III CR 7/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława D. jako kuratora masy spadkowej, Izraela i Lejby F., przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium WRN w K., Prezydium GRN w S. i innym, o oddanie posiadania, po rozpoznaniu rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 2 marca 1960 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczne"Kurator masy spadkowej" po zmarłym Osiaszu F. i "kurator nieobecności" Izraela i Lejby F. wnieśli ich imieniem powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Woj. Rady Narodowej Wydział Finansowy w K., Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S., oraz Stanisławie C. i sześciu dalszym pozwanym powództwo o wydanie posiadania nieruchomości objętej wykazem hip. liczba 22 ks. grunt. S., zapisanej jako własność Szyji vel Osiasza F. w łącznie 10/16 częściach, zaś Izraela i Lejby F. po 3/16 części. Nieruchomość ta składa się z szeregu działek wyszczególnionych w pozwie, które znajdują się bądź to w posiadaniu Gromady S., bądź Stanisławy C. i innych współpozwanych. Powodowie zarzucają, że pozwani znajdują się we władaniu wymienionej nieruchomości stanowiącej mienie opuszczone bez żadnego tytułu, oraz twierdzą, że Skarb Państwa nie nabył tej nieruchomości z mocy art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, ponieważ przez wniesienie przez powodów w dniu 28 grudnia 1955 r. II C 2940/55 powództwa nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia.Pozwane Prezydium Woj. Rady Narodowej w K. nie uznało powództwa zarzucając brak legitymacji czynnej po stronie powodów, a następnie wnosząc w piśmie procesowym z dnia 13 maja 1958 r. o umorzenie sprawy na zasadzie art. 9 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71). Ponadto jeden z pozwanych Jan G. zarzucił, że działka, której wydania dochodzą od niego powodowie, została mu nadana w trybie reformy rolnej.Sąd Wojewódzki po ustaleniu, że pozew o wydanie przedmiotowej nieruchomości wniesiony w sprawie II C 2940/55 do Sądu Wojewódzkiego w K. został powodom zwrócony oraz po przeprowadzeniu dowodów z dokumentów, powództwo oddalił, przyjąwszy, że przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek opuszczony i do jego windykacji upoważnieni są jedynie sami jej właściciele.Od tego wyroku wniosła rewizję strona powodowa zarzucając naruszenie bliżej nie wyszczególnionych przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o maj. opuszcz. i poniem., prawa rzeczowego oraz uchybienia procesowe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zarzuca, że stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki jest sprzeczne z założeniami dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, którego celem nie była konfiskata majątku właścicieli, lecz przeciwnie opieka nad ich majątkiem. Zarzut ten nie jest trafny. Istotnie przepisy powołanego dekretu nie mają charakteru norm, zmierzających do nacjonalizacji mienia obywateli, co podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1956 r. 1 CO 9/56 (OSN 1957/I poz. 1). Jednakże celem tego dekretu było również przeciwdziałanie szkodliwemu z gospodarczego punktu widzenia stanowi tymczasowości, który jak to wskazał Sąd Najwyższy w powołanej uchwale, nie może trwać bez żadnych ograniczeń. Dlatego też dekret zawiera przepisy, określające, kto i w jakim terminie może odzyskać posiadanie majątku opuszczonego. W związku z tym Skarb Państwa nabywa z mocy art. 34 dekretu własność mienia opuszczonego nieruchomego po upływie ostatniego dnia roku 1955, na skutek przedawnienia, które ma charakter przemilczenia przejawiającego się w braku wszelkiej aktywności ze strony właścicieli, posiadaczy czy osób im bliskich. Do tej chwili mogli właściciele windykować swoją własność w drodze powództwa. Terminy dla odzyskania posiadania przez posiadaczy i osoby im bliskie upłynęły z końcem 1948 r. W sprawie niniejszej właściciele nie przejawili żadnej działalności. Występujący w sprawie kuratorowie, w szczególności kurator spadku ustanowiony w trybie art. 82 § 1 post. sp. i kurator osób nieobecnych ustanowiony na zasadzie art. 31 § 1 p.o.p.c., nie mogą reprezentować rzekomych właścicieli w sprawie o wydanie majątku opuszczonego w trybie petytoryjnym, podobnie jak nie mogli reprezentować właścicieli i osoby im bliskie w sprawach o wydanie posiadania w trybie art. 15 i 16 dekretu. Dekret ten ma bowiem swoje szczególne cele i w świetle ich krąg osób, uprawnionych do uzyskania posiadania majątku opuszczonego, jest ściśle ograniczony. Nie miałoby żadnego celu gospodarczego i nie byłoby żadną formą zabezpieczenia własności mienia opuszczonego, gdyby przyjęto, że do windykacji legitymowani są kuratorzy spadku lub osób nie znanych z miejsca pobytu. W danym wypadku nie jest bowiem wiadomo) czyje interesy ci kuratorzy reprezentują. Gdyby tego rodzaju praktyka była tolerowana, stanowiłoby to wyraźne obejście przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich przez przedłużenie na czas nieograniczony stanu tymczasowości, sprzecznego z założeniami gospodarczymi dekretu.Ponieważ w sprawie niniejszej podniesiony został zarzut niewłaściwości drogi sądowej ze względu na przepis art. 9 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71), do którego Sąd I instancji się nie ustosunkował, Sąd Najwyższy uznaje zarzut ten za nietrafny w świetle złożonego do akt pisma Prezydium Rady Narodowej Osiedla S., powiat N. z dnia 10 lipca 1958 r., z którego wynika, że działki stanowiące przedmiot powództwa są położone w osiedlu S., mają charakter budowlany, zostały lub będą w najbliższym czasie zabudowane. Z powyższego wynika, że nie mają one charakteru nieruchomości rolnych w rozumieniu powołanego dekretu z 12 grudnia 1958 r. i niewłaściwość drogi sądowej w tej sprawie nie zachodzi.Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji.