III CR 744/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), K. Lipiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wandy Z. i 124 innych powodów przeciwko Państwowej Filharmonii Przedsiębiorstwo Państwowe w Krakowie o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 16 stycznia 1956 r., zaskarżony wyrok uchylił i rewizję pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 21 marca 1955 r. oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy połączył do wspólnego rozpoznania sprawy 125 powodów dochodzących reszty wynagrodzenia obliczonego według stawek układów zbiorowych pracy z dnia 6 marca 1951 r. i z dnia 25 czerwca 1951 r.Strona pozwana uznała w toku procesu roszczenia oparte na układzie zbiorowym z dnia 25 czerwca 1951 r. i w tej części spór zakończony został ugodą z dnia 29 marca 1954 r. oraz wyrokiem częściowym z dnia 30 kwietnia 1954 r.Zarzuty pozwanej co do roszczeń powoda o wyrównanie wynagrodzenia za czas od dnia 1 marca do dnia 30 czerwca 1951 r. sprowadzają się do twierdzenia, że układ zbiorowy z dnia 6 marca 1951 r. nigdy nie wszedł w życie. Pozwana w szczególności zarzuciła, że układ w kilka dni po jego zawarciu został telegraficznie odwołany oraz że został zawieszony, a w końcu że strony układ ten rozwiązały zgodnie z przepisami art. 19 ustawy o układach zbiorowych pracy.Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powodów poszukiwane przez nich a niesporne co do wysokości kwoty - z wyjątkiem roszczeń 12 powodów o wyrównanie za marzec 1951 r. Oddalenie tej części powództwa nastąpiło na skutek uwzględnienia zarzutu przedawnienia, opartego na art. 284 k.z.Pozostała treść rozstrzygnięcia oparta została na następujących ustaleniach:Układ zbiorowy pracy z dnia 6 marca 1951 r. zawarty został na czas nie oznaczony z mocą obowiązującą od dnia 1 marca 1951 r. (art. 3 układu).Żadna ze stron układu zbiorowego nie wypowiedziała. Uczestnicy układu nie rozwiązali go również na podstawie art. 19 ustawy o układach zbiorowych, skoro zgodne rozwiązanie układu na tej podstawie wymaga formy pisemnej, zastrzeżonej pod rygorem nieważności (art. 11 ustawy). Wymaganiom przepisanej formy nie odpowiada złożony przez stronę pozwaną protokół, który powołuje się na zawieszenie układu z powodu pertraktacji toczących się po jego zawarciu co do sposobu wprowadzenia układu w życie. Protokół ten powołuje się również na to, że następnie "układ ten został rozwiązany w drodze porozumienia stron".Sąd Powiatowy oceniając wymieniony dokument doszedł do wniosku, że protokół ten nie może zmienić praw powodów, które wynikają z treści art. 5 i 7 ustawy o układach zbiorowych. Ustawa nie przewiduje bowiem instytucji zawieszenia układu ani warunków zawieszających moc zawartego układu. Żadnego warunku nie przewidują również przepisy układu z dnia 6 marca 1951 r. Wymieniony wyżej protokół powołuje się na ustne porozumienie, niewystarczające, jak to wynika z przytoczonego już art. 11 ustawy, do zgodnego rozwiązania układu. Znaczenie omawianego protokołu przekreśla także brak wymienienia w nim jakiejkolwiek daty.Wprawdzie Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Sztuki i Kultury pismem z dnia 24 marca 1951 r. zawiadomił drugiego uczestnika układu, że "wstrzymuje zarejestrowanie a tym samym moc obowiązującą zawartego układu", jednakże pismo to nie mogło układu rozwiązać już choćby ze względu na brak akceptacji na piśmie ze strony Generalnej Dyrekcji Oper i Filharmonii. Rejestracja układu nie ma zresztą znaczenia dla oceny jego mocy obowiązującej między uczestnikami układu i członkami związku zawodowego będącego uczestnikiem. Rejestracja pociąga tylko dalsze skutki w postaci generalizacji układu, przewidzianej w art. 5 ust. 2 ustawy o układach zbiorowych.Za bezzasadny uznany został również zarzut pozwanej oparty na uchwale KERM z dnia 15 lutego 1946 r. w sprawie ustalenia polityki płac oraz opiniowania projektów ogólnokrajowych układów zbiorowych pracy. Sąd Powiatowy powołał się na to, że ani ustawa o układach zbiorowych pracy, ani nawet wymieniona uchwała KERM nie warunkują ważności układu od jego zatwierdzenia przez PKPG. Wniosku tego nie może zmienić treść pisma PKPG z dnia 10 czerwca 1955 r., nadesłanego na żądanie Sądu.Przytoczone ustalenia i powołane przepisy doprowadziły Sąd Powiatowy do uznania zasadności poszukiwanych roszczeń.Na skutek rewizji pozwanej Sąd Wojewódzki zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił.Wyrok Sądu Wojewódzkiego oparty został przede wszystkim na poglądzie, że nieważne są układy zbiorowe pracy, "które z powodu sprzeciwu CUP (a następnie PKPG) nie mogły uzyskać zatwierdzenia". Nieważność tę uzasadnia art. 41 p.o.p.c. i istota gospodarki planowej.Sąd Wojewódzki obok wymienionych argumentów uznał także zasadność zarzutu pozwanej co do zgodnego rozwiązania układu. Protokół wprawdzie bez daty, stanowi jednak tylko potwierdzenie poprzedniego porozumienia stron co do rozwiązania układu.Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną, w której wnosi o oddalenie rewizji pozwanej od wyroku sądu pierwszej instancji.Pozwana wniosła o oddalenie rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyrok Sądu Powiatowego ustalił prawidłowo podstawę faktyczną i trafnie wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Okoliczność ta zezwala na powołanie się na motywy Sądu pierwszej instancji i ograniczenie się do oceny wyroku Sądu Wojewódzkiego w związku z zarzutami rewizji nadzwyczajnej.Uchwała KERM z dnia 15 lutego 1946 r. nałożyła na Centralny Urząd Planowania (CUP) obowiązek opiniowania projektów ogólnokrajowych układów zbiorowych pracy, polecając jednocześnie wszystkim ministerstwom przedstawienie projektów do zaopiniowania. Bez zgody CUP żadne ministerstwo nie mogło aprobować projektu układu (część 7 pkt 3) uchwały). Wobec treści przytoczonej uchwały trafne jest stanowisko Sądu Powiatowego, że uchwała nie uzależnia mocy obowiązującej układu zbiorowego od tego, czy opinia CUP (lub później PKPG) była pozytywna i czy w ogóle układ przedstawiony został do zaopiniowania. Zastrzeżenia tego rodzaju nie zawiera w ogóle ustawa o układach zbiorowych pracy. W tej sytuacji zawarcie układu przez ministerstwo czy też centralny zarząd bez pozytywnej opinii wymaganej uchwałą może prowadzić jedynie do odpowiedzialności (służbowej, dyscyplinarnej, ewentualnie i innej) organów zawierających układ ze strony pracodawcy. Treść bowiem uchwały do tych tylko organów była skierowana, nie mogła zaś wpływać na moc obowiązującą układu zbiorowego, skoro wszystkie warunki ważności układu przewidziane są ustawą.Kompetencje KERM, sprecyzowane ustawowo później (ustawa z dnia 10 lutego 1949 r. o zmianie organizacji naczelnych władz gospodarki narodowej - Dz. U. Nr 7, poz. 43), nawet według tego sprecyzowanego zakresu działania nie dają podstawy do odmiennego wniosku, a w szczególności nie mogą prowadzić do zmiany przepisów ustawy i ograniczenia płynących z niej praw pracowników. Dekret z dnia 21 września 1950 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 400) uchylił przepisy ustawy z dnia 10 lutego 1949 r. dotyczące KERM. Również kompetencje PKPG, powołanej ustawą z dnia 10 lutego 1949 r., nie dają uprawnień do zmiany obowiązujących przepisów aktów ustawodawczych. Zakres działania PKPG, określony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 190), sprowadza się w kwestii aktualnej dla omawianego zagadnienia do opracowania jedynie zasad i wytycznych w przedmiocie planowania m. i. polityki zatrudnienia, płac i świadczeń (§ 3 rozporządzenia).Istota gospodarki planowej polega na planowaniu m. i. na podstawie obowiązujących przepisów ustawowych. Stanowisko odmienne wyrażone w zaskarżonym wyroku a zwalniające "planowe normowanie warunków pracy i płacy" od przestrzegania przepisów ustawy nie da się usprawiedliwić treścią art. 41 p.o.p.c. ani treścią uchwały KERM z dnia 15 lutego 1946 r., która bynajmniej stanowiska takiego nie wyraża.Błędny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego co do znaczenia protokołu bez daty, sporządzonego przez uczestników układu zbiorowego. Pogląd ten sprowadza się w istocie do uznania, że uczestnicy układu zbiorowego mogą zgodnie rozwiązać układ bez względu na formę porozumienia o rozwiązaniu. Stanowisko takie sprzeczne jest z treścią art. 11 ust. 3 ustawy o układach zbiorowych. Wyraźne brzmienie powołanego przepisu nie nasuwa żadnych wątpliwości co do konieczności zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.W rezultacie przytoczonych rozważań należało zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok uchylić i rewizję pozwanej od trafnego wyroku Sądu Powiatowego oddalić (art. 398 k.p.c.).