III CKN 926/98

Sygn. akt III CKN 926/98 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2000 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - Andrzej Wypiórkiewicz Sędziowie: SN - Stanisław Dąbrowski SN - Marian Kocon (spraw.) Protokolant: Iwona Budzik po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2000 r. na rozprawie sprawy z powództwa W. i L. małżonków S. przeciwko J. W. o odwołanie umowy darowizny na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 29 kwietnia 1998 r., sygn. akt I Ca […] oddala kasację. 2 U Z A S A D N I E N I E Dnia 4 stycznia 1992 r. powodowie zawarli z pozwaną umowę w formie aktu notarialnego, określoną jako darowizna. Przedmiot jej stanowił udział w wysokości ½ we własności opisanych bliżej nieruchomości rolnych. W umowie zastrzeżono, iż zawarcie jej nastąpiło w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Powodowie wnieśli o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na powodów przedmiotu wymienionej umowy. Podstawę żądania stanowił art. 898 § 1 k.c. Powodowie twierdzili, że pozwana dopuściła się wobec nich rażącej niewdzięczności, uzasadniającej zastosowanie powołanego przepisu. Sąd Rejonowy w H. wyrokiem z dnia 4 grudnia 1997 r. oddalił powództwo, wobec niedopatrzenia się w ustalonym postępowaniu pozwanej cech rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. Zarówno ustalenia Sądu I instancji, jak i jego rozważania prawne zostały przez Sąd Wojewódzki w Z. uznane za prawidłowe, toteż apelacja powodów została wyrokiem tego Sądu z dnia 29 kwietnia 1998 r. oddalona. Kasacja powodów - oparta na podstawie pierwszej z art. 3931 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 898 § 1 k.c., i zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa. Rozpoznając sprawę w przytoczonych granicach kasacji (art. 39311k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Darowizna wytwarza stosunek etyczny między darczyńcą a obdarowanym, wyróżniający się etycznym obowiązkiem wdzięczności. Pogwałcenie tego obowiązku przez dopuszczenie się ciężkich uchybień opatrzone jest sankcją prawną, przewidzianą w art. 898 § 1 k.c., w postaci prawa odwołania darowizny. Warunkiem prawa odwołania jest, aby obdarowany 3 dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Taką kwalifikowaną postać ma dopiero takie zachowanie się obdarowanego, które w świetle istniejących reguł moralnych i prawnych świadczy o tym, że darczyńca odczuwa je wysoce ujemnie. O tym, czy postępowanie obdarowanego przedstawia się jako rażąca niewdzięczność rozstrzyga sąd. Powołany w kasacji art. 898 § 1 k.c. nie ułatwia tego zadania sądowi, gdyż nie precyzuje pojęcia rażącej niewdzięczności i nie zawiera także wskazówek, za pomocą których można byłoby formułować jakieś generalne elementy tej niewdzięczności. Powszechnie przyjmuje się jednak, że przy tym zadaniu sąd może posiłkować się art. 899 § 2 k.c. Z przepisu zaś tego wynika, że rażąca niewdzięczność występuje wtedy, gdy obdarowany dopuszcza się względem darczyńcy przestępstwa /tak przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu/, oraz gdy obdarowany narusza obowiązki wynikające ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą /np. odmawia udzielenia pomocy w czasie choroby, mimo oczywistej możliwości/. Rację mają Sądy niższych instancji, że ustalone zachowanie się pozwanej względem rodziców – darczyńców nie zawiera znamion rażącej niewdzięczności we wskazanym wyżej rozumieniu. W szczególności, z przyczyn oczywistych, nie wyczerpuje jej znamion zachowanie pozwanej związane z prowadzeniem wspólnych interesów, w tym propozycja zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39312 k.p.c. jak w sentencji wyroku. aw jg