III CB 49/23

III CB 49/23 POSTANOWIENIE 9 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2024 r. w Warszawie w sprawie z wniosku sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie Z. D. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Najwyższego Włodzimierza Wróbla w sprawie III CB 34/23, na skutek wniosku sędziego Z. D. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Andrzeja Tomczyka od rozpoznania sprawy III CB 49/23, wyłącza sędziego Andrzeja Tomczyka. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z 7 lipca 2023 r., I ACo 291/23, na podstawie art. 42 § 11 u.s.p. wyłączył sędziego tego sądu Z.D. od rozpoznania sprawy I ACa 884/23 powołując jako podstawę wyłączenia m. in. uchwałę Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Sędzia na podstawie art. 42 § 13 u.s.p. wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku o jego wyłączenie przez Sąd Najwyższy. W składzie Sądu Najwyższego, sprawa III CB 34/23, jest sędzia Włodzimierz Wróbel, który jako współsprawozdawca brał udział w wydaniu uchwały SN z 23 stycznia 2020 r. i nie zgłosił zdania odrębnego. Przedmiotem niniejszej sprawy III CB 49/23 jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego W. Wróbla wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 29 § 5-25 u.s.n. na wniosek sędziego Z. D. W składzie rozpoznającym sprawę znajduje się, jako III CB 49/23 2 sprawozdawca, sędzia Sądu Najwyższego Andrzej Tomczyk. Wnioskodawca Z. D. wniósł o jego wyłączenie na podstawie art. 29 § 5 u.s.n. oraz art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. W sprawie toczącej się w trybie art. 29 § 5-25 u.s.n. nie jest dopuszczalny wniosek o wyłączenie na podstawie art. 29 § 5 u.s.n. (art. 29 § 6 u.s.n. a contrario). Dlatego wniosek został rozpoznany w trybie art. 50 i 52 k.p.c. Sędzia A. Tomczyk brał udział w podjęciu uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, stanowiącej podstawę postanowienia SA w Krakowie z 7 lipca 2023 r., zaskarżonego przez sędziego Z. D. w sprawie III CB 34/23. Sędzia A. Tomczyk także nie zgłosił zdania odrębnego do uchwały z 23 stycznia 2020 r. Wyrokiem z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (MP z 2020 r., poz. 376) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność uchwały SN z 23 stycznia 2020 r. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, Traktatem o Unii Europejskiej i Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. TK rozpoznał skargę Prezesa Rady Ministrów na uchwałę, ponieważ była ona aktem prawnym w rozumieniu art. 188 pkt 3 Konstytucji, wydanym poza kompetencjami Sądu Najwyższego (niezgodność z art. 183 ust. 1 Konstytucji). Skoro uchwała z 23 stycznia 2020 r. jest aktem prawnym, na podstawie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. sędzia biorący udział w jej wydaniu podlega z mocy prawa wyłączeniu w sprawach, w których ważność uchwały ma wpływ na rozstrzygnięcie. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 lipca 2023 r. zostało oparte na tezie, że uchwała SN z 23 stycznia 2020 r. obowiązuje, chociaż Trybunał Konstytucyjny stwierdził jej niezgodności z Konstytucją. Sędzia W. Wróbel wbrew art. 51 k.p.c. nie zawiadomił Sądu Najwyższego o podstawie swojego wyłączenia w sprawie III CB 34/23. Niniejsza sprawa III CB 49/23 jest sprawą o wyłączenie sędziego W. Wróbla ze sprawy III CB 34/23 na podstawie art. 29 § 5 u.s.n. i ważność uchwały SN z 23 stycznia 2023 r. nie wpływa wprost na jej rozstrzygnięcie, aczkolwiek jest na tyle istotna, że sędzia A. Tomczyk, jako uczestniczący w podjęciu uchwały, podlega wyłączeniu na podstawie art. 49 k.p.c. Ponadto uchwała SN z 23 stycznia 2023 r. została oparta na tezie, że sposób wyboru 15 sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa w trybie określonym III CB 49/23 3 przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji. Kwestia ta jest sporna. Wykładnia historyczna może prowadzić do wniosku, że tych 15 członków powinni wybierać sędziowie. Jednak treść protokołów z posiedzeń Komisji Konstytucyjnej Sejmu wskazuje, że pominięcie sposobu wyboru było świadomą decyzją Komisji, która postanowiła nie wiązać ustawodawcy w tym zakresie. A już art. 4 Konstytucji raczej wyklucza wybór większości KRS przez sędziów, gdyż każdy organ władzy powinien pochodzić z wyborów: bezpośrednich przez naród lub przez organ pochodzący przynajmniej pośrednio z wyboru przez naród. Natomiast niesporna, widoczna bez wykładni, jest sprzeczność z Konstytucją art. 24 § 6 ustawy o Sądzie Najwyższym z 2002 r., ustanawiającego wymóg uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego do przedstawienia Prezydentowi przez KRS kandydata na urząd sędziego SN. Konstytucja jednoznacznie ogranicza władcze uprawnienia do udziału w powołaniu sędziego do dwóch organów: Prezydenta i KRS. Ustawy zwykłe mogą przewidywać dla innych organów jedynie rolę opiniodawczą. Sędzia A. Tomczyk został powołany do SN właśnie na podstawie uchwały Zgromadzenia Ogólnego podjętej w trybie art. 24 § 6 u.s.n. z 2002 r. Przy tym ten niekonstytucyjny przepis wprost współtworzył procedurę powołania na urząd sędziego SN. Natomiast kwestionowane w uchwale SN z 23 stycznia 2020 r. przepisy ustawy o KRS dotyczyły sposobu wyboru składu KRS, a nie procedury powołania na urząd sędziego. Mimo tego sędzia Sądu Najwyższego A. Tomczyk, powołany do SN w niekonstytucyjnej procedurze, nie zgłosił zdania odrębnego od uchwały, która w oparciu o spór co do sposobu wyboru KRS pozbawiała prawa do orzekania sędziów SN i podważała to prawo w stosunku do sędziów sądów powszechnych i wojskowych. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że spór dotyczył wyboru 15 sędziów do KRS, a nie procedury powołania na urząd sędziego. Powyższe wskazuje, że w sprawach związanych z procedurą powołania na stanowisko sędziego sędzia SN A. Tomczyk zupełnie zatracił poczucie sprawiedliwości. W ujęciu materialnym kwestia co jest sprawiedliwe, a co nie jest, budzi odwieczne spory. Jednak fundament pojęcia sprawiedliwości jest niesporny. III CB 49/23 4 Pojęcie to wymaga formułowania reguł ogólnych, które następnie stosuje się niezależnie od tego, komu służą te reguły. Nie sposób wyobrazić sobie sensownej reguły, według której przedstawienie Prezydentowi wniosku o powołanie na urząd sędziego sądu powszechnego przez KRS wybrany po nowelizacji z 8 grudnia 2017 r. może pozbawić sędziego powołanego na ten wniosek prawa do orzekania, i jednocześnie według której o prawie do orzekania tego sędziego może orzekać sędzia SN powołany na podstawie art. 24 § 6 u.s.n. z 2002 r. [SOP] [ms]