III CB 18/24

III CB 18/24 POSTANOWIENIE 6 marca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Żywicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2024 r. w Warszawie wniosku R. B. i A. B. o zbadanie spełnienia przez SSN Dariusza Pawłyszcze wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie I CSK 4099/23 z powództwa R. B. i A. B. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w G. o zapłatę i ustalenie odrzuca wniosek UZASADNIENIE W dniu 19 lutego 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika powodów R. B. i A. - B. - adwokata P. B., w sprawie o sygnaturze akt I CSK 4099/23 w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 22 czerwca 2023 r., o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Pawłyszcze na podstawie art. 29 § 5 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1093 ze zm., dalej jako: „ustawa o Sądzie Najwyższym”) i stwierdzenia istnienia przez Sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Pawłyszcze braku spełniania wymogów niezawisłości III CB 18/24 2 i bezstronności skutkujące wyłączeniem tego Sędziego od rozpoznania przedmiotowej sprawy. Okolicznościami uzasadniającymi wniosek, według pełnomocnika, są powołanie Sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Pawłyszcze do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego postanowieniem Prezydenta RP z 21 grudnia 2022 r. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), która naruszyła gwarancje niezależności od organów władzy ustawodawczej oraz wykonawczej w procedurze powołania sędziów i nie spełnia zasady niezależności w rozumieniu art. 187 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji z 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Oprócz przesłanki wadliwości powołania na stanowisko Sędziego Sądu Najwyższego, pełnomocnik powodów wskazał na następujące okoliczności związane z procedurą nominacji SSN Dariusza Pawłyszcze: uchylenie pierwszej uchwały KRS w sprawie nominacji na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, poprzednie zatrudnienie - pozostawanie na delegacji w Ministerstwie Sprawiedliwości i bliską współpracę z ówczesnym Ministrem Sprawiedliwości a także fakt bycia partnerem sędzi X.Y.- przewodniczącej Krajowej Rady Sądownictwa. Zdaniem pełnomocnika powodów, okoliczności powołania Sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Pawłyszcze nie gwarantują standardu bezstronności oraz niezawisłości przy rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej powodów, który wymaga bezstronnej i niezawisłej oceny istnienia podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek pełnomocnika powodów - adwokata P.B., złożony w trybie art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym nie spełnia określonych w ustawie warunków jego dopuszczalności i z tych przyczyn podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości III CB 18/24 3 i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności). Na podstawie art. 29 § 9 i § 10 ustawy o Sądzie Najwyższym, wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 powołanej ustawy o Sądzie Najwyższym oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek niespełniający tych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2023 r., III CB 23/22). W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się pogląd, że skoro w założeniu ustawodawcy wniosek, o którym mowa w art. 29 § 5 ustawy o Sadzie Najwyższym ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, nie będzie wystarczające przytoczenie okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w tym ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po powołaniu, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (por. m.in. postanowienia SN: z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23; z 6 września 2023 r., III CB 31/23, z 12 stycznia 2024 r. III CB 69/23 ). Sąd Najwyższy aprobuje stanowisko zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., w sprawie, I ZB 44/22, zgodnie z którym przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 ustawy o Sądzie III CB 18/24 4 Najwyższym należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu postanowienia z 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22 wskazał, że przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można oprzeć się jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Tym samym podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może opierać się jedynie na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest powołanie innych okoliczności konkretyzujących, jakie okoliczności towarzyszące powołaniu konkretnego sędziego oraz występujące po jego powołaniu i mające ścisły związek z jego osobą oraz osobą wnioskodawcy mogą wpływać na brak bezstronności i niezawisłości sędziego w danej sprawie. Bez wątpienia niniejszy wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym nie czyni zadość powyższym wymaganiom z uwagi na jego ogólnikowy charakter. Szczegółowa analiza wniosku o zbadanie standardów bezstronności i niezawisłości przez Sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Pawłyszcze uzasadnia twierdzenie, że w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w związku z § 9 ustawy o Sądzie Najwyższym wymogu powołania okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego, opiera się on w istocie nie na indywidualnych okolicznościach powołania Sędziego Dariusza Pawłyszcze na urząd Sędziego Sądu Najwyższego lecz koncentruje się na występującej zdaniem pełnomocnika, systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów, której pełnomocnik upatruje w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie powołanej wyżej ustawy nowelizującej z 8 grudnia 2017 r. Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym, gdyż celem tej instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania III CB 18/24 5 przewidzianego przez ustawodawcę systemu powoływania sędziów (mającego swe źródło w Konstytucji RP), ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy. Wskazane przez pełnomocnika indywidualne okoliczności odnoszące się do Sędziego Dariusza Pawłyszcze towarzyszące jego powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego - fakt pozostawania w czasie trwania procedury konkursowej partnerem sędzi X.Y.- Przewodniczącej Krajowej Rady Sądownictwa oraz zatrudnienie - pozostawanie na delegacji Ministerstwie Sprawiedliwości czy współpraca z Ministrem Sprawiedliwości przed powołaniem na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego nie mogą zostać zaaprobowane przez Sąd Najwyższy. Okoliczności zostały bowiem wskazane ogólnikowo wyłącznie na podstawie informacji prasowych, bez wykazania ich konkretnego (ścisłego) związku z rozpoznawaną sprawą i obiektywnych okoliczności wyłączających bezstronność sędziego. W tym miejscu należy podkreślić, że ścisły związek badania z konkretną sprawą wymaga, aby uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2024 r. III CB 57/23). Powoływanie się na doświadczenie zawodowe czy koneksje osobiste sędziego bez wykazania w jaki sposób mogą oddziaływać na wynik tej konkretnej sprawy i sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sędziego (wyłącznie w oparciu o informacje medialne i prasowe), nie stanowi wystarczających okoliczności uzasadniających badanie wymogów niezawisłości i beztronności. We wniosku zostało pondto przywołane wybrane orzecznictwo ETPC oraz wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2019 r. ( III PO 7/18) i uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. odnośnie wadliwości procedury nominacyjnej sędziów. W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że wyrokiem z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20 (OTK ZU 2020, z. A, poz. 61). Trybunał Konstytucyjny uznał niezgodność wymienionej wyżej uchwały z szeregiem przepisów Konstytucji RP, Traktatu o Unii Europejskiej oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, co oznacza co najmniej tyle, że utraciła ona moc wiążącą inne składy Sądu Najwyższego. Ponadto, nawet nawiązując do kryteriów wskazanych w powołanej uchwale, należy podkreślić, że pełnomocnik powodów nie przywołał III CB 18/24 6 żadnych konkretnych okoliczności, które pozwalałby na wyprowadzenie wniosku o występowaniu obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości wskazanego we wniosku sędziego. Na uwagę zasługuje fakt ,że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniano już, że w świetle stanowiska prawnego wyrażonego w uchwale z 23 stycznia 2020 r. nie ma podstaw do przyjęcia, iż sam fakt powołania sędziego sądu powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa jest okolicznością, która samodzielnie uzasadnia przyjęcie, że postępowanie prowadzone z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością. Konieczne pozostaje przywołanie konkretnych okoliczności odnoszących się do sędziów biorących udział w orzekaniu w sprawie, które wskazują na nieprzestrzeganie przez nich obiektywnie wyznaczanego standardu sędziego bezstronnego i niezawisłego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, Nr 10, poz. 95, oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 marca 2022 r., I CSK 7016/22; z 20 października 2022 r., I CSK 4589/22; z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21; z 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20; z 9 czerwca 2020 r., I NWW 43/20). Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że wniosek nie spełnia wymagań formalnych, określonych w art. 29 § 9 pkt 1 i 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, dlatego też stosownie do art. 29 § 10 ustawy o Sądzie Najwyższym orzekł jak w sentencji. [SOP] [ał]