III CR 999/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka O. przeciwko Marianowi R. o uznanie niegodności dziedziczenia, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Przemyślu z dnia 24 lutego 1955 r.,zaskarżony wyrok uchylił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał uznania, że pozwany nie jest godny dziedziczenia po swej żonie a córce powoda, zmarłej w 1951 r. Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił, a Sąd Wojewódzki w Rzeszowie - Ośrodek w Przemyślu rozpatrując sprawę na skutek rewizji pozwanego przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne:"Czy poza przyczynami niegodności dziedziczenia wymienionymi w art. 7 pr. spadk. można w oparciu o art. 3 przep. og. pr. cyw. przyjąć niegodność dziedziczenia spadkobiercy, którego postępowanie w stosunku do spadkodawcy było tego rodzaju, iż mogłoby być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania zważył, co następuje:Art. 7 pr. spadk. określa przyczyny uzasadniające niegodność dziedziczenia, z których żadna według ustaleń w danym wypadku po stronie pozwanego nie zachodzi. Poza wypadkami niegodności ustawa zna przypadki, w których spadkodawca może wydziedziczyć spadkobiercę koniecznego (art. 146 pr. spadk.) stanowiąc w szczególności (§ 2), że spadkodawca może wydziedziczyć swego małżonka z przyczyny, na podstawie której mógłby uzyskać rozwód z jego winy.Według ustaleń Sądu pozwany mieszkał w W., zmarła zaś jego żona w P. Pożycie pozwanego i jego żony z początku dobre zaczęło się psuć pod wpływem matki pozwanego. Raz pozwany na skutek skargi swej matki na zachowanie się jego żony, bez sprawdzenia tych skarg, listownie zażądał od swej żony przeproszenia matki, co też żona jego, choć nie czuła się winna, uczyniła. W listopadzie 1950 r., gdy pozwany przyjechał do P., udał się do swej matki i pozostawał u niej do godz. 21. W międzyczasie żona pozwanego nie mogąc się go doczekać poszła do kina, a gdy wróciła doszło pomiędzy małżonkami o nieporozumienia, w czasie którego żona pozwanego obrzuciła go obraźliwymi słowami, a pozwany "też nie został jej dłużnym". Na drugi dzień, gdy żona pozwanego udała się do pracy, pozwany udał się do swej matki i następnie bez pożegnania z żoną wyjechał. Od tego czasu przyjeżdżając do P. zatrzymywał się u swej matki i czekał, aby go żona przeprosiła. Żona skomunikowała się z pozwanym na dworcu kolejowym w P. i małżonkowie umówili się na zasadniczą rozmowę w dniu 25 grudnia 1950 r. u żony pozwanego. Pozwany zjawił się na rozmowę i chociaż jego żona była już od tygodnia ciężko chora, oświadczył, że dalej z nią żyć nie będzie i żądał rozwodu. Po tej rozmowie stan żony powoda się pogorszył, umieszczono ją w szpitalu w P. a następnie na klinice neurologicznej w K., gdzie zmarła. Chorobą żony powoda, której uległa, według rozpoznania lekarskiego było zapalenie mózgu, choroba zakaźna. Według ustalenia Sądu do niepomyślnego wyniku przyczynił się stan przygnębienia żony pozwanego, spowodowany bezwzględnym postępowaniem pozwanego. W rewizji swej pozwany zarzuca między innymi nieuwzględnienie przez Sąd znacznej części materiału procesowego, z którego wynikałoby, że pozwany wystarał się o mieszkanie w W., lecz jego żona pod wpływem swego ojca - powoda nie zgodziła się na zamieszkanie z pozwanym, pozostając w P. pomiędzy nienawidzącymi się rodzicami i jej i pozwanego, co wpłynęło ujemnie na siły jej organizmu.Sąd Najwyższy nie rozważył powyższych zarzutów pozwanego, gdyż nawet w wypadku, jeśliby były nie usprawiedliwione i tak rewizja podlegała uwzględnieniu. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego co najwyżej mogłoby wynikać, że zmarła żona pozwanego miałaby podstawy do żądania rozwodu z winy pozwanego, a tym samym do wydziedziczenia pozwanego, czego jednak nie uczyniła. Powstaje pytanie, czy w tych warunkach można by uznać, że pozwany nadużywa swego prawa nie odrzuciwszy spadku po swej żonie. Pomijając już kwestię, czy można by na zasadzie art. 3 przep. og. pr. cyw. czy art. 135 k.z. uzasadniać obowiązek odrzucenia spadku przez spadkobiercę i jak należałoby sformułować żądanie pozwu, w każdym razie podstawą takiego obowiązku musiałoby być uznanie za zasadę współżycia społecznego w Państwie Ludowym, że powinien odrzucić spadek ten, w stosunku do którego spadkodawca miałby powód do wydziedziczenia, ale z prawa swego nie skorzystał. Sąd Najwyższy nie widzi jednak podstaw do uznania takiej zasady za obowiązującą w obecnym stanie rozwoju społecznego. Zachodzi domniemanie, że przepisy prawa odpowiadają obowiązującym zasadom współżycia społecznego. Kwestię sporną w danej sprawie regulują one wyraźnie, w wypadkach najbardziej rażących uznając niegodność dziedziczenia, w wypadkach mniej istotnych pozostawiając decyzję wydziedziczenia spadkodawcy.Z tych powodów, gdy w sprawie brak faktów, które by uzasadniały niegodność dziedziczenia pozwanego, a zmarła żona nie wydziedziczyła go, wreszcie brak zasady moralnej, która by nakazywała pozwanemu odrzucenie spadku, w każdym razie nie może być uwzględnione powództwo o ustalenie, że pozwany jest niegodnym dziedziczenia po swej żonie - w konsekwencji zaskarżony wyrok należało zmienić i powództwo oddalić.