III CO 6/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański. Sędziowie: S. Białek (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zygmunta O. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Elektrycznych "Elektromontaż" w K. o zapłatę, po rozpoznaniu dnia 17 kwietnia 1962 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w przypadku umorzenia śledztwa na podstawie ustawy o amnestii (abolicja) pracownikowi kontraktowemu służą uprawnienia przewidziane w art. 4 ust. 2 dekretu z 18.I.1956 r. i w piśmie okólnym nr 102 Prezesa Rady Ministrów z 15.V.1952 r.?"udzielił następującej odpowiedzi:"Pracownikowi, w stosunku do którego postępowanie karne zostało umorzone na podstawie ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o amnestii, nie przysługują prawa przewidziane w art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami) oraz w przepisach pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów nr 102 z dnia 15 maja 1962 r. (Mon. Polski Nr A-44, poz. 634)."Uzasadnienie faktycznePrzekazane Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne nie jest nowe w judykaturze Sądu Najwyższego. Było ono w szczególności przedmiotem wykładni już na tle przepisów pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów nr 102 z dnia 15.V.1952 r. W dwu prawie jednobrzmiących orzeczeniach (2 C 1409/53 z 22.I.1955 r. i 1 CR 382/54 z 13.IX.1955 r.) Sąd Najwyższy wyjaśnił w związku z postanowieniami cz. I ust. 2 pisma okólnego, że druga połowa wynagrodzenia za 3 miesiące należy się aresztowanemu pracownikowi tylko w razie umorzenia postępowania karnego rehabilitującego pracownika, umorzenie zaś na podstawie amnestii takiego skutku nie wywiera.W orzeczeniu 2 C 1409/53, które dotyczyło podkreślonego w przedstawionym przez Sąd Wojewódzki obecnie pytaniu wypadku amnestii z "puszczeniem w niepamięć i przebaczeniem przestępstwa zarzucanego aresztowanemu pracownikowi", Sąd Najwyższy zanalizował szerzej i omówił różnice występujące między umorzeniem na podstawie amnestii a innymi wypadkami umorzenia postępowania karnego wymienionymi w art. 3 k.p.k. Podkreślono w tym orzeczeniu w szczególności, że w tych innych wypadkach albo stwierdza się brak znamion przestępstwa (brak dowodów), co zrównuje umorzenie z wyrokiem uniewinniającym, albo też umarza się postępowanie w okolicznościach bądź z przyczyn uniemożliwiających oskarżonemu udowodnienie swej niewinności (śmierć oskarżonego, brak żądania uprawnionego oskarżyciela lub zezwolenia na ściganie).W wypadkach umorzenia na podstawie amnestii sytuacja jest odmienna. Przebaczenie i puszczenie w niepamięć przestępstwa już samo przez się nie zakłada popełnienia przestępstwa przez osobę, do której amnestię się stosuje. W innych wypadkach, w szczególności gdy darowuje się w całości czy w części karę albo gdy umarza się postępowanie z mocy art. 5 ustawy o amnestii z 27.IV.1956 r. (Dz. U. poz. 57), popełnienie przestępstwa bywa nawet pozytywnie stwierdzone. Umorzenie zatem na podstawie amnestii nie ma takiego znaczenia i wyrazu jak umorzenie z innych przyczyn i dlatego właśnie ustawodawca daje oskarżonemu, który uważa się za niewinnego, możność domagania się, by postępowanie karne toczyło się mimo amnestii. Jeżeli oskarżony z tej możności wykazania bezzasadności oskarżenia nie skorzystał, przyznanie mu prawa do drugiej połowy wynagrodzenia za trzymiesięczny okres pobytu w areszcie - na równi z pracownikami zrehabilitowanymi wyrokiem uniewinniającym lub umorzeniem postępowania z innych przyczyn - nie byłoby, jak wyjaśniono w orzeczeniu 2 C 1409/53, zgodne z zasadami współżycia.Przedstawiony w omawianych orzeczeniach punkt widzenia podziela Sąd Najwyższy również w składzie obecnym, nie ulega bowiem wątpliwości, że inna jest społeczna miara oceny umorzenia postępowania na podstawie ustawy o amnestii, a inna umorzenia z innych przyczyn, które co do skutków mogą być porównywane z wyrokiem uniewinniającym.Zagadnienie było pierwotnie wątpliwe. Uwydatniło się to w stanowisku Urzędu Rady Ministrów i Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, które stosując gramatyczną wykładnię postanowień pisma okólnego nr 102, wypowiadały się początkowo za przyznaniem pracownikom, co do których postępowanie karne umorzono na podstawie amnestii, pełnych praw z części 1 ustępu 2 pisma okólnego nr 102 (pisma Min. Pr. i Op. Sp. z 27.II.1953 r. i Urzędu R. M. z 29.I.1953 r. nr P. 062/5). Obie te władze zmieniły jednak nieco później (pismo Min. Pr. i Op. Sp. z 2.VI.1954 r. nr P. II-b 124/54 i pismo Urzędu R. M. przytoczone w "Przegl. Zag. Soc." nr 6/53, str. 101 - wkładki) swoje stanowisko w tym przedmiocie i wypowiedziały się ostatecznie za wykładnią taką, jaka została przyjęta w omówionych orzeczeniach Sądu Najwyższego. W tym też kierunku poszła i dalsza judykatura Sądu Najwyższego.Przedstawiona wykładnia co do prawnej oceny umorzenia postępowania karnego na podstawie amnestii i cywilnoprawnych skutków takiej decyzji jest z tych samych względów uzasadniona również w zakresie stosowania przepisów art. 4 dekretu z 18.I.1956 r. {Dz. U. poz. 11), który już wyraźnie wymaga rehabilitacji aresztowanego pracownika przez umorzenie postępowania lub wyrok uniewinniający. Sformułowanie tego przepisu jest właśnie wyrazem ostatecznego rozstrzygnięcia wątpliwości, które nasuwały się na tle niejasnego w tym względzie brzmienia pisma okólnego nr 102, a zarazem następstwem ustalenia się takiej właśnie wykładni. Warunek rehabilitacji dodano, jak należy wnioskować, po to, aby wyraźnie wyłączyć od korzystania z tego przepisu wypadki umarzania na zasadzie amnestii, innej bowiem przyczyny i potrzeby trudno się doszukać, a istniejące poprzednio wątpliwości tego właśnie zagadnienia dotyczyły.W końcu należy jeszcze dodać, że stosunek pracy wymaga, szczególnie co do pewnych stanowisk zaufania. Zaufania tego, zachwianego albo nawet całkiem zburzonego popełnieniem przez pracownika przestępstwa (np. manko w podejrzanych okolicznościach), nie przywraca umorzenie postępowania na podstawie ustawy o amnestii, a art. 4 dekretu nie przeprowadza rozróżnienia między różnymi rodzajami przestępstw, o jakie pracownik może być oskarżony.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi zawartej w sentencji.