III CB 19/26

III CB 19/26 POSTANOWIENIE 24 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Oktawian Nawrot na posiedzeniu niejawnym 24 kwietnia 2026 r. w Warszawie w przedmiocie wniosku M.L. o zbadanie spełnienia przez SSN Mariusza Załuckiego wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie II CSKP 891/25 z wniosku K.L. z udziałem M.L. przy udziale Rzecznika Praw Dziecka i Prokuratora Okręgowego w Koszalinie o ustalenie, że orzeczenia nie podlegają uznaniu, odrzuca wniosek. UZASADNIENIE Wnioskiem z 14 kwietnia 2026 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego), pełnomocnik M.L. wniósł o zbadanie spełniania przez SSN Mariusza Załuckiego wymogów niezawisłości i bezstronności sędziowskiej w sprawie II CSKP 891/25 z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego i jego postępowania po powołaniu, zaś w przypadku stwierdzenia negatywnego (niespełniania wymogów) wyłączenia SSN Mariusza Załuckiego od rozpoznania skargi kasacyjnej M.L. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2025 r., I ACa 19/25. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż SSN Mariusz Załucki powołany został uchwałą nr 765/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 24 czerwca 2021 r. III CB 19/26 2 w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2021 r., poz. 340. Nadto SSN Mariusz Załucki był sędzią sprawozdawcą w składzie Sądu Najwyższego, który orzekł w sprawie skarżącego kasacyjnie uczestnika postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 września 2024 r., II CSKP 1132/23, co jest równoznaczne z powzięciem i ukształtowaniem poglądu na sprawę uniemożliwiającego jej wszechstronną i zobiektywizowaną ocenę, zwłaszcza wobec podniesionych w niej zarzutów naruszenia prawa Unii Europejskiej. Następnie wnioskodawca podniósł kwestię orzeczeń Sądu Najwyższego, w których wskazywano na kontrowersyjny status sędziego SN Mariusza Załuckiego, w szczególności w sprawach sygn. II CSKP 1211/22 oraz IV KB 19/23. Jak wskazał wnioskodawca, objęty wnioskiem sędzia ma otwarcie podważać, na łamach prasy prawniczej, rolę orzecznictwa europejskiego w sprawach dotyczących zachowania przez krajowe organy władzy sądowniczej wymagań niezależności i bezstronności. Jako ostatni argument na poparcie wniosku wnioskodawca wskazał, popartą orzecznictwem i piśmiennictwem objętego wnioskiem sędziego nieumiejętność zdystansowania się wobec zarzutów dotyczących powołania sędziów w aspekcie niezależności i bezstronności od organów władzy politycznej oraz wynikającą stąd skłonność do wydawania arbitralnych orzeczeń, całkowicie pomijających judykaturę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zdaniem skarżącego, wpływ wymienionych wyżej okoliczności na rozpoznanie sprawy polega braku po stronie objętego wnioskiem sędziego zdolności do obiektywnej i bezstronnej oceny oraz ewentualnej realizacji żądania skarżącego do przedstawienia pytań prejudycjalnych Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co było główną podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ponadto, w ocenie wnioskodawcy, istnieje obawa granicząca z pewnością, że sędzia nie będzie zdolny dostrzec ani prawidłowo oszacować wagi zagadnień prawnych związanych zarówno z wykładnią przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 (relewantnych również dla wykładni obowiązującego III CB 19/26 3 obecnie rozporządzenia nr 2019/1111), jak i z koniecznością zachowania przez krajowe organy sądowe podstawowych wymogów skutecznej ochrony prawnej w ramach Unii Europejskiej, zwłaszcza że podstawy skargi kasacyjnej dotyczą bezpośrednio sędziego objętego wnioskiem. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 29 § 5 u.SN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Artykuł 29 § 9 u.SN nakazuje zaś, by wniosek o zbadanie ww. okoliczności czynił zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierał żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 5, a także przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Zgodnie z art. 29 § 10 u.SN wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 9, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny. 2. Orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreśla, że przywoływane we wniosku okoliczności mogące prowadzić do wyłączenia sędziego, muszą odnosić się do realiów konkretnego postępowania. Zgodnie z wolą ustawodawcy badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności może bowiem zostać przeprowadzone wyłącznie, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy dojść może do naruszenia III CB 19/26 4 wskazanego standardu, mającego dodatkowo wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Konsekwentnie samo odwołanie do okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego Sądu Najwyższego, w tym również dotyczących ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej, jak również jego postępowania po powołaniu, w tym wypowiedzi w sferze publicznej, bez odniesienia do okoliczności konkretnej sprawy, jest niewystarczające do przeprowadzenia tzw. testu niezawisłości i bezstronności, o którym mowa w art. 29 § 5 u.SN. W świetle powyższego przyjąć należy, że również okoliczności uzasadniające żądanie oraz dowody na ich poparcie, o których mowa w art. 29 § 9 pkt 2 u.SN, odnosić się muszą do możliwości naruszenia przez sędziego Sądu Najwyższego standardu niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie (z ostatnich zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2024 r., III CB 49/24; 28 czerwca 2024 r., III PUB 9/24; 27 czerwca 2024 r., V KK 119/24; 18 czerwca 2024 r., I NB 8/24). 3. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie spełnił wymogu, o którym mowa w art. 29 § 9 w zw. z art. 29 § 5 u.SN. Przede wszystkim wnioskodawca nie zawarł wniosku o stwierdzenie braku niezawisłości i bezstronności sędziego. Czym innym jest bowiem „stwierdzenie braku niezawisłości i bezstronności sędziego”, a czym innym „zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności”. Stwierdzenie braku niezawisłości i bezstronności jest wynikiem badania, dlatego wnioskodawca nie może wnosić o „badanie” lecz o „stwierdzenie”. Jest to wprost wskazane w przepisach ustawy o Sądzie Najwyższym. Dodatkowo wyjaśnić należy, że Sędzią Sądu Najwyższego jest osoba powołana na to stanowisko przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, która złożyła ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Powołanie następuje na podstawie postanowienia Prezydenta RP, a nie jak wskazano we wniosku, uchwały Krajowej Rady Sądownictwa. Uchwała KRS jedynie przedstawia wniosek o powołanie sędziego, zaś wniosek ten nie wiąże Prezydenta. To nie KRS III CB 19/26 5 i jego uchwała powołują sędziego, lecz Prezydent RP wydanym przez siebie aktem urzędowym w formie postanowienia. Ponadto nie ma żadnych przeszkód prawnych ku temu, by Sędzia Sądu Najwyższego rozpoznawał skargę kasacyjną w tej samej sprawie. Wskazywany przez wnioskodawcę art. 49 § 1 k.p.c. nie znajdzie zastosowania, tak samo jak art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., albowiem dotyczy on rozpoznawania sprawy w niższej instancji. Dodać należy, że nawet w sądach powszechnych, w przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje ją w tym samym składzie. Jedynie po uchyleniu orzeczenia przez Sąd Najwyższy, Sąd II instancji rozpoznaje ją w innym składzie. Nie ma z kolei przepisu regulującego postępowanie kasacyjne, który zakazywałby sędziemu Sądu Najwyższego, ponownego orzekania w sprawie. Dalej wskazać należy, że orzeczenia Sądu Najwyższego odnoszące się do sędziego objętego wnioskiem o test niezależności i bezstronności, które zapadły w innych sprawach, nie mają jakiegokolwiek przełożenia na postępowanie w sprawie II CSKO 891/25, już choćby z tego względu, że dotyczą innych stron postępowania i innych okoliczności sprawy. Pozostałe, podnoszone we wniosku okoliczności dotyczą poglądów prawnych sędziego, do których ten ma prawo, zaś ich odmienność od poglądów reprezentowanych przez pełnomocnika wcale nie świadczy o braku bezstronności i niezawisłości, a tym bardziej arbitralności. Sąd Najwyższy rozumie dążenie pełnomocnika wnioskodawcy aby w sprawie orzekali wyłącznie sędziowie prezentujące tożsame do pełnomocnika poglądy prawne, co gwarantowałoby wygraną, jednakże nie o to chodzi w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ostatecznie sędzia objęty wnioskiem o test, nigdy publicznie nie ujawnił poglądu prawnego o sprawie, której dotyczy skarga kasacyjna. Końcowo wskazać należy, że podnosząc okoliczności dotyczące powołania SSN Mariusza Załuckiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego wnioskodawca ograniczył się jedynie do zasygnalizowania ogólnych ewentualnych nieprawidłowości w postępowaniu nominacyjnym dotyczących wydania rekomendacji przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną przepisami ustawy III CB 19/26 6 z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Wnioskodawca nie odwołał się zatem do żadnych konkretnych okoliczności, które towarzyszyły wydaniu rekomendacji przez Krajową Radę Sądownictwa, a które w okolicznościach sprawy mogłyby doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności. Jak zaś wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 28 czerwca 2024 r., III PUB 9/24, otoczenie normatywne art. 29 § 5 u.SN oraz data wejścia w życie przepisów wprowadzających do ustawy o Sądzie Najwyższym przedmiotową „procedurę testową” nie pozostawiają wątpliwości, że wymienione w tej regulacji „okoliczności towarzyszące powołaniu”, to co innego niż sam fakt powołania na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej wskazanymi przepisami. Innymi słowy obowiązkiem wnoszącego o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności jest wskazanie okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego nie o charakterze generalnym, w szczególności odwołujących się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów, a zatem w istocie dotyczących sposobu ich powołania, lecz indywidualnych, odnoszących się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2024 r., III CB 49/24). Tego rodzaju okoliczności, nie wspominając o dowodach na ich poparcie, wnioskodawca nie przedstawił. 4. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że art. 29 § 5 u.SN ogranicza zakres testu jedynie do okoliczności mogących doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawionego oraz charakteru sprawy. Wnioskodawca nie przedstawił zaś żadnej relewantnej argumentacji odnoszącej się do uprawnionego oraz charakteru sprawy. 5. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Oktawian Nawrot (M.M.) III CB 19/26 7 [a.ł]