III CR 336/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii R. przeciwko Genowefie Z., Henrykowi Z., Annie J. i Helenie W. o zniesienie służebności i zakazanie przejazdu, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 10 maja 1963 r.,uchylił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej z 28 grudnia 1961 r. z wyjątkiem pkt 3, wyrok Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z 30 maja 1960 r. w części oddalającej rewizję oraz pkt 2 wyroku Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej z 29 października 1959 r. o stosunku do pozwanych Genowefy Z. Henryka Z. i Anny J. i oddalił powództwo w całości; zasądził od powódki na rzecz pozwanych zwrot kosztów postępowania w kwocie 610 zł.Uzasadnienie faktycznePowódka jest właścicielką działki, przez którą prowadzi droga. Wzdłuż tej drogi, postępując od wschodu na zachód, znajduje się kilka nieruchomości osób trzecich korzystających z drogi, nieruchomość powódki, nieruchomość pozwanej Genowefy Z. oraz pastwisko nabyte w 1949 r. przez pozwanych Z. Pastwisko przylega już do drogi gromadzkiej.Przed 1949 r. właściciel nieruchomości będący poprzednikiem prawnym Genowefy Z. nabył służebność drogową przez wyżej wspomnianą działkę powódki. W latach 1947-1955 pozwani Z. zorganizowali siedlisko na nieruchomości, zamieszkała z nimi matka Genowefy, pozwana Anna J., a następnie kuzynka, pozwana Helena W. Wskutek tego że siedlisko stało się centrum gospodarczym innych gruntów pozwanych, zwiększyła się częstotliwość korzystania z drogi. Z nabytego w 1949 r. pastwiska Z. wybierali glinę i ziemię dla swoich celów. Obecnie nie jest możliwe, bez dokonania nakładów, przeprowadzenie drogi przez pastwisko. Dochodzi też między powódką a zwłaszcza pozwanym Henrykiem Z. do nieporozumień i scysji.W przytoczonym stanie faktycznym Sąd Powiatowy wyrokiem z 29.X.1959 r. zakazał Z. i Annie J. korzystania z drogi dla dostępu do ich gruntów, a wyrokiem z 28.XII.1961 r. zniósł służebność drogową Genowefy Z. i zakazał Helenie W. korzystania z drogi dla dostępu do jej gruntów.Orzeczenie Sądu Wojewódzkiego, utrzymujące w tym zakresie w mocy wyroki Sądu Powiatowego, Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 128 § 1 pr. rzecz. nie wykonywana służebność gruntowa wygasa po upływie okresu przewidzianego w tym przepisie. W myśl art. 189 pr. rzecz., jeżeli wykonywana służebność gruntowa utraciła wszelkie znaczenie dla zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez odszkodowania. Nawet więc wtedy, gdy wykonywana służebność gruntowa utraciła wszelkie znaczenie, sama przez się nie gaśnie, lecz musi ulec konstytutywnemu zniesieniu.Jeżeli wykonywana służebność gruntowa nie utraciła znaczenia dla zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej, to jej zniesienie nie może nastąpić. Zgodnie z art.188 pr. rzecz. możliwość zniesienia służebności gruntowej otwiera się dopiero w wypadku pośrednim, mianowicie wtedy, gdy korzyści jakie służebność daje właścicielowi nieruchomości władnącej, są stosunkowo nieznaczne.Aby jednak służebność gruntowa mogła ulec zniesieniu, art.188 pr. rzecz. wymaga ponadto, żeby wskutek zmiany stosunków dalsze istnienie służebności gruntowej wytworzyło stan rzeczy szczególnie uciążliwy dla właściciela nieruchomości obciążonej. Nie każda więc zmiana stosunków uzasadnia zniesienie służebności gruntowej, lecz tylko taka, która pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z wytwarzaniem stanu rzeczy szczególnie uciążliwym dla właściciela nieruchomości obciążonej. Z kolei wytworzenie nie każdego stanu szczególnie uciążliwego dla właściciela nieruchomości obciążonej uzasadnia zniesienie służebności gruntowej, lecz tylko wytworzenie się takiego stanu, który polega na szczególnej uciążliwości wykonywania służebności. Wreszcie nie wystarcza, by służebność gruntowa stała się bardziej uciążliwa, lecz musi się ona stać szczególnie uciążliwa.W sprawie powódka przytoczyła twierdzenia, a Sądy Powiatowe dokonały niewadliwych ustaleń. Otóż w ich świetle służebność drogowa nie utraciła dla Genowefy Z. wszelkiego znaczenia. Korzyści, jakie daje ona Genowefie Z., nie są też stosunkowo nieznaczne. Nabycie przez Z. pastwiska nie wytworzyło dla powódki stanu bardziej uciążliwego. Ta zmiana stosunków nie pozostaje więc w bezpośrednim związku przyczynowym z ewentualnym wzrostem uciążliwości. Skoro odcinek drogi, z którego korzysta Genowefa Z., nie sięga siedliska powódki, inaczej mówiąc, skoro Genowefa Z. nie przejeżdża koło siedliska powódki - to kolejna zmiana stosunków polegająca na zwiększeniu częstotliwości korzystania z drogi nie wytworzyła dla powódki stanu bardziej uciążliwego. Nieporozumienia i scysje stworzyły, być może, dla powódki stan uciążliwy, ale nie stworzyły stanu uciążliwości wykonywania służebności. Służebność drogowa nie stała się więc szczególnie uciążliwa. Ponadto skoro droga musi istnieć nadal ze względu na leżące wzdłuż niej nieruchomości osób trzecich i powódki, to celowość gospodarcza przemawia przeciwko urządzeniu przez Genowefę Z. drugiej równorzędnej drogi. W konsekwencji artykuł 188 pr. rzecz. nie uzasadniał w sprawie zniesienia służebności drogowej.Pozostali pozwani korzystali z drogi jako domownicy Genowefy Z., a zatem w zakresie służebności drogowej przysługującej Genowefie Z. Tego zakresu nie przekroczyli, kwestia więc treści ekonomicznej korzystania z drogi pozostaje bezprzedmiotowa. Ponieważ zaś nie ma podstaw do zniesienia służebności drogowej, to nie można też zakazać domownikom Genowefy Z. korzystania z drogi.Drugi wyrok Sądu Wojewódzkiego utrzymuje w mocy wyrok Sądu Powiatowego z 28.XII.1961 r. w zakresie dotyczącym zniesienia służebności drogowej Genowefy Z. i zakazania Helenie W. korzystania z drogi. Wyrok ten został zaskarżony rewizją nadzwyczajną przed upływem sześciu miesięcy od jego zapadnięcia. Ulega więc zmianie bez potrzeby powoływania się na naruszenie interesu Państwa Ludowego (art. 396 § 1 k.p.c.). Pozostaje jednak jeszcze pierwszy wyrok Sądu Wojewódzkiego, który utrzymuje w mocy wyrok Sądu Powiatowego z 29.X.1959 r. w zakresie dotyczącym zakazania Z. i Annie J. korzystania z drogi, ten zaś wyrok został zaskarżony po upływie sześciu miesięcy od jego zapadnięcia, nie może on więc być zmieniony bez naruszenia interesu Państwa Ludowego (art. 399 § 1 k.p.c.). Jednakże niewzruszenie również i tego wyroku sprawiałoby, że orzeczenie sądowe mające regulować stosunki stron byłoby zarówno z punktu widzenia ekonomicznego, jak i logicznego wewnętrznie sprzeczne ze sobą.Skoro więc pierwszy wyrok Sądu Wojewódzkiego naruszałby interes Państwa Ludowego, to i on nie może być utrzymany w mocy.Orzeczono więc jak w sentencji.