III CKN 373/98

Sygn. akt III CKN 373/98 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 października 1999 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - A. Wypiórkiewicz Sędziowie: SN - B. Czech SN - Z. Kwaśniewski (spraw.) Protokolant: M. Czarnecka po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r. na rozprawie sprawy z powództwa C. L. - Zakład […] przeciwko K. T. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 3 grudnia 1997 r., sygn. akt II Ca […] oddala kasację. 2 U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 26 czerwca 1997 r. (I C […]) oddalił powództwo o zapłatę wywodzone z treści zawartej ugody, uznając że źródłem roszczeń powoda jest pierwotna umowa o roboty budowlane łącząca strony, bowiem nie można zasadnie mówić o zawarciu przez nie ugody wobec ustępstw tylko jednej ze stron. Apelację powoda od tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki w O. wyrokiem z dnia 3 grudnia 1997 r. (sygn. II Ca […]). Sąd II instancji uznał za prawidłową ocenę stanu faktycznego dokonaną przez Sąd Rejonowy a nadto stwierdził, że bez znaczenia jest ocena prawna późniejszego porozumienia stron z dnia 17 maja 1994 r., skoro strony uzgodniły we wcześniejszej umowie wynagrodzenie kosztorysowe, a więc odpowiadające wartości wykonanych robót. Zdaniem Sądu odwoławczego, nawet uznanie późniejszego porozumienia za ugodę nie może stanowić, w świetle wyliczenia przez biegłego wartości wykonanych robót, skutecznego źródła roszczeń powoda. Powód oparł swą kasację wyłącznie na pierwszej spośród podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc. Skarżący zarzucił wyrokowi Sądu odwoławczego naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 506 kc w związku z art. 917 kc. Kasator wywodzi, że zawarta ugoda w istotny sposób zmodyfikowała umowę stron z 13 grudnia 1993 r., powodując jej wygaśnięcie w części dotyczącej zakresu robót i sposobu rozliczenia, a jednocześnie tworzyła nowy stosunek zobowiązaniowy. W ocenie skarżącego, pozwany zobowiązał się do spełnienia świadczenia nie z zawartej umowy, ale z innej podstawy prawnej, tj. zawartej ugody i tylko zawarta ugoda może być podstawą spełnienia świadczenia po dokonanym jego odnowieniu (art. 506 kc). 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wobec bezspornego faktu oparcia kasacji wyłącznie na pierwszej spośród podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3931 kpc, ocena zgłoszonego w niej zarzutu wadliwej subsumpcji, polegającej na niezastosowaniu wskazanych przepisów prawa materialnego, winna być dokonana z uwzględnieniem stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia dla Sądu drugiej instancji. Zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci niezastosowania art. 506 kc w związku z art. 917 kc byłby więc uzasadniony jedynie wówczas, gdyby ustalony stan faktyczny - niezakwestionowany w kasacji wobec braku przytoczenia drugiej podstawy kasacyjnej - obejmował elementy odpowiadające hipotezom norm prawnych zawartych w obu tych przepisach, a mimo tego Sąd odwoławczy nie dokonał niezbędnego w tej sytuacji aktu subsumpcji. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie występuje. Po pierwsze, powód w apelacji nie zarzucał naruszenia art. 506 kc, ani nawet nie twierdził, aby zawarta przez strony ugoda pozasądowa zawierała także elementy kwalifikujące ją jako nowację, a więc umowę skutkującą odnowieniem zobowiązania w jednej z płaszczyzn, spośród obu alternatywnie określonych w art. 506 § 1 kc, a mianowicie w zakresie istoty świadczenia lub jego podstawy prawnej. Wobec powyższego Sąd drugiej instancji, przyjmując zresztą jedynie hipotetycznie za ugodę zawarte między stronami sporu porozumienie (str. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku - k. 281 akt), nie podejmował nawet próby czynienia ustaleń w przedmiocie wystąpienia w tymże porozumieniu elementów spełniających ustawowe wymogi umowy odnowienia. I choć możliwe jest, by umowa odnowienia stanowiła jednocześnie ugodę w rozumieniu art. 917 kc (por. Komentarz do kodeksu cywilnego, księga trzecia, Zobowiązania, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1996, str. 482, teza 9), to dla zaakceptowania istnienia odwrotnej relacji, a więc sprowadzającej się do kwalifikacji ugody jako zarazem 4 umowy odnowienia, niezbędne jest istnienie jednoznacznych ustaleń, iż, w ramach wzajemnych ustępstw w zakresie istniejącego między stronami stosunku prawnego, dłużnik zobowiązał się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenia, albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej. Konieczność istnienia takich jednoznacznych ustaleń, pozwalających na przyjęcie, że w treści ugody wystąpiła jedna z alternatywnych ustawowych przesłanek odnowienia, umożliwiających kwalifikację ugody jako umowy nowacyjnej, wynika pośrednio także z art. 506 § 2 kc. Przepis ten wyraźnie bowiem stanowi, że w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. W zaskarżonym kasacją wyroku Sądu drugiej instancji brak jest jakichkolwiek ustaleń faktycznych, wskazujących na istnienie w treści łączącego strony porozumienia któregokolwiek z elementów odnowienia spośród określonych w art. 506 § 1 kc. W tej sytuacji zarzutu kasacji naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie tego przepisu nie można uznać za uzasadniony. Stanowisko powoda zaprezentowane dopiero w uzasadnieniu kasacji, iż ugoda zmodyfikowała w części łączącą strony pierwotną umowę, tworząc nowy stosunek zobowiązaniowy, a zawarta ugoda stanowi inną podstawę prawną obowiązku świadczenia pozwanego i tym samym stanowi odnowienie w rozumieniu art. 506 kc, jest jedynie próbą wykreowania w postępowaniu kasacyjnym nowych, odmiennych i preferowanych tylko przez powoda własnych ustaleń, co nie jest możliwe do osiągnięcia przy pomocy zarzutów mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 39312 kpc. aw jb.