III CR 214/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Masłowski, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa K., Józefa, Aleksandra i Jana W., Zygmunta J., Kazimierza, Tadeusza i Stanisława P. oraz Józefa W. o ustalenie drogi koniecznej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 21 grudnia 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Łomży z dnia 5 października 1965 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Łomży do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy domagali się ustanowienia "drogi koniecznej przejazdowej" z prawem korzystania z nieruchomości Eugeniusza P., Michała S. i Bolesława C. Twierdzili przy tym, że z drogi takiej korzystali już od 1933 r. i że na trasie około tysiąca metrów jest ona potrzebna mieszkańcom, a zwłaszcza młodzieży szkolnej.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 5.X.1965 r. ustanowił dla nieruchomości wnioskodawców lub ich prawo-nabywców służebność drogi koniecznej przez grunty Bolesława C., Michała S. i Eugeniusza P. zgodnie z projektem sporządzonym 10.IX.1965 r. przez biegłego inż. T. M. i zarazem zasądził odszkodowanie pieniężne od wnioskodawców na rzecz tych osób.Rewizję przeciwników wniosku Sąd Wojewódzki oddalił postanowieniem z dnia 21.XII.1965 r.Oba Sądy wyszły z założenia, że chociaż wszystkie nieruchomości wnioskodawców mają dostęp do drogi publicznej, to jednak dogodniejsze dla mieszkańców jest korzystanie z innej drogi, istniejącej faktycznie od 1933 r., która przebiega przez grunty przeciwników wniosku, a której zlikwidowanie utrudniałoby sąsiadom współżycie, młodzieży zaś - dostęp do szkoły.Od postanowienia Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, domagając się uchylenia tego postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego z 5.X.1965 r. i oddalenia wniosku.Rewizja nadzwyczajna zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu rażące naruszenie art. 145 i 285 § 2 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie rewizja nadzwyczajna podniosła, że zaskarżone postanowienie rażąco narusza przepis art. 145 k.c. Według bowiem tego przepisu służebność drogi koniecznej ustanawia się tylko wówczas, gdy nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarczych. Natomiast większa dogodność dostępu nie uzasadnia ustanowienia takiej służebności.Trafny jest i dalszy zarzut rewizji nadzwyczajnej, że sądy nie są powołane do ustanowienia drogi ze względu na ogólne potrzeby mieszkańców. Należy to do właściwych organów administracji państwowej.Natomiast służebność drogi koniecznej, jako służebność gruntowa, może być ustanowiona tylko na rzecz konkretnie oznaczonej czy oznaczonych nieruchomości jako władnących. Tymczasem ani wnioskodawcy, ani zaskarżone orzeczenia nawet nie starają się określić, które nieruchomości miały się stać władnącymi, a co przecież byłoby niezbędne do wykonania orzeczenia przez odpowiedni wpis w księgach wieczystych.Niemniej jednak Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżone postanowienie z mocy art. 422 § 2 k.p.c., nie orzekł co do istoty sprawy, lecz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż zaskarżone postanowienia nie dają odpowiedzi na twierdzenia wnioskodawców, iż nie posiadają oni odpowiedniego dostępu, i to nie do swych nieruchomości, ale do domostw, które jakoby mają być zbudowane w pobliżu spornej drogi, zachodzi zaś trudność w dojeździe do nich od strony drogi publicznej. Nie wiadomo więc, czy wnioskodawcy mają odpowiedni - w rozumieniu art. 145 § 1 k.c. - dostęp do swych budynków przez swoje grunty, których przydatność pod względem dojazdowym nie była analizowana.Upływ terminu sześciomiesięcznego nie stał na przeszkodzie do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, gdyż zaskarżone postanowienia naruszają interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przez to, że bez wykazania należytej potrzeby uszczupliły areał ziemi przeznaczony na uprawę sprzecznie z celami polityki rolnej Państwa.