zostałaby zatracona - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - funkcja dyscyplinująca procedury "odroczenia" nałożonej sankcji za niezgodne z wymogami prawa korzystanie z zasobów środowiska. Jednoznaczny zapis art.110 c ust.7 ustawy, w którym ustawodawca określa, iż redukcji podlegać mogą jedynie kwoty kar, których termin płatności został odroczony, przesądza, iż dokonanie odliczeń kosztów nowej inwestycji, bez wcześniejszego faktycznego odroczenia terminu płatności kary, w intencji ustawodawcy jest niedopuszczalne. Minister Sprawiedliwości uznał, że pewna sztywność regulacji (brak możliwości zredukowania kary w stosunku do inwestycji skończonych) prowadzić może do skutków niepożądanych (celowe odwlekanie zakoń-czenia inwestycji w związku z oczekiwaniem na ustalenie kary łącznej, której termin może być odroczony, co determinuje możliwość zredukowania kary w trybie art. 110 c ust. 7). Jednakże te wady istniejącego rozwiązania mogą być wyeliminowane całkowicie skutecznie tylko w ramach odpowiednich zabiegów legislacyjnych, nie zaś przy pomocy wykładni sądowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W toku rozprawy przed Sądem Najwyższym została ujawniona zmiana sytuacji prawnej stron, która wywołuje oczywiste i istotne konsekwencje w sferze podstaw i wniosków rozpatrywanej rewizji nadzwyczajnej. Mianowicie po wznowieniu pos-tępowania w sprawie wymierzenia Przedsiębiorstwu "D." kar pieniężnych za przekro-czenie dopuszczalnego hałasu przenikającego do środowiska z zakładu produkcyjnego nr 4 w L. w okresie od dnia 15 marca 1991 r. do dnia 31 grudnia 1991 r. i od dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 26 listopada 1992 r., uchylone zostały decyzje wymierzające kary pieniężne i ostateczną decyzją Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 5 grudnia 1995 r. [...] umorzone zostało w tym przedmiocie postępowanie. Z powyższego wynika, iż zobowiązanie Przedsiębiorstwa "D." do zapłacenia kary pieniężnej zostało uchylone i w związku z tym bezprzedmiotowe byłoby dalsze postępowanie w zakresie badania zasadności wniosku i rozstrzygnięć dotyczących odroczenia terminu nieistniejącej już kary. Zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezależnie od wyrażonej w nim kontrowersyjnej interpretacji art. 110c ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, w zaistniałej sytuacji nie narusza uzasadnionych interesów żadnej ze stron. Wobec tego, że zaskarżony wyrok nie może w obecnej sytuacji wpływać w jakikolwiek sposób na kształ-towanie się sytuacji prawnej stron, także zawarta w tym wyroku ocena prawna nie będzie wywoływać następstw określonych w art. 209 KPA. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał, że nie jest zasadna rewizja nadz-wyczajna, zmierzająca w swych wnioskach do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozs-trzygnięcia merytorycznego sprawy już bezprzedmiotowej lub przekazania sprawy NSA do ponownego rozpoznania. Należało zatem orzec w myśl art. 421 § 1 KPC. ========================================