III AZP 6/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: H. Ciepła, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Jolanty B. na decyzję Dyrektora Wydziału Finansowego Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia 3 lutego 1986 r. w przedmiocie funduszu miejskiego za rok 1985 po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o funduszu gminnym i funduszu miejskim (Dz. U. Nr 52, poz. 269) osobę fizyczną wykonującą działalność wytwórczą, handlową lub usługową pod szyldem jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy zlecenia lub agencji zawartej z taką jednostką obciąża obowiązek spełniania świadczeń na fundusz gminny lub fundusz miejski?"podjął następującą uchwałę:Osoba fizyczna świadcząca usługi w zakresie prowadzenia placówki na podstawie umowy agencyjnej lub umowy na warunkach zlecenia zawartej z jednostką gospodarki uspołecznionej (agent) nie podlega obowiązkowi świadczeń na fundusz gminny lub fundusz miejski.Uzasadnienie faktyczneJolanta B. na podstawie umowy zawartej z (...) Centralą Handlową świadczyła jako agent usługi fryzjerskie, opłacając od osiąganych przychodów podatek od wynagrodzeń.Decyzją z dnia 10 grudnia 1985 r. Urząd Miejski w L. zobowiązał Jolantę B. do świadczenia w kwocie 6.000 zł na fundusz miejski. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia 3 lutego 1986 r.W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jolanta B. zarzuciła, że przepisy ustawy o funduszu gminnym i funduszu miejskim nie mają do niej - jako agenta Centrali Handlowej - zastosowania. Usługi bowiem wykonuje ona w imieniu zleceniodawcy, tj. (...) Centrali Handlowej, a nie w imieniu własnym, na podstawie zgłoszenia czy zezwolenia.W związku ze skargą Jolanty B. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. pytanie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o funduszu gminnym i funduszu miejskim (Dz. U. Nr 52, poz. 269) utworzono na równi z funduszem gminnym fundusz miejski z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb gospodarczych, socjalnych i kulturalnych ludności (art. 1 ust. 1 i 2 ustawy).Oprócz innych wpływów na fundusz ten (zarówno gminny jak i miejski) składają się m.in. świadczenia pieniężne pobierane na podstawie powołanej ustawy od jednostek gospodarki uspołecznionej oraz od osób fizycznych i osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy).Obowiązkiem świadczeń na fundusz z mocy ustawy (art. 3 ust. 1) obciążone zostały osoby fizyczne, które:a) wykonują działalność wytwórczą, handlową lub usługową,b) są właścicielami lub posiadaczami samoistnymi nieruchomości nie związanych z gospodarstwem rolnym lub wykonywaniem działalności wymienionej w lit. a.Określając stawki świadczeń na fundusz przypadających od osób fizycznych wykonujących działalność wytwórczą, handlową lub usługową ustawa w art. 4 ust. 1 precyzuje krąg osób zobowiązanych do świadczenia. Są nimi: a) płacący podatki obrotowy i dochodowy w formie karty podatkowej lub płacący zamiast tych podatków opłatę skarbową albo zwolnieni od obowiązku płacenia podatków, b) osoby nie wymienione w lit. a, bez względu na rodzaj wykonywanej działalności.W obu wypadkach ustawa wiąże wysokość świadczenia na fundusz ze stawką opłaty skarbowej "za potwierdzenie zgłoszenia wykonywania rzemiosła" (ad a) i "za zezwolenie na wykonywanie rzemiosła" (ad b).O "potwierdzeniu zgłoszenia wykonywania rzemiosła" i "zezwoleniu na wykonywanie rzemiosła" mowa jest w ustawie z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonywaniu i organizacji rzemiosła (jedn. tekst: Dz. U. 1983 r. Nr 7, poz. 40). Zarówno wniosek o "potwierdzenie zgłoszenia wykonywania rzemiosła", jak i "zezwolenie na wykonywanie rzemiosła" może pochodzić od osoby fizycznej (osób fizycznych), przy czym "zezwolenie" może także być udzielone osobie prawnej nie będącej jednostką gospodarki uspołecznionej (art. 4 ust. 2 ustawy, art. 5 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy). W definicji zawartej w art. 1 ust. 1 ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła ustawodawca stwierdził jednoznacznie, że rzemiosłem w rozumieniu ustawy jest zawodowe wykonywanie we własnym imieniu przez osobę fizyczną lub osobę prawną nie będącą jednostką gospodarki uspołecznionej gospodarczej działalności wytwórczej i usługowej.Osoba fizyczna, której jednostka gospodarki uspołecznionej powierzyła prowadzenie na podstawie umowy agencyjnej lub umowy na warunkach zlecenia placówki usługowej, prowadzi ją w imieniu zleceniodawcy (por. § 3 pkt 3 uchwały nr 17 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. w sprawie ogólnych warunków umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej a osobami fizycznymi o świadczenie usług w zakresie prowadzenia punktów sprzedaży detalicznej, placówek gastronomicznych, placówek usługowych, zakładów turystycznych i obozowisk turystycznych - M.P. Nr 7, poz. 44). Tym samym agent prowadzący placówkę usługową powierzoną mu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej nie może być utożsamiany z osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność usługową w rozumieniu ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła. Na agenta zatem nie mogą być przenoszone obowiązki, jakie spoczywają na osobach fizycznych, wykonujących we własnym imieniu działalność usługową z mocy ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła.Konsekwentnie do tego, co przytoczono wyżej, należy dojść do wniosku, że Jolanta B. - jako wykonująca działalność usługową w ramach umowy zawartej z (...) Centralą Handlową - nie może być zaliczona do osób fizycznych wykonujących działalność usługową w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. 1 i b ustawy o funduszu gminnym i miejskim; tym samym nie może ona być z tytułu wykonywanej działalności usługowej obciążona świadczeniami przewidzianymi w tejże ustawie.Stanowisko takie wspiera dalszy, dodatkowy argument. Osoba fizyczna prowadząca placówkę jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej czyni to za wynagrodzeniem w formie prowizji od wykonanego obrotu (§ 3 pkt 1 uchwały nr 17 Rady Ministrów). Agent taki obowiązany jest z mocy § 16 pkt 4 ogólnych warunków umów stanowiących załącznik do uchwały nr 17 Rady Ministrów wpłacać zleceniodawcy wszelkie wpływy z działalności placówki, pomniejszone jedynie o udokumentowane wydatki za zakupione bezpośrednio przez agenta towary, surowce lub półfabrykaty, oraz ryczałt na drobne wydatki, których agent nie ma obowiązku udokumentować. Agent taki nie ponosi - poza wymienionymi w ogólnych warunkach umów - innych kosztów utrzymania i prowadzenia placówek. Tym samym nie może go również obciążać wydatek z tytułu funduszu miejskiego.Natomiast agent prowadzący placówkę na podstawie umowy na warunkach zlecenia przejmuje pełne wpływy uzyskane z działalności placówki, przy czym na rzecz zleceniodawcy odprowadza wynikającą z umowy zryczałtowaną odpłatność, w której uwzględnione są także świadczenia o charakterze publicznoprawnym (§ 3 pkt 2 uchwały nr 17 Rady Ministrów i § 17 ust. 1, 2 i 3 pkt 2 ogólnych warunków). Tym samym takiego agenta nie można traktować jako indywidualnie - poza umową zawartą ze zleceniodawcą - zobowiązanego do świadczenia na fundusz miejski.Wśród argumentów dodatkowych nie można też nie dostrzegać tego, że to zleceniodawca obowiązany jest z prowizji należnej agentowi potrącić i odprowadzić zgodnie z obowiązującymi przepisami obciążenia należne z tytułu wynagrodzenia (§ 16 ust. 3 ogólnych warunków).Wszystkie te argumenty potwierdzają, że agent nie podlega obowiązkowi świadczeń na fundusz gminny lub fundusz miejski. Dlatego Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.